Een ontketende handelsoorlog met de Verenigde Staten zorgt ervoor dat Canada de relatie met de Europese Unie heroverweegt. Nee, de Canadezen worden waarschijnlijk geen lid, maar nieuwe samenwerking tussen Brussel en Ottawa kan door de Amerikaanse dreiging ongekend ver gaan.
Canada moet toetreden tot de Europese Unie, schreef columnist Charlemagne begin 2025 in The Economist, vlak na het aantreden van Donald Trump als president van de Verenigde Staten. Europa heeft veel inwoners en is dichtbevolkt, Canada is groot en heeft de ruimte. Net als veel Europese landen heeft Canada een sterke welvaartsstaat, een vrijemarkteconomie en een hekel aan wapens, de doodstraf en Russische agressie.
Er is voor Canada meer aanleiding dan ooit om toenadering tot de andere kant van de Atlantische Oceaan te zoeken. Het land is verwikkeld in een snel escalerende handelsoorlog met de VS, verreweg de belangrijkste handelspartner. Trump stuurt daarnaast, met aanhoudende dreigementen om van Canada zijn 51e staat te maken, aan op een dieptepunt in de onderlinge verhoudingen.
De Canadese premier Mark Carney is hard op zoek naar nieuwe bondgenoten in een wereld die met het wegvallen van de VS als belangrijkste partner steeds onzekerder wordt. Deze week kondigde hij in een toespraak aan toenadering tot Europa te willen zoeken.
President Alexander Stubb van Finland liet er geen gras over groeien en had meteen een goede suggestie voor Carney, met wie hij goed bevriend is. "De Europese Unie moet groot dromen en de kans nu pakken", zei de Finse president op een energieconferentie. "Zou het niet leuk zijn als Canada de 28e EU-lidstaat wordt in plaats van de 51e staat van de Verenigde Staten?"
EU-lidmaatschap is waarschijnlijk niet meer dan een leuk geopolitiek gedachte-experiment, zegt hoogleraar Henri de Waele van de Radboud Universiteit. In Europese verdragen staat duidelijk dat nieuwe lidstaten "Europees" moeten zijn.
"Hoewel niemand precies weet wat dat betekent, lijkt het daar juridisch wel stuk te lopen", zegt De Waele. Een Marokkaans kandidaat-lidmaatschap strandde in de jaren tachtig om precies die reden. "Dan zou het raar zijn als er voor Canada wel een uitzondering kan worden gemaakt."
Trump kan Canada met zijn agressieve handelsbeleid wel verder in de armen van Europa duwen. Op een bepaalde manier is Canada toch al veel Europeser dan Amerikaans, zegt Peter Verlinden, die Canada jarenlang voor de Belgische zender VRT volgde. "Er zijn weinig plekken op de wereld die zo Europees aanvoelen als Quebec. Met name in het oosten zijn Canadezen in hart en nieren eigenlijk nog Europeanen."
Verlinden wijst vooral op de invloed van de Franstalige gemeenschap in Canada. Meer dan een kwart van de Canadezen spreekt Frans en in die gebieden wordt een sterke verbondenheid met de Europese cultuur gevoeld. Het verbaast Verlinden dan ook allerminst dat Carney zijn blik nu op Europa richt.
Brussel en Ottawa hebben elkaar bovendien een hoop te bieden. Europese landen kijken bijvoorbeeld met grote interesse naar de zeldzame mineralen als lithium, grafiet en nikkel waarover Canada beschikt. Ook op het gebied van energie en defensie kan Canada met een strategische ligging in het Arctisch gebied een mogelijke interessante rol voor Europa vervullen.
Later dit jaar staat er een strategische top tussen Canada en de EU op de agenda, waarin deze zaken hoogstwaarschijnlijk zullen worden besproken. Premier Carney reist volgende week naar Brussel om de Europese State of the Union bij te wonen, meldden ingewijden aan POLITICO. De Europese State of the Union is de jaarlijkse toespraak van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voor het Europees Parlement.
"Dat soort gelegenheden zijn een belangrijke manier om symbolisch uit te stralen dat je toenadering tot elkaar zoekt", zegt De Waele. Canadese bewindspersonen en afgevaardigden kunnen bijvoorbeeld ook aansluiten bij technische raden van ministers of Europese toppen met regeringsleiders. "Daarmee laat je zien: Canada is een bevoorrechte partner van Brussel."
Bovendien kunnen de EU en Canada zonder lidmaatschap wel verder met elkaar integreren, zegt De Waele. "Er is al een groot handelsakkoord tussen Canada en de EU met verregaande afspraken", zegt hij. Hoewel dat verdrag uit 2017 formeel nog niet geheel in werking is getreden, zijn de meeste afspraken inmiddels wel geïmplementeerd.
"De geesten zijn inmiddels misschien wel rijp voor verdere integratie", zegt De Waele. "Bijvoorbeeld op het gebied van douane of vrij verkeer van personen. Je zou kunnen zeggen dat Canadezen welkomer zijn dan ooit."
De Europese Unie is zo opgebouwd dat landen verregaande samenwerking kunnen zoeken, zonder lid te worden. Noorwegen, IJsland en Liechtenstein zetten bijvoorbeeld nooit hun handtekening onder een toetredingsverklaring, maar traden wel toe tot de Europese Economische Ruimte, waarmee ze in de praktijk onderdeel zijn van de interne markt van de EU. Zo'n stap zou Canada op termijn ook kunnen zetten, al is dat vooralsnog niet aan de orde.
De tijd dringt, zei de Finse president Stubb deze week. "Straks is de oorlog in Oekraïne over en verandert de Amerikaanse regering. Dan halen mensen hun voet van het gaspedaal om vervolgens weer te zeuren over onbelangrijke zaken."
De EU staat inderdaad voor de grootste uitbreidingsronde in jaren met negen kandidaat-lidstaten die de komende jaren zouden willen toetreden. De kans dat Canada zich daarbij gaat voegen, is bijzonder klein. Maar het lijdt geen twijfel dat Carney zich de komende jaren nog wel vaker in Brussel laat zien.
Source: Nu.nl algemeen