We moeten snel in actie komen tegen klimaatverandering. Deze week is het dertig jaar geleden dat de Tweede Kamer die conclusie trok na een parlementair onderzoek. Toch kwam het klimaatbeleid langzaam op gang; ook in de onderzoekscommissie was niet iedereen overtuigd van de opwarming van de aarde.
Meestal richten parlementaire onderzoeken zich op misstanden uit het verleden, maar in 1995 besloot de Tweede Kamer het eens anders te doen. Kamerleden zouden zich nu juist vastbijten in een milieuprobleem dat in de toekomst gevaarlijk zou kunnen worden.
"Het was een van de weinige onderzoeken in de Tweede Kamer waar geen koppen zouden rollen", blikt toenmalig commissievoorzitter Eimert van Middelkoop (GPV, later ChristenUnie) dertig jaar later terug. "We konden heel zakelijk en vooral met behulp van de wetenschap aan het werk gaan."
Drie jaar voor de start van het onderzoek was het VN-klimaatverdrag in Rio de Janeiro gesloten. Daarmee erkenden landen voor het eerst dat er iets moest worden gedaan aan klimaatverandering.
Het VN-klimaatpanel IPCC had al wetenschappelijke rapporten over het probleem geschreven, maar die waren bij het grote publiek onbekend en werden door klimaatsceptici in twijfel getrokken. "Bij de verkiezingen van 1994 had iedereen het over klimaatverandering, maar niemand wist echt waar het over ging", zegt Van Middelkoop.
Een half jaar lang bestudeerde hij met vijf collega's de wetenschappelijke literatuur. Ook spraken ze in besloten en openbare hoorzittingen met tal van experts uit wetenschap, bedrijfsleven en milieubeweging. In september 1996 verscheen het eindrapport, dat tegelijk voorzichtig en alarmerend was.
"Een deel van de waargenomen opwarming is vermoedelijk het gevolg van activiteiten door de mens", concludeerde de commissie nog met een slag om de arm. Maar tegelijk stond al in het rapport dat de klimaatverandering "mogelijk ingrijpende en gevaarlijke effecten" zou hebben. De commissie pleitte ervoor het voorzorgsbeginsel toe te passen: "Adequaat en snel reageren is noodzakelijk."
Wie de conclusies uit 1996 naast de klimaatrapporten van nu legt, komt veel bekende dingen tegen. "Eigenlijk staat alles er wel in", vindt Van Middelkoop nog steeds. Niet alleen de opwarmende effecten van fossiele brandstoffen en veeteelt, maar ook oplossingen als zonne- en windenergie, de mogelijkheid om CO2-uitstoot te belasten en de noodzaak om ons aan te passen aan een warmer klimaat.
"Het heeft toen wel meer urgentie gekregen in de Tweede Kamer", zegt hoogleraar Wim Turkenburg, die als een van de experts werd gehoord. Vanaf de jaren negentig zette Nederland volgens hem harder in op energiebesparing, al was het grootschalige gebruik van zonnecellen toen nog toekomstmuziek.
Maar in 1996 werd ook meteen duidelijk dat veel politici niet zaten te wachten op al te ingrijpende maatregelen. "Mensen geven heel graag een deel van hun inkomen uit om lekker naar de zon te gaan", reageerde minister van Economische Zaken Hans Wijers (D66) destijds tegen de NOS. "Het zal heel lastig zijn om te vertellen dat dat niet meer kan."
De Kamer riep na het onderzoek op internationaal in te zetten op 2 procent uitstootdaling per jaar. Maar in eigen land gaan voor 40 procent minder CO2-uitstoot in 2020, zoals CDA'er Jan ten Hoopen na het onderzoek voorstelde, was volgens toenmalig milieuminister Margreeth de Boer (PvdA) onhaalbaar.
De onderzoekscommissie was van de Kamer eensgezind in haar conclusies, maar niet alle leden waren overtuigd van het bestaan van klimaatverandering. Dat blijkt uit stukken die NU.nl aantrof in het Nationaal Archief.
"Er bestaan geen keiharde bewijzen of aanwijzingen voor het optreden van een versterkt broeikaseffect", schreef toenmalig VVD-Kamerlid Jan te Veldhuis na afloop van de hoorzittingen. Ondanks zijn twijfels noemde hij de mogelijke effecten van klimaatverandering in een interne notitie toch "heel zorgelijk" en pleitte hij ervoor "het zekere voor het onzekere" te nemen.
Ook CDA-Kamerlid Ad Lansink zag zijn onzekerheid over klimaatverandering juist toenemen tijdens het onderzoek. "Het broeikaseffect blijft onzeker, de zeespiegel zou ook kunnen dalen", schreef hij met verwijzing naar verschillende klimaatsceptici die tijdens het onderzoek waren geraadpleegd.
Een van hen was Frits Böttcher, een hoogleraar scheikunde die zich destijds veelvuldig in het klimaatdebat mengde. Hij riep de Kamerleden op zich geen zorgen te maken en vooral rustig af te wachten wat het klimaat zou gaan doen. Uit onderzoek van de Volkskrant bleek in 2020 dat Böttcher voor zijn klimaatontkenning werd betaald door tientallen grote bedrijven, waaronder Shell, Texaco, de NAM, KLM, DSM en Hoogovens (later Tata Steel).
Van Middelkoop vond dat de Kamerleden "wellicht te veel geluisterd" hadden naar klimaatontkenners als Böttcher, schreef hij destijds. Zij waren toch echt in de minderheid met hun kritiek op de gevestigde klimaatwetenschap, die "soms in de buurt van het ongeloofwaardige en ridicule" kwam.
De Tweede Kamer was er relatief vroeg bij met haar bevindingen over klimaatverandering, maar volgens Van Middelkoop had dat ook een nadeel. Terwijl we nu regelmatig de gevolgen van de klimaatcrisis ondervinden - zoals in de recordhete zomer van dit jaar - was dat toen nog niet zo. "De waarheid van ons onderzoek zat hem nog vooral in de modellen. Het is lang een wetenschapszaak gebleven."
Dat blijkt ook wel uit de manier waarop de conclusies van het onderzoek werden ontvangen: met korte krantenberichten en het allerlaatste item in het NOS Journaal. Van Middelkoop werd afgebeld door Den Haag Vandaag, de voorloper van Nieuwsuur, omdat dat programma toch liever aandacht wilde besteden aan een Kamerdebat over studiefinanciering. "Daar ben ik nog kwaad om."
Het wereldwijde klimaatprobleem is verre van opgelost. Toch blijft het oud-Kamerlid positief over de manier waarop zijn commissie het probleem op de kaart heeft gezet. "Ik ben er nog altijd heel trots op dat de Kamer dat gedaan heeft. Het blijft een heel goed rapport."
Source: Nu.nl algemeen