Kimberly Prost | Rechter Internationaal Strafhof Strafhofrechter Kimberly Prost uit Canada staat op de Amerikaanse sanctielijst, en is afgesloten van alle Amerikaanse diensten. „Ook mijn Nederlandse creditcard werd binnen een paar dagen geblokkeerd.”
DEN HAAG – Kimberly Prost, rechter bij het Internationaal Strafhof ICC in Den Haag. Prost kreeg sancties opgelegd door de Verenigde Staten.
Bij de receptie van een hotel in Ottawa, Canada, liep ze vast. Kimberly Prost zwaaide met haar pinpas, maar de receptionist stond erop dat ze met haar creditcard betaalde. „Ik zei steeds: ik héb geen creditcard”, vertelt de rechter. Toen de manager erbij werd gehaald, flapte Prost eruit: „Oké, de president van de Verenigde Staten heeft me op de sanctielijst gezet. Daarom werkt mijn creditcard niet.” Nu moet Prost erom lachen: „Dat gezicht! Je zag die vrouw denken: moet ik een bewaker bellen?”
Een klein uur eerder is Prost (68) de langgerekte ontvangstruimte van het Internationaal Strafhof in Den Haag binnengewandeld. Ze begon haar carrière in 1982 als officier van justitie in haar geboorteplaats Winnipeg, in Canada. Via omwegen kwam ze in Den Haag terecht. Ze was onder meer rechter voor het Joegoslavië Tribunaal en ombudspersoon voor de commissie die toezicht houdt op sancties tegen Al-Qaida.
In augustus vorig jaar werd Prost op de Amerikaanse sanctielijst gezet. Haar naam staat daar tussen die van Russische oligarchen, kopstukken van terroristische organisaties en illegale wapenhandelaars.
„Dat is een van de gekke dingen aan dit proces: niemand vertelt je precies wat er aan de hand is. Er was geen directe of formele communicatie vanuit de VS, ik heb geen brief gekregen. Op een ochtend werd ik gebeld door het bestuur van het Strafhof, ze vertelden me dat ik op de sanctielijst was gezet. Zij waren, vermoed ik, via de ambassade op de hoogte gebracht. Ik was thuis, in Scheveningen. De schoonmaker was in de keuken bezig, ik had net gesport en maakte me klaar om naar werk te gaan. Ik heb een paar minuten heen en weer gelopen door mijn hal, om te bedenken wat dit zou gaan betekenen. Toen ben ik naar het hof vertrokken. Ik had, ironisch genoeg, al een afspraak staan met de Canadese ambassade.”
De toenmalige hoofdaanklager van het Strafhof, Karim Khan, was in februari 2025 de eerste die op de sanctielijst kwam. Het Strafhof vervolgt mensen voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Khan had een jaar eerder om de arrestatie van de Israëlische premier Netanyahu en voormalig minister van Defensie Gallant gevraagd. Een „onwettige” en „ongegronde” actie, aldus de Amerikaanse president Trump. Het Strafhof zou de nationale veiligheid en het buitenlandbeleid bedreigen. De Amerikaanse president riep de noodtoestand uit.
In de maanden die volgden groeide de lijst met Strafhoffunctionarissen. Behalve Prost en Khan staan er inmiddels nog zeven rechters, twee vervangend aanklagers en de president van het hof op. Afgelopen maand kwam daar voor het eerst een staflid bij.
Op een interviewverzoek van NRC over de sancties, zegt het Strafhof direct ja. Vorig jaar werd een medewerker nog teruggeroepen, omdat die zonder overleg met een krant over de gevolgen van de sancties had gepraat. Er wordt met man en macht aan oplossingen gewerkt, liet de vervangend hoofdaanklager de medewerker per brief weten. „Een beschrijving van de kwetsbaarheid voor dergelijke uitdagingen is naar onze mening niet behulpzaam.”
Behalve Prost staat ook haar Franse collega-rechter Nicolas Guillou journalisten en zelfs influencers te woord. Werd er aanvankelijk in bedekte termen gedreigd door de VS, vorige maand kondigde buitenlandminister Marco Rubio aan de rechtbank „steen voor steen” te zullen afbreken. De vrees is dat het hele instituut op de sanctielijst komt. Prost: „We hoeven niet eens meer tussen de regels door te lezen. Dit is een aanval op de instelling. Dit stopt niet zomaar.”
„Binnen 24 uur kreeg ik een mail van Amazon dat al mijn accounts werden afgesloten. De impact daarvan, en hier had ik nog nooit over nagedacht, werd duidelijk toen ik thuiskwam. Ik vroeg Alexa [de stem-assistent van Amazon] naar het weer. Hello… Bonjour…? Maar Alexa zei niets meer terug. Dat gebeurde tenminste nog met een waarschuwing – de enige die ik heb gekregen.”
Zonder aankondiging gingen alle andere Amerikaanse (digitale) diensten op zwart. Uber, Google, Apple. Haar bankrekening in de VS, waar nog geld op stond, werd bevroren. Na een paar dagen werden al haar creditcards geblokkeerd. „Het doet er niet toe waar ze zijn uitgegeven – in mijn geval in Nederland en Canada. Ik heb nu een debitcard. Mijn lifeline”, zegt ze.
Maar betalen blijft, ook binnen Europa, lastig. Laatst maakte ze geld over naar het Verenigd Koninkrijk, een huwelijkscadeau. Het kwam nooit aan. Het geld, zo bleek, stroomde via de Britse vestiging van de Bank of America. De bank beweert zich aan de wet te houden en heeft het geld bevroren. Prost, gefrustreerd: „Een overboeking tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk, bevroren op basis van een presidentieel decreet dat in de Verenigde Staten is uitgevaardigd. Ongelofelijk.”
Elke transactie gaat nu ongeveer zo, zegt ze. „Ik probeer het, kijk of het werkt. Ik ben er veel tijd aan kwijt.”
Ook haar zorgkosten zijn een probleem. „Het Strafhof is verzekerd bij Axa, een groot Frans verzekeringsbedrijf. Opeens kreeg ik een melding van het International Health Centre dat mijn rekeningen niet waren betaald.”
„Amerikaanse bedrijven houden zich aan de wet. Ik vind het nog steeds een beetje kleinzielig dat Amazon Alexa het zwijgen oplegt, maar in theorie kan ik hun beslissing volgen. Voor bedrijven buiten de VS is dat anders. Als je ermee instemt om sancties te handhaven, terwijl je daar niet wettelijk toe verplicht bent, ben je medeplichtig aan het bedreigen van rechters.”
Een woordvoerder van Axa laat in een reactie weten dat het bedrijf „geen commentaar” geeft op „zulke kwesties”.
Sancties raken niet alleen de individuen op de lijst. Omdat het verlenen van diensten aan deze mensen verboden is, leven er vanaf het voorjaar van 2025 zorgen onder veel Strafhofmedewerkers. Kunnen zij nog wel voor de hoofdaanklager werken? Wanneer verleen je een dienst?
Vooral Amerikaanse collega’s, zo’n vijftig van de negenhonderd, vragen zich af wat de gevolgen zijn. Bezittingen kunnen worden bevroren, reizen van en naar de Verenigde Staten mogen ze niet meer. Dat geldt ook voor hun directe familieleden. Strafhofmedewerkers vrezen boetes en zelfs gevangenisstraffen.
Kimberley Prost.
Op sommige afdelingen hebben ze hun handen vol aan het zoeken naar oplossingen. Salarissen worden uit voorzorg drie maanden vooruit betaald. Het Strafhof gooit de digitale infrastructuur om, en stapt van het Amerikaanse Microsoft gedeeltelijk over op het Duitse Open Desk.
NGO’s die bewijs verzamelen voor oorlogsmisdaden, worden terughoudend, soms reageren ze zelfs niet meer op mails. Drie Palestijnse organisaties komen in september 2025 zelf op de sanctielijst omdat ze voor het hof werken. Zij zeggen in een interview met nieuwssite Justice Info dat donateurs, ook Europese, zich voor de zekerheid terugtrekken: „We zijn outcast, het kan behoorlijk kostbaar zijn om met ons geassocieerd te worden.”
„Het is de onduidelijkheid die aan je vreet. Mijn collega’s wisten niet zeker of zij problemen zouden krijgen en waarmee. Iedereen is nog steeds bezorgd, maar ik denk wel dat het vertrouwen is gegroeid. Er is veel werk verzet door de griffier, leidinggevenden en door medewerkers zelf.”
Enkele Amerikaanse collega’s voerden met succes een rechtszaak tegen de regering-Trump, anderen onderhandelden met het Amerikaanse ministerie van Financiën en kregen een licentie waarmee zij hun werk (mits niet op het dossier Israël-Gaza) kunnen voortzetten.
„Mijn initiële verbazing sloeg al snel om in morele verontwaardiging”, zegt Prost. Een systeem dat is opgetuigd tegen terrorisme en georganiseerde misdaad, wordt nu tegen het Strafhof ingezet. „Dat je op dezelfde lijst staat als de misdadigers tegen wie je optreedt, is psychologisch gezien moeilijk te verwerken.”
Het Internationaal Strafhof heeft 125 lidstaten, die de rechtbank financieren en onder meer rechters aanstellen. De Verenigde Staten en Israël zijn geen lid, zij erkennen het Strafhof niet. Om die reden, vindt Trump, is het arrestatiebevel voor Netanyahu „ongefundeerd”. Het hof zou „misbruik” maken van zijn „macht”, omdat het geen jurisdictie over Israël heeft. Het Strafhof zegt: dat kan wel. Palestina is wel partij, de rechtbank heeft jurisdictie over misdaden die op Palestijns grondgebied zijn gepleegd.
Trump maakt ook een punt van de regel dat het hof pas in actie kan komen als landen misdadigers zelf niet willen of kunnen vervolgen. Trump zegt dat de VS en Israël „bloeiende democratieën” zijn, „met legers die strikt de oorlogswetten naleven”.
„Aanvankelijk was me dat niet precies duidelijk. De aanleiding bleek behoorlijk ver gezocht.”
Prost heeft anders dan haar collega’s op de lijst geen rol gespeeld in het onderzoek naar vermeende misdaden in Israël en Gaza. In 2020 verleende ze met vier andere rechters toestemming voor een onderzoek naar misdaden in Afghanistan, waarbij ook Amerikaanse militairen betrokken waren.
„Dat besluit dateert van zes jaar geleden, het was een unanieme beslissing. En het Amerikaanse onderdeel maakt slechts een zeer klein deel uit van het geheel. De hoofdaanklager zei nota bene twee jaar later: ik geef er geen prioriteit aan. Ik geef prioriteit aan de acties van de Taliban en andere actoren.”
„We zijn hier beland omdat de regering-Trump wil dat we onze beslissingen nemen in overeenstemming met hun opvattingen”, zegt Prost. „Ze willen dat we onze eed schenden.”
Deze zomer begon Prost met twee collega’s een rechtszaak in de VS tegen de sancties, die volgens hen de internationale rechtspraak ondermijnen.
„Nee, onmogelijk. Je verplichting, je eed, houdt in dat je de zaken behandelt die aan je worden voorgelegd.”
Het team van rechters dat een zaak behandelt, wordt samengesteld op basis van objectieve factoren, zegt Prost. Een mix van mensen uit verschillende rechtstradities, met verschillende culturele achtergronden, afkomsten en geslachten. Sancties, of de dreiging ervan, zijn geen factor.
„Daarom is het toepassen van sancties op rechters ronduit schandalig. Natuurlijk geldt dat ook voor de aanklager. Maar in zijn geval kun je nog een theoretisch argument bedenken. De aanklager heeft enige discretionaire ruimte in wat hij of zij doet. Die kiest welke zaken prioriteit krijgen. Die keuzes kun je ter discussie stellen. Rechters hebben geen keuze.”
Al zijn niet al haar werkzaamheden zo vanzelfsprekend. Zo zou ze vorig jaar spreken op een congres in de VS – digitaal was de afspraak, vanwege het inreisverbod. Maar de organisatie annuleerde haar optreden op de valreep. „Dat is het chilling effect. De organisatie was bang door de sancties te worden vervolgd. Maar er is helemaal geen verbod op het praten met mensen die gesanctioneerd zijn.” Binnenkort houdt ze de lezing alsnog.
„We werden op zeer hoog niveau uitgenodigd toen we op de sanctielijst waren gezet. Ik heb de minister niet gesproken, wel zijn ambtenaren. Het initiatief kwam van hen. Mensen onderschatten hoe belangrijk dat is.”
Haar Franse collega-rechter Guillou maakt zich hard voor een Europese blokkeringsverordening. Die verbiedt Europese bedrijven en banken om de Amerikaanse sancties na te leven. Prost is, als niet-Europeaan, voorzichtiger in haar uitspraken. „Ik weet dat bedrijven allerlei manieren aanwenden om zich daar niet aan te houden. Maar ik denk…” Ze weegt haar woorden. „De regering van de VS heeft openlijk gezegd dat ze het hof wil ontmantelen. Ik denk dat de politieke machthebbers in Europa moeten overwegen of dit niet het moment is om met een politiek-juridische reactie te komen. Dat is wat ik hier – als rechter – over kan zeggen.”