De leefbare stad | Dubai, Verenigde Arabische Emiraten Met stranden, metrowagons en clubs die verboden zijn voor mannen biedt Dubai een veilige omgeving, zeggen vrouwen. Het emiraat strijdt tegen het beeld dat vrouwen overal in het Midden-Oosten onderdrukt worden.
Een coupé exclusief voor vrouwen in de metro in Dubai.
Nietsvermoedend lopen twee gedrongen mannen op de mannelijke beveiliger af. Als ze hem willen passeren, houdt de slungelige bewaker de twee tegen. „Vandaag is het strand alleen voor vrouwen”, zegt hij monotoon. De twee kijken hem met grote ogen aan. De bewaker herhaalt: „Vandaag is het strand alleen voor vrouwen.” De mannen sputteren wat tegen, maar als de beveiliger hun de weg blijft versperren, draaien ze zich om en slenteren ze weg.
Steeds meer mensen leven in steden, die voortdurend in ontwikkeling zijn.Hoe hou je de stad leefbaar?In een serie brengt NRC in kaart hoe oude en nieuwe steden proberen een aantrekkelijke leefomgeving te scheppen.
Ze hebben schijnbaar de borden gemist voor de ingang van het Al Mamzar strandpark in Dubai. „Vandaag alleen voor vrouwen en kinderen. Alleen jongens tot zes jaar zijn toegestaan.” Op maandag en woensdag is dit park verboden voor mannen.
Het islamitische Midden-Oosten staat niet bekend om zijn vrouwvriendelijkheid. Dat beeld wordt voor een groot deel bepaald door de beperkte vrouwenrechten in landen als Syrië, Jemen en Saoedi-Arabië . In de Verenigde Arabische Emiraten geldt de islam als de officiële religie. Ruim driekwart van de bevolking is moslim. Wat betekent dit voor de leefbaarheid van vrouwen in een stad als Dubai, waar mannen ogenschijnlijk de dienst uitmaken?
Niet alleen het Al Mamzar strandpark is op sommige dagen exclusief voor vrouwen toegankelijk. Iedere metro in Dubai heeft een wagon voor vrouwen en kinderen. De roze borden op het perron die aangeven waar de vrouwenwagon arriveert, en in de vrouwenwagon zelf, vallen op, zodat een man zich bijna niet kan vergissen. Doet hij dat toch, dan kan hij een boete krijgen van 100 Emiraatse dirham (24 euro). Daarom verlaat een man met een rolkoffer zo snel mogelijk de vrouwenwagon van de rode metrolijn.
„Ik weet zeker dat elke vrouw, waar ook ter wereld, dit concept zou verwelkomen”, zegt de 23-jarige Indiase Shagun Chhotwani in haar woonkamer. Ze maakt weleens gebruik van het vrouwenstrand en de vrouwenwagon. Chhotwani woont bij haar ouders en werkt bij een radiostation, in een hoek van de kamer staat haar drumstel.
„Een wagon exclusief voor vrouwen creëert een veilige omgeving voor vrouwen”, zegt ze, „zelfs tijdens de spitsuren wanneer het erg druk is en je als vrouw niet tegen een man kan botsen. Bij een vrouw hoef je je ook geen zorgen te maken dat ze zich ongepast gedraagt of iets crimineels met je doet.”
Ze vertelt enthousiast dat ze op haar telefoon berichten leest over damesavonden op stranden. „Veel vrouwen in de Emiraten en andere delen van het Midden-Oosten kiezen ervoor zich van top tot teen te bedekken. Voor hen is het moeilijk om naar een openbaar strand te gaan waar onbekende mannen zijn. Ze willen ontspannen in het bijzijn van hun vriendinnen.”
Als Indiase komt Chhotwani uit een cultuur waar bescheidenheid wordt aangemoedigd. Daarom geeft ze de voorkeur aan een strand of een waterpark waar geen vreemde mannen zijn. „Mannen die niet mijn broers, vader of vrienden zijn, waar ook ter wereld, geven me een gevoel van onveiligheid.” Ook bars en clubs hebben damesavonden, vertelt ze.
De Indiase Shagun Chhotwani thuis achter haar drumstel.
Maar ook buiten de damesavonden voelt Chhotwani zich veilig in Dubai, vervolgt ze. Het is een geluid dat je ook van andere vrouwen hoort: ze zeggen bijvoorbeeld dat ze ’s nachts alleen over straat kunnen zonder lastig gevallen te worden. Dat is in het Westen anders, voegen ze dan toe, omdat in Dubai de regels wél gehandhaafd worden. „Een agent of iemand met gezag zal nooit ook maar het kleinste beetje disrespect jegens een vrouw tolereren”, zegt de niet-islamitische Chhotwani. „Dubai bouwt voort op de islamitische cultuur waarin vrouwen zeer worden gerespecteerd en dat werkt in het voordeel van alle vrouwen.”
Ze zoekt de reden van het veilige Dubai ook in immigratie. De bevolking van de Emiraten bestaat grofweg voor 10 procent uit oorspronkelijke bewoners, 90 procent komt uit andere landen. De migranten werken in allerlei beroepen: als bouwvakker, schoonmaker, maaltijdbezorger, vastgoedondernemer of advocaat. Ze komen om geld te verdienen, een carrière op te bouwen, een nieuw leven te beginnen. Zuidoost-Aziaten sturen geld naar hun familie in hun vaderland.
Chhotwani: „Ik denk dat veel mensen bang zijn. Als je iets verkeerds doet, ga je in de meeste gevallen niet naar de gevangenis – je wordt het land uitgezet. Je raakt alles kwijt waar je zo hard voor hebt gewerkt. Ik denk dat dat proces de minder goede mensen eruit filtert.”
Mannen kunnen een boete krijgen van omgerekend 24 euro als ze zich toch in de metrocoupé voor vrouwen begeven in Dubai.
In de oude stad van Dubai, een populaire plek onder toeristen, komt rook onder de zwarte hijab van Noura al Marzouki vandaan. Ze heeft zojuist uitgelegd hoe vrouwen in het Midden-Oosten traditioneel hun kleding parfumeren met dukhoon, houtkooltjes die ze aansteekt; uit de rook stijgt een aromatische geur op.
In het cultureel centrum Dubai Mohammed bin Rashid al Maktoum – de slogan luidt „Open deuren, open geesten” – vertelt Al Marzouki (29) buitenlanders tijdens een gezamenlijke lunch over de religie, tradities, cultuur en geschiedenis van haar land.
Na afloop kunnen bezoekers haar vragen stellen. Eén vraag wordt altijd gesteld, zegt ze na de lunch. „Werken vrouwen in de Verenigde Arabische Emiraten?” Nou, antwoordt ze dan gevat in vloeiend Engels: „Ik zit hier tijdens mijn werkuren. Ja, we werken. Ja, we rijden auto. Ja, we studeren. En ik hoop later mijn master in het buitenland te doen, inshallah.”
En ze gaat naar het vrouwenstrand. „Zodat ik kan dragen wat ik wil. Ik voel me comfortabeler. Kleding klemt. Je hebt er geen mannen die naar je staren of je aanraken.”
Op het hoesje van haar telefoon staat een afbeelding van sjeik Mohammed bin Zayed al Nahyan, president van de Emiraten. Het centrum, waar Al Marzouki werkt, is vernoemd naar Mohammed bin Rashid al Maktoum, premier van de Emiraten en emir van Dubai. Je ziet hun beeltenissen door heel Dubai: zij-aan-zij met hun rustige blik. Als een sterk, beschermend duo dat het land door onzekere tijden loodst nu de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran niet tot een einde lijkt te komen. Het lijkt alsof zij het in de Emiraten voor het zeggen hebben.
Noura Al Marzouki vertelt buitenlanders in een cultuurcentrum in Dubai over de religie, tradities, cultuur en geschiedenis van haar land.
In het cultuurcentrum krijgt ze vaak de vraag of vrouwen in Dubai wel werken.
Al Marzouki rekent af met dit beeld. Ze wijst op Shamma Al Mazrui, die op haar 22ste minister werd, de jongste minister ooit. Ze wijst op het parlement dat voor de helft uit vrouwen bestaat. „Wil je diplomaat worden? Dan kun je diplomaat worden. Wil je politicus worden? Dan kun je politicus worden. Je vindt vrouwen in alle sectoren.”
De naam Reem Al Hashimy valt vaak tijdens gesprekken over de positie van vrouwen. Als minister voor Internationale Samenwerking speelt zij een prominente rol op televisie om de positie van de Emiraten tijdens de oorlog uit te leggen. Mariam Al Mansouri was in 2007 de eerste vrouwelijke gevechtspiloot van de Emiraten, die later met haar F-16 terreurgroep Islamitische Staat in Syrië aanviel.
Al Marzouki hamert erop dat ze praat over de Emiraten en niet over een ander land in het Midden-Oosten. „Daar [in andere Midden-Oosterse landen] hebben ze hun eigen regels, voorschriften en interpretaties. In de Verenigde Arabische Emiraten werkt het anders. Het is gewoon niet zo dat vrouwen hier geen rechten hebben, geen auto mogen rijden, geen onderwijs krijgen en onderdrukt worden. We hebben in de Emiraten geen regel die stelt dat je je haar moet bedekken. Niemand zal je vertellen wat je moet aantrekken.”
Ze loopt graag hard buiten, ’s avonds of ’s ochtends. Soms met haar vader, soms alleen. Niemand durft haar lastig te vallen, vertelt ze, door strenge regels die vrouwen en kinderen beschermen. Zo is het niet toegestaan om op straat foto’s te maken van vrouwen. Het gaat niet alleen om regels, vertelt ze. In de Emiraten wordt volgens Al Marzouki daadwerkelijk straf opgelegd bij een overtreding tegen een vrouw, met een boete, een celstraf of uitzetting.
Maar als het zo veilig is, waarom zijn er dan toch stranden, metrowagons en uitgaansavonden exclusief voor vrouwen? „Het draait om het respecteren van de privacy van een vrouw”, zegt de Indiase Chhotwani. „Het geeft me een veiliger gevoel om te weten dat ik naar een strand kan gaan waar ik omringd ben door vrouwen. Dubai biedt ons de keuze om een veilige, comfortabele en respectvolle omgeving te ervaren.”
Daar komt bij dat vrouwen uit verschillende landen en culturen komen die niet zo veilig voelen als Dubai, zegt Chhotwani. Voor hen is de Emiraatse stad een veilige haven. De stranden en de vrouwenwagons geven vrouwen een extra optie: meer vrijheid en geen mannelijke blik.
Het bestaan van plekken die alleen voor vrouwen toegankelijk zijn, vertelt Al Marzouki, heeft niets te maken met een gebrek aan veiligheid, maar met comfort en culturele en religieuze waarden. „Veel moslimvrouwen, met name vrouwen die een hijab dragen of zich bescheiden kleden, waarderen de mogelijkheid om zich te ontspannen of te reizen zonder zich zorgen te hoeven maken over hun kleding of onnodig contact met mannen.”
Dit geldt in de publieke ruimte. Maar achter de Emiraatse voordeuren gaat het er niet altijd prettig aan toe, blijkt uit een begin dit jaar gelanceerde overheidscampagne tegen huiselijk geweld die vrouwen aanspoort misbruik te melden. Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch is kritisch. Ondanks uitbreiding van vrouwenrechten laat de wet „ruimte voor mannen om hun echtgenotes en vrouwelijke familieleden te disciplineren binnen de door de autoriteiten aanvaarde grenzen”, schrijft de organisatie.
Twee vrouwen gaan naar de exclusieve vrouwenavond van het Al Mamzar strandpark.
Al Marzouki kent het rapport en de overheidscampagne niet. Maar benadrukt dat huiselijk geweld in de Emiraten strafbaar gesteld is en vrouwen wettelijk worden beschermd.
Alle vrouwen die NRC sprak, ook buiten dit artikel om, zijn positief over hun leven in Dubai. Maar in hetzelfde rapport van Human Rights Watch staat dat de overheid „een nultolerantiebeleid voert ten aanzien van kritiek op de overheid”. Dit leidt tot zelfcensuur onder de bevolking. Burgers die op sociale media overheidskritiek leveren, riskeren een celstraf, meldt het rapport.
Tegen de avond worden bij de ingang van het Al Mamzar strandpark sommige vrouwen afgezet door hun man, andere gesluierde vrouwen komen zelf aanrijden. In Dubai gaan de inwoners pas naar het strand als de verzengende zon ondergaat. Naast volledig gesluierde vrouwen lopen anderen in een jurk met blote armen en blote schouders. Ook op andere plekken in Dubai lopen vrouwen gekleed zoals in het Westen en kan je als vrouw in je bikini liggen op het publieke strand.
Studenten afkomstig uit Rwanda, Burundi en Oeganda brengen hun avond door in het strandpark tijdens de vrouwenavond.
Janice Retana en Luiza Magasin uit de Filippijnen beheren de barbecue tijdens de vrouwenavond van het Al Mamzar strandpark.
De strandbezoekers worden verwelkomd door een vrouwelijke bewaker. Terwijl de mannelijke verslaggever het terrein niet op komt, gaat de vrouwelijke fotograaf naar binnen. Daar bestaat het horecapersoneel uit vrouwen, hebben Afrikaanse moslimvrouwen hun hijab afgedaan en grillen twee Filippijnse vrouwen vlees op een barbecue. „Ssst”, gebaart Luiza Magasin (43) tegen de fotograaf, „het is varken”.
Deel 1
Deel 2
Deel 3
Deel 4
Deel 5
Deel 6