Tate Britain wil in The 90s: Art and Fashion de energie van de jaren negentien laten zien. De curator van de tentoonstelling kiest haar tien favorieten beelden uit het decennium.
Tate Britain kondigt zijn tentoonstelling over Britse mode en kunst uit de jaren negentig al maanden aan met een foto van misschien wel het beroemdste icoon uit die tijd: supermodel Kate Moss. Maar in de top-tien die Dominique Heyse-Moore (47), sinds 2022 Senior Curator of Contemporary British Art bij het museum, voor ons heeft samengesteld komt Kate Moss helemaal niet voor. „Dat soort beelden krijgen al genoeg media-aandacht.”
De afgelopen twee jaar werkte ze samen met gastcurator Edward Enninful en collega-curatoren van Tate aan de tentoonstelling. „Twee jaar is héél snel, voor ons doen. Edward werkt namelijk in het tempo dat hij bij tijdschriften gewend is.” Edward Enninful, de in Ghana geboren stylist en bladenmaker werd in 1991 op zijn achttiende fashion director bij culttijdschrift i-D. Van 2017 tot 2024 was hij hoofdredacteur van de Britse Vogue. Nu heeft hij een eigen tijdschrift: EE72. Heyse-Moore heeft zelf ook een verleden in de mode: na haar studie kunstgeschiedenis liep ze stage bij ontwerper Alexander McQueen en vervolgens werkte ze een paar jaar als stylist.
„Allebei wilden we eens een ander verhaal laten horen over de jaren negentig”, zegt ze. „Tuurlijk, de grote bekende kunstenaars en modeontwerpers uit dat decennium zitten in de tentoonstelling, maar daarnaast zijn er ook veel minder bekende namen te zien. We wilden laten zien hoe Groot-Brittannië en Londen écht waren in die tijd. In al z’n diversiteit, in plaats van het nogal witte verhaal dat bekend is bij het grote publiek.”
Als je de jaren negentig wil duiden kun je kijken naar de politiek, zegt Heyse-Moore. „Thatcher trad aan het begin van de jaren negentig af. En je kunt kijken naar de economie: Groot-Brittannië klom langzaam uit een recessie. Dat zorgde voor een gevoel van hoop. Ik denk dat het einde van het millennium ook veel invloed heeft gehad. Het gevoel dat we op het punt stonden van iets compleet nieuws en onbekends. Al deze dingen samen zorgden voor een uitbarsting van creativiteit. Die energie proberen we over te brengen in de tentoonstelling. Een optimistisch tijdperk waaraan een einde kwam toen de Twin Towers vielen op 11 september 2001.”
Zelf was ze 12 toen de jaren negentig begonnen. „Ik ben erg benieuwd naar de reactie van bezoekers die in de jaren negentig nog niet geboren waren. Die zijn zó nieuwsgierig naar die tijd en dragen de kleren die wij toen droegen.”
The 90s: Art and Fashion, 8 oktober 2026 t/m 14 februari 2027, Tate Britain, Londen.
Dominique Heyse-Moore: „Als tiener in de jaren negentig was ik enorm geïnspireerd door alle ontwerpers en kunstenaars die naar de geschiedenis keken en zich daar kritisch toe verhielden. Yinka Shonibare deed dingen die niemand anders deed. Hier liet hij het beroemde rococoschilderij De Schommel van Fragonard uit de achttiende eeuw tot leven komen als 3D-installatie. Zijn model draagt een jurk vanDutch Wax. Het katoen met wax prints is een koloniaal product, maar wat mij betreft ook een symbool van veerkracht. Afrikanen hebben het zich eigen gemaakt door het een eigen betekenis te geven, ze drukken er hun identiteit mee uit. We eindigen de tentoonstelling met dit werk en haar schoentje vliegt op prachtige wijze door de zaal.”
„Ik hield in de jaren negentig van [modeontwerper] Vivienne Westwood en hou nu nog steeds van Vivienne Westwood. De manier waarop zij hier Schotse ruiten combineert met een West-Afrikaanse hoofddoek en silhouetten van de aristocratische Europese mode uit de achttiende eeuw, reflecteert precies wat er aan de hand was in de wereld: het bewustzijn over koloniale praktijken en onrechtvaardigheden groeide. Daar komt deze vermenging van materialen en culturen uit voort. De combinatie met Naomi Campbell, hét symbool van zwarte Britse schoonheid, die vol zelfvertrouwen over de catwalk loopt, geeft dit beeld extra kracht.”
„Deze serie portretten van Maud Sulter, een Schotse kun stenaar, is in lijn met de werken van Vivienne Westwood en Yinka Shonibare. Je ziet een vrouw die symbolen van haar Afrikaanse identiteit omhoog houdt. De andere vrouw draagt een jurk en pruik die geassocieerd worden met de Franse aristocratie. Ze speelt met de modegeschiedenis en je merkt aan alles dat ze heel bewust is van wat bepaalde kledingstukken representeren. Een contrast met wat er in die tijd in de modewereld gebeurde. Daar werden vrijelijk symbolen uit verschillende culturen gebruikt, op een puur decoratieve manier – dat zouden we nu cultural appropriation noemen.”
„Tegen het einde van de jaren negentig werd minimalisme erg modieus. Ik had destijds het gevoel dat ik daar niet aan mee kon doen, als iemand met een bruin lichaam, borsten en alles erop en eraan. Het draaide om het ideaalbeeld van het lange, dunne model. Deze jurk uit 1999 ontdekte ik pas jaren later, toen ik een master designgeschiedenis deed. Ik was meteen onder de indruk van hoe ontwerper Hussein Chalayan het minimalisme tot het uiterste had weten te pushen. Zo slim: een jurk die je uittrekt, plat opvouwt en met de post kunt versturen. Dat voelt voor mij als een heel speelse reactie op dat minimalisme. Chalayan staat bekend om zijn conceptuele benadering van mode. Zijn Table Skirt, een koffietafel en rok in één, is ook briljant.”
„De jaren negentig waren zeker niet alleen maar optimistisch. In Groot-Brittannië was veel media-aandacht voor de moord op Stephen Lawrence [een 18-jarige, zwarte student die in 1993 vermoord werd door vijf witte jongens met racistische motieven]. Het onderzoek naar de aanpak van de politie leidde tot een nationaal debat over institutioneel racisme dat nog steeds actueel is. Dit werk is van Chris Ofili, een zwarte kunstenaar die in 1998 de Turner Prize won. Het toont een zwarte moeder die om haar kind rouwt. In haar tranen zijn uit de krant geknipte fotootjes van Stephen Lawrences gezicht verwerkt. Wat mij aanspreekt is de referentie naar het katholicisme: de kralen die over het hele schilderij lopen zijn rozenkranskralen. Ik zat op een katholieke school en al mijn klasgenoten waren de kinderen van migranten.”
„Mijn stage bij [de in 2010 overleden modeontwerper] Alexander McQueen in 2000 was een heel bijzondere ervaring. Hij was altijd een zachtaardige, kalme aanwezigheid in het atelier, waar het er verder nogal intens aan toe ging, iedereen werkte nachten door en het was er heel chaotisch. Ik vond hem ongelooflijk inspirerend. Hij was een van de meest creatieve ontwerpers van zijn tijd en bovendien technisch ongekend vaardig. Zijn shows waren provocerende, theatrale spektakels, die meer weg hadden van performancekunst dan van commerciële modeshows. Hier is hij door fotograaf Sean Ellis op de foto gezet als een klassieke held voor tijdschrift The Face.”
„Ik ben heel blij dat Vinca Peterson in de tentoonstelling zit. Geen naam die bekend is bij het grote publiek, maar wel een Britse fotograaf die de jaren negentig prachtig heeft vastgelegd. Ik hou ontzettend van de vrijheid die deze foto uitstraalt. Het meisje ziet eruit alsof ze de hele nacht gedanst heeft en nu de zonsopkomst viert. De foto’s van Peterson zitten altijd vol slaapzakken en uitgeputte jonge mensen die in het gras liggen na een hele nacht feesten. Ik ben dol op dat moment, vlak voordat je instort. Ik vond het belangrijk om vrouwelijke fotografen in de tentoonstelling op te nemen. Zo veel fotografen in de jaren negentig waren mannen die vrouwen fotografeerden.”
„Deze foto is een still uit een film van de Britse kunstenaar Steve McQueen. Nu kennen we hem van Oscar-winnende films, maar in de jaren negentig maakte hij alleen kunstfilms. De nagels IS HET ZIJN HAND? NW: nee zijn met de hand ingekleurd, met stift. Dat doet me denken aan hoe we destijds onze nagels lakten. De jaren negentig waren wat mode en beauty betreft heel erg DIY [doe-het-zelf], dat gevoel representeert dit beeld perfect. Het heeft iets intiems. Er bestaan meerdere edities van, maar in de tentoonstelling hangt de print die Steve McQueen als trouwcadeau aan [co-curator] Edward Enninful heeft gegeven. Ze leerden elkaar kennen toen ze allebei nog model waren, lang geleden, en zijn nog altijd goed bevriend.”
„Kunstenaar Eileen Perrier heeft deze foto gemaakt bij de Afro Hair & Beauty Show. Die werd elk jaar gehouden in Alexandra Palace, een evenementenhal in Noord-Londen, op loopafstand van mijn huis. Dat evenement draait om zwarte identiteit en hoe groot de rol is die haar daarin speelt, ik ben er zelf ook een paar keer met mijn moeder geweest. Ik vind elk detail in de look van dit meisje, dat met zoveel zelfvertrouwen de camera in kijkt, geweldig. Het blauwe pruikje dat perfect past bij haar T-shirt en haar kleurlenzen. Kleurlenzen waren destijds zó modieus, maar ik vond het te eng om ze in te doen. Dat snoeparmbandje om haar bovenarm was ook heel modieus. Haar Calvin Klein-ondergoed. Die telefoon die vastgemaakt zit aan haar broek. Deze foto roept zóveel herinneringen op.”
„Met dit werk heb ik ook een persoonlijke link. De Britse fotograaf Nigel Shafran heeft voor deze serie tieners gefotografeerd in een winkelcentrum waar ik als tiener ook vaak kwam. Het was de eerste plek waar ik zelfstandig met het openbaar vervoer naartoe mocht. Alles aan deze foto voelt vertrouwd. De oudere zussen van mijn vriendinnen zagen er precies zo uit als dit meisje. We hebben hem in de eerste zaal van de tentoonstelling opgehangen. Ik vind de klassieke pose waarin hij haar gefotografeerd heeft, en profil, heel mooi. Het doet me haast denken aan een Renaissance-schilderij. En het benadrukt haar getoupeerde haar perfect. Het meisje op de foto heeft zich aangekleed zonder dat ze wist dat ze die dag gefotografeerd zou worden. Dat echte, dat voel je.”