Deltawerken De Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg die het achterland moet beschermen tegen vloedgolven wordt eens per jaar gesloten en trekt dan veel bekijks. Tegelijkertijd zorgt klimaatverandering voor discussie over de houdbaarheid van de kering. „Welke optie we ook kiezen, het gaat altijd ergens pijn doen.”
Genodigden bekijken de jaarlijkse testsluiting van de Maeslantkering van dichtbij; andere toeschouwers kijken naar het schouwspel vanaf een heuvel.
Het lijkt wel een enorme picknick. Een paar honderd toeschouwers zit klaar op de heuvel pal naast de Maeslantkering bij Hoek van Holland. Ze zitten op campingstoeltjes en op kleedjes in het gras. Stukjes appel in plastic zakjes, pakjes sap, thermosflessen koffie. Hier en daar een tas met broodjes. Straks, rond half vier, zal de kering sluiten. Dat gebeurt eens per jaar als test. „Het is van onze belastingcenten gebouwd, dus dan mogen we er ook van genieten”, zegt een man. Zijn vrouw lacht.
Het is indrukwekkend, zegt Jaap Vijwel (70), die is komen fietsen vanuit De Lier, zo’n 10 kilometer verderop. Hij fietst vaak langs de Nieuwe Waterweg, met een verrekijker in z’n tas. Wat vindt hij precies indrukwekkend? „Dat we de wijsheid hadden om dat ding te maken en dat het ook echt werkt.”
Het ís ook bijzonder. De Maeslantkering was (samen met de Hartelkering bij Spijkenisse) het sluitstuk van de Deltawerken: twaalf verschillende grote waterverdedigingswerken, waar kort na de Watersnoodramp in 1953 mee werd begonnen, als antwoord op storm en hoog water. In 1997 werden de Maeslant- en Hartelkering voltooid, samen kunnen ze het binnenland afsluiten voor water dat via de Nieuwe Waterweg vanaf de Noordzee binnenkomt, als het waterpeil te hoog wordt.
De Maeslantkering ligt tussen Hoek van Holland en Maassluis in de Nieuwe Waterweg en dient om het achterland te beschermen tegen hoogwater.
Als het niet zeer hard stormt en het waterpeil niet flink is verhoogd dan staat de kering open en kan er gewoon scheepvaart plaatsvinden.
De kering sluit automatisch zodra het waterpeil 3 meter boven Normaal Amsterdams Peil (NAP) is bij Rotterdam en 2,9 meter boven NAP bij Dordrecht. Dit noemen we een stormsluiting.
De Maeslantkering heeft twee deuren van 210 meter breed, 22 meter hoog en 15 meter diep. Het kan een vloedgolf van 5 meter boven NAP aan. Bij sluiting lopen de deuren binnen twee uur vol met water en zakken ze naar de bodem (17 meter diep) dankzij de bolscharnier.
Ter vergelijking: de Eiffeltoren in Parijs is 330 meter hoog.
De eerste keer dat dit écht nodig was pas na 25 jaar. In 2023 kwam het water tot het sluitpeil: drie meter boven NAP in Rotterdam, of 2,9 in Dordrecht. Twee keer sloot hij bij een storm met hoge, maar geen gevaarlijk hoge waterstand. Er is afgesproken dat elke zeven jaar dat de Maeslantkering niet sluit, hij met een lager sluitpeil dicht mag gaan om de ‘techniek te beproeven onder stormcondities’.
In een grote tent onderaan de heuvel heeft minister Vincent Karremans (infrastructuur en waterstaat, VVD) zojuist een speech gegeven. Aanwezig zijn onder meer 120 stormkeringsexperts vanuit de hele wereld, van Singapore, tot Kopenhagen en Galvestone (Texas), waar ze graag hun ‘eigen’ Maeslantkering willen. Dit netwerk, ‘I-storm’, wisselt al twintig jaar kennis en ervaring uit. Karremans in zijn speech: „Wij delen met jullie onze littekens, jullie geven ons jullie inzichten. Dat is een eerlijke ruil. (…) Over een paar minuten sluiten die twee grote armen, niet omdat de zee het vandaag eist. Maar ooit, op een dag zal dat wel zo zijn, en als dat zo is, moeten we weten dat het werkt.”
Van achter het ‘bolscharnier’, het draaiende gedeelte van de rechterarm van de Maeslantkering, volgt Karremans de sluiting. „Het is een beetje de zonsverduistering hè, maar dan anders.” Een voorlichter van het Keringhuis, het informatiecentrum bij de Maeslantkering, vuurt feitjes op de minister af. En volgens hem is het onderhoudsbudget lang niet toereikend genoeg. Of de minister daar iets aan gaat doen, vraagt hij. „We zijn vanaf dag 1 bezig met een herprioritering van miljarden voor onderhoud van de infrastructuur. Daar zit dit ook tussen.”
Op de heuvel tuurt een groepje wielrenjongens in de basisschoolleeftijd naar de Maeslantkering. Ze combineren hun pauze met de sluiting. „Beweegt er nou iets?”, vragen ze hun begeleiders, terwijl ze aan hun müeslirepen knabbelen. „Straks”, antwoorden die, „en dan gaat het héél langzaam.”
In de vorige week gepresenteerde zesjaarlijkse ‘herijking’ van het Nationaal Deltaprogramma pleitte de deltacommissaris Co Verdaas voor een rigoureuze aanpak om de stijgende waterspiegel het hoofd te bieden. Karremans: „Wat Co heeft gezegd, daar zijn we al jaren mee bezig. Maar hij had een paar nuttige opmerkingen. We wanen ons veilig: Deltawerken, duinen, klaar.” Verdaas riep ook op om de houdbaarheid van de open verbinding tussen zee en land bij de Nieuwe Waterweg te onderzoeken. Wordt de Nieuwe Waterweg wellicht afgesloten? Karremans: „Nee, dat gaan we nu niet doen. Er zitten twee kanten aan het water hè? Enerzijds moeten we ons ertegen beschermen, maar aan de andere kant wordt er ook rammend veel geld mee verdiend.”
Tijdens de sluiting vandaag loopt de Rotterdamse haven 20 miljoen aan inkomsten mis, is de schatting. Marc Walraven, senior adviseur stormvloedkeringen bij Rijkswaterstaat, ligt er niet wakker van. „De haven profiteert er net zo goed van dat we veilig zijn tegen overstroming. We zijn een land waarin we daarvoor moeten samenwerken. Ook de haven moet accepteren dat één dag per jaar de haven acht uur gesloten is.”
Dat lukt nog wel, maar het Havenbedrijf waarschuwde na de woorden van Co Verdaas vast in het AD dat eventuele plannen om de Nieuwe Waterweg te ‘ontdiepen’, of zelfs af te sluiten, „funest” zouden zijn voor de Rotterdamse haven, omdat het scheepvaart zou belemmeren.
Emeritus hoogleraar Stedenbouwkunde Han Meyer legt telefonisch geduldig uit dat stoppen met het uitbaggeren van de Nieuwe Waterweg juist zou leiden tot betere bescherming van het achterland bij een almaar stijgende zeespiegel. Dan zou er met het zand en slib dat de zee aanvoert langzaam weer een ondiepe riviermonding kunnen ontstaan, waardoor hoog water wordt afgeremd. Daarnaast zou zout water minder makkelijk binnendringen en er weer ruimte komen voor de natuur.
Voorlopig biedt de huidige strategie voldoende bescherming tot minimaal ongeveer 2070, zegt Pieter Jacobs, van het Deltaprogramma Rijnmond Drechtsteden. „Goed om nu na te denken over wat we dan gedaan moeten hebben om ook daarna droge voeten te houden.” Er zijn allerlei scenario’s denkbaar, zegt hij: van het ondieper maken van de Nieuwe Waterweg of een rij eilanden voor de kust, tot afsluiten met een sluis of zelfs een dam. „We kijken naar de voor- en nadelen van elke optie. Wat we ook kiezen, het gaat altijd ergens pijn doen.”
Alpha Sow (33) kijkt op z’n gemak met een biertje in zijn hand toe. Hij komt uit Italië en werkt sinds drie dagen in Nederland als chemisch ingenieur. Zijn collega Romualdo D’Angelo, die al langer in Nederland werkt, nam hem mee. In Italië hebben we de stormvloedkering (MOSE) die Venetië tegen overstroming moet beschermen, zegt D’Angelo. „Die werkt weer heel anders dan de Maeslantkering, dus wilde ik deze graag laten zien. Wij zijn als ingenieurs wel geïnteresseerd in dit genieuze bouwwerken.”
En dan, eindelijk, komen heel langzaam de armen in beweging. Zonder geluid. „Geniet even van het moment”, zegt Karremans, terwijl iedereen doorkletst. Met Martin Wijnen, directeur-generaal van Rijkswaterstaat wordt even over voetbal gepraat en over de grote infrastructurele onderhoudsopgave. Geen kwestie van te lage politieke prioriteit in het verleden, zeggen beiden. Het gebruik is veel intensiever dan ooit werd verwacht én de kosten zijn gestegen. Karremans: „Wil je nog een weetje? De Maeslantkering beschermt twee miljoen mensen.” En ja, die nieuwe Deltawerken, die zullen er wel moeten komen, maar dat duurt nog wel een paar decennia.”
De armen gaan tijdens de testsluiting overigens niet helemaal dicht, om beschadiging te voorkomen. Karremans: „Dit was kicken, heel gaaf. Hollands glorie in beweging.”
Na bijna 30 jaar staat de Maeslantkering nog als een huis, benadrukt Marc Walraven. „Als we hem nu zouden ontwerpen zouden we op een soortgelijk ontwerp uitkomen.”
Als een half uur later de armen van de Maeslantkering de riviermonding hebben afgesloten, zullen ze zich vullen ze met water en vervolgens afzinken naar de bodem. Daar wachten Jeannette (75) en Joop (80) Verhoeff uit Den Haag niet op. Ze drinken nog even wat, voor ze vertrekken om een visje te eten in Scheveningen. Ze zijn vaker wezen kijken. „Het sluiten gaat erg langzaam”, zegt Joop. „Je moet er een hevige storm bij denken. Als je dat doet, is het wel spectaculair.”