Ondanks stevige investeringen in het leesonderwijs zijn Nederlandse tieners alweer slechter gaan lezen, blijkt dinsdag uit internationaal onderzoek. Het tij is te keren, denken wetenschappers. Maar dan moet de focus paradoxaal genoeg ook op andere zaken komen te liggen dan alleen maar op het leesonderwijs.
"De leesvaardigheid is achteruitgegaan omdat scholen tegen de stroom in moeten roeien", zegt Martijn Meeter, hoogleraar Onderwijswetenschappen, tegen NU.nl.
"Begrijpend lezen leer je niet alleen op school, maar ook daarbuiten. Vroeger las in elk geval een deel van de pubers veel boeken. Tegenwoordig doen nog maar heel weinig tieners dat. Dat betekent dat een school nu harder moet werken."
Maar het leesniveau tegen de stroom in op peil brengen en houden kán wel, benadrukt hij. Ierland wist bijvoorbeeld na een daling van leesvaardigheid het tij te keren. In tegenstelling tot Nederland houdt dat land zijn driejaarlijkse scores in dit zogeheten PISA-onderzoek sindsdien stabiel.
"Het is geen onmogelijke opgave", stelt Meeter. "Maar als je als land blijft doen wat je eerder deed, dan zullen de resultaten blijven tegenvallen."
De afgelopen jaren investeerde Nederland al vele tientallen miljoenen euro's in leesonderwijs. Maar een verbetering van de landelijke leesresultaten blijft vooralsnog uit. Of die was in elk geval nog niet merkbaar toen de PISA-toetsen in het voorjaar van 2025 werden afgenomen, integendeel.
"Dat geld is niet aan één ding uitgegeven", zegt Meeter. "Vanwege de vrijheid van onderwijs hebben scholen subsidies gehad om veel verschillende dingen te proberen, volgens het gezegde 'laat duizend bloemen bloeien'."
Geef allerlei verschllende ideeën, initiatieven en werkwijzen om leesvaardigheid te verbeteren de ruimte om zich te ontwikkelen, is het idee daarachter. "Een paar van die bloemen zijn vast heel mooi geworden, maar er was ook een hoop waar niets uit kwam."
Ideeën voor wat mogelijk wel werkt, heeft Meeter genoeg. De leeslijst op de middelbare school in ere herstellen, bijvoorbeeld. Meer voorlezen op de basisschool. Bij de niet-taalvakken vaker moeilijke teksten lezen en opdrachten daarover maken.
Maar meer werk maken van mondelinge taalvaardigheden helpt ook, denkt hij. "Het hele schoolteam mag meer zijn best doen om leerlingen moeilijke woorden aan te leren. En door kinderen bijvoorbeeld in volzinnen te laten praten, in plaats van alleen maar 'neuh' wanneer iemand iets niet begrijpt."
De nog veel voorkomende losse lessen begrijpend lezen moeten wat hoogleraar pedagogiek Anna Bosman betreft zo snel mogelijk de prullenbak in. Zij pleit juist voor meer aandacht voor inhoudelijke kennis. Zo krikken kinderen vanzelf ook hun leesvaardigheid op, denkt ze.
"Nederland en Vlaanderen zijn de enige plekken waar het vak begrijpend lezen op het basisschoolrooster staat. Maar waarom heeft niemand het over algemene kennis? Of je vragen over een tekst kunt beantwoorden, hangt sterk af van je kennis van het onderwerp."
"Jij kunt me vast best een heel ingewikkeld artikel over deeltjesfysica voorlezen, en dan doe je de intonatie waarschijnlijk ook nog goed", zegt ze. "Maar dat betekent niet dat je me ook kunt uitleggen waar de tekst over gaat, omdat je er geen verstand van hebt."
Leerkrachten besteden tegenwoordig veel meer aandacht aan spelling en rekenen dan aan bijvoorbeeld wie Napoleon was en waar de Afsluitdijk ligt, vervolgt Bosman. "De kennis van kinderen neemt af. Scholen worden onder meer afgerekend op de resultaten van de doorstroomtoets in groep 8, die vooral taal en rekenen meet. Daardoor leggen leerkrachten daar de nadruk op."
Maar er is hoop. "Veel scholen zijn sinds kort bezig met het inrichten van zogeheten 'thematisch onderwijs', waarbij leerlingen voor langere tijd lezen over een bepaald onderwerp", vertelt hoogleraar Leesgedrag Roel van Steensel.
"Dan wordt leesontwikkeling aan kennisontwikkeling gekoppeld. Dat maakt het zo betekenisvol." En het komt de leesmotivatie van een kind ook nog ten goede.
Veel NU.nl-lezers vroegen zich af of de daling in leesvaardigheid komt door immigratie en het toegenomen aantal kinderen dat thuis geen Nederlands praat. Maar dat lijkt onwaarschijnlijk. "Als je een tekst wil begrijpen, moet je natuurlijk een bepaald percentage van de woorden kennen. Anders wordt het lastig", reageert Van Steensel.
"Maar onderzoek wijst uit dat kennis van de ene taal je vaardigheden in een andere taal juist kan versterken." De taalvaardigheid van kinderen met een migratieachtergrond is wel gedaald, zegt Meeter. "Maar dat is bij kinderen zonder migratieachtergrond ook zo."
Er is niet alleen maar slecht nieuws. In het basisonderwijs lijkt het lezen alweer een beetje beter te gaan, zegt Meeter. Maar dat zie je nog niet terug in het PISA-onderzoek naar vijftienjarigen. "Nederland had een verkeerde afslag genomen door kinderen bijvoorbeeld eindeloos veel saaie vragen over specifieke signaalwoorden voor te schotelen, in plaats van te oefenen met het begrijpen van langere teksten. Dat is eindelijk aan het veranderen."
Het zijn precies de vragen waar Bosman van gruwt. "Bij dat soort opgaven hoef je helemaal niet te begrijpen waar een tekst over gaat", zegt ze. "Je hoeft alleen maar in regel 16 op te zoeken waar het woordje 'dat' naar verwijst in regel 17."
Om het tij te keren wijst Van Steensel tot slot op de rol van ouders. Want leesvaardigheid is geen knop waar alleen de school aan kan draaien. "Vooral bij middelbare scholieren is het zo dat leerlingen intrinsiek gemotiveerder zijn om te lezen als ze hun ouders zien lezen of als ouders het gesprek met hen aanknopen over boeken. Voorbeeldgedrag helpt dus ook."
Source: Nu.nl algemeen