Tapijt van Bayeux In Londen is het tapijt van Bayeux nu te zien, voor de gelukkigen die een kaartje wisten te bemachtigen. Bezoekers zijn toevallig voor een half uurtje buren en wijzen elkaar op de bijzondere delen van het borduurwerk. „Mijn hart bonkt, ik kan niet geloven dat ik het zo ga zien.”
De eerste bezoekers van het tapijt van Bayeux in het British Museum in London.
„Bayeux-mania”, noemde een curator van het British Museum alle aandacht voor het tapijt van Bayeux. Afgelopen donderdag begon in de Britse hoofdstad Londen de tentoonstelling van het historische borduurwerk. Voor het eerst sinds het bijna duizend jaar geleden gemaakt werd, is het tapijt terug in Engeland.
En het ís een kaskraker. De eerste lichting kaartjes was binnen twee dagen uitverkocht; tot en met eind december is de tentoonstelling volgeboekt. Bezoekers krijgen veertig minuten de tijd om het borduurwerk over de Slag bij Hastings – in 1066, toen de Normandiërs Engeland binnenvielen en de Angelsaksen versloegen – in zich op te nemen. Dat gaat op vrijdag, de tweede dag van de tentoonstelling, ongeveer zo.
„Mogen we echt geen foto’s nemen?” Monica Pender (58) is een beetje teleurgesteld als ze het bordje voor de ingang van de zaal ziet. Ze komt uit Sydney, Australië, en ze plande haar vakantie om haar bezoek van vandaag heen. Ze werd dit voorjaar zelfs speciaal lid van het British Museum, omdat leden voorrang krijgen bij het boeken van de kaartjes.
Ze weet het nog precies. In de eerste klas van de middelbare school liet haar geschiedenisleraar, mevrouw Atwell, de afbeeldingen van het tapijt van Bayeux zien. „Daarvoor bestond geschiedenis uit droge lesstof, zinnen op papier waar ik geen connectie mee voelde. Maar dít was een soort stripverhaal. Mijn interesse in geschiedenis was gewekt.”
In groepjes van tien laat de suppoost bezoekers naar binnen. „Geen foto’s of video’s graag.” Hij herhaalt het nog maar eens. „De inleiding duurt ongeveer tien minuten, daarna hebben jullie dertig minuten voor het tapijt zelf.”
Verklede medewerkers van het British Museum praten met bezoekers die in de rij staan voor het museum.
Een wit digitaal vogeltje leidt op donkere schermen langs de geschiedenis en de totstandkoming van het tapijt. De animaties duren ongeveer een minuut en gaan bijvoorbeeld over Odo, de bisschop van Bayeux en halfbroer van Willem de Veroveraar, die waarschijnlijk de opdrachtgever van het borduurwerk was. Het vogeltje vliegt verder, het publiek loopt als vanzelf mee.
De zinnen zijn kort en de informatie is beknopt. Bij een gemiddelde tentoonstelling van het British Museum zijn alle bordjes en uitleg bij elkaar opgeteld tussen de 15.000 en 20.000 woorden. Voor deze tentoonstelling zijn het er veel minder: ongeveer 2.000 woorden.
Een rijtje van vijf, zes mensen wacht tot ze de eerste van de 58 scènes te zien krijgen. Niemand wil het begin missen. „Mijn hart bonkt, ik kan niet geloven dat ik het zo ga zien”, zegt Angela Haigh uit Londen. Ze is dol op geschiedenis en leest liever geschiedenisboeken dan fictie. „Dit artefact is zo’n belangrijk object over een sleutelmoment in onze geschiedenis. Je kunt niet simpelweg zeggen dat dit een strijd was van Engeland tegen Frankrijk. In die tijd vochten allemaal kleine koninkrijken tegen elkaar.”
Toch was het de Franse regering die uitleen nu mogelijk maakte, tijdens de renovatie van het museum in Bayeux in Normandië, waar het werk normaal gesproken hangt. Op elke banier en folder over de tentoonstelling staat de vlag van la République française. „We wisten altijd redenen te vinden om een uitleen niet door te laten gaan”, zei de Franse president Emmanuel Macron bij zijn bezoek aan het museum, vorige week. Tot nu.
Bezoekers in het British Museum op weg naar de tentoonstelling van het tapijt van Bayeux.
Eindelijk kwam het ervan en volgens Macron en de Britse premier Andy Burnham laat de uitleen zien hoe sterk de banden tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk nu zijn. Dagblad The Guardian drukte een illustratie af van Macron en Burnham in pyjama, samen onder een Bayeux-dekbed.
Het museum moest wel aan een lange lijst voorwaarden voldoen, bijvoorbeeld dat het tapijt maar een beperkt aantal uren aan daglicht blootgesteld mag zijn. De goede staat van het werk verbaast Angela Haigh misschien nog wel het meest: „Ik had niet gedacht dat het linnen nog zo wit zou zijn, nog zo schoon. Helemaal als je bedenkt dat er honderden jaren niet naar is omgekeken en niemand moeite deed om het mooi te houden.”
Elke paar minuten herhaalt een stem dat stoppen niet mag en dat je moet doorlopen, in het Engels en in het Frans. Suppoosten wandelen op en neer en sporen de bezoekers extra aan. „Doorschuifelen alstublieft. Slow and steady, ja, zo zien we het graag.” Op gaasdoek achter het borduurwerk bewegen projecties van ridders en schepen langs, er vliegen digitale stofwolken mee die aanmoedigen in beweging te blijven. Het kunstwerk is meer dan zeventig meter lang, toch staan er maar drie bankjes om even pauze te houden. Dat doet niemand.
Een bezoeker bewondert het tapijt van Bayeux.
Bezoekers, toevallig voor een half uurtje buren, wijzen elkaar op de bijzondere delen van het borduurwerk. Kijk, daar is komeet Halley, scène 32. En moet je zien, de vorm van die zeilen suggereert een prachtige beweging vooruit. Een paar scènes verderop, de strijd tussen twee legers is volop gaande, bewondert Monica Pender hoe de neervallende paarden zijn afgebeeld. „Degene die dit heeft ontworpen, móét geweten hebben hoe een paard valt.”
De zware deur klapt open, het licht van de cadeauwinkel schijnt fel. Van weinig tentoonstellingen zal zó veel merchandise bestaan. Er zijn de standaard boekenleggers, linnen tasjes en catalogussen. Maar ook een iedereen-kan-schilderen-Bayeux en een instructieboek om „de fantastische middeleeuwse borduurtechniek” te leren. Waterflessen, glittermagneten, helmen, puzzels, portemonnees. Een kersthanger van koning Harold of Willem de Veroveraar kost 22,99 pond (bijna 27 euro).
De cadeauwinkel van het British Museum.
Angela Haigh koopt een catalogus en een printje voor aan de muur. „Ik wil hier een herinnering aan hebben.” Monica Pender had al een catalogus besteld toen ze haar kaartje kocht, dus die hoeft ze alleen nog af te halen. Het is er eentje met zachte kaft, makkelijker voor in de koffer. „Ik ben zo blij. Dit was de vlucht van 24 uur meer dan waard.”