We feliciteren elkaar met een paar kilo minder, zonder enig idee te hebben waarom iemand is afgevallen. We koppelen uiterlijk aan gezondheid en gezondheid aan hoe goed het met iemand gaat. Alleen verschilt per omgeving welk lichaam daarbij hoort.
‘Tess! You got so fat! You look beautiful!’
Ik ben inmiddels vier maanden in Oeganda, waar ik onderzoek doe naar brandwonden op de afdeling plastische chirurgie van een groot openbaar ziekenhuis in de hoofdstad Kampala. Ik sta in mijn kamer terwijl de housekeeper vrolijk mijn kant op loopt. ‘Tess! Me and the other colleagues have been talking about it and we think you have become so beautiful and fat!’ ‘Fat?’ ‘Yes! You gained weight! You look so healthy.’
Ik probeer mijn hartverzakking te boven te komen en ren direct naar de spiegel om te kijken of er inderdaad een moddervet monster in de spiegel staat. Ondanks het smalle figuur zie ik inderdaad dat er wellicht wat kilo’s bij zijn gekomen. Ik spreek met mijn Amsterdamse brein af dat ik vanaf nu een streng dieet ga volgen. Geen vet, geen chocola, gewoon gezond. Als ik straks terug ben in Amsterdam moet ik echt niet hebben dat ik ben aangekomen.
Over de auteur
Tess Schut is arts.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De dag erna loop ik met een Oegandese collega over de uitgestrekte zandstraat onderweg naar het ziekenhuis. We lopen langs vrouwen met schalen fruit op hun hoofd en mannen die complete meubelstukken balanceren op een fiets. De opmerking van de housekeeper blijft in mijn hoofd rondspoken en heeft me toch ergens geraakt. Mijn vriendin begint me uit te lachen terwijl ze naar mijn onnodige zorgen luistert en legt haar visie uit.
Dan valt het kwartje. Aankomen kan in een andere cultuur juist betekenen dat het goed met je gaat. Dat je genoeg te eten hebt. Dat je gezond bent. Dat er goed voor je wordt gezorgd. En ineens vraag ik me af: waarom vind ík het eigenlijk zo vanzelfsprekend dat dunner beter is?
Juist ik, die bij mijn studentenvereniging van dichtbij heeft gezien hoe sociale media vrouwen een anorexia aanpraten. Juist ik, die vanuit medisch perspectief in het Oegandeze ziekenhuis heeft gezien hoe belangrijk het is om een gezond gewicht te hebben om weer beter te worden. Juist ik, die opgegroeid is in een groot gezin waar geen enkele aandacht aan uiterlijk vertoon werd gegeven. Waarom ben ook ik daar zo gevoelig voor?
In Nederland, en zeker in Amsterdam, doen we eigenlijk precies het tegenovergestelde. ‘Vrouw! Wat zie je er fantastisch uit. Heb je een nieuwe sportschool? Of heb je toch die Ozempic weten te bemachtigen?’ Afvallen is een van de mooiste complimenten die je kunt krijgen. We feliciteren elkaar met een paar kilo minder, zonder enig idee te hebben waarom iemand is afgevallen. Misschien sport iemand meer en voelt diegene zich fantastisch. Misschien is iemand ziek. Misschien heeft iemand stress. Misschien eet iemand nauwelijks meer.
En als je even bij jezelf nagaat: bezig zijn met afvallen neemt zo ongelofelijk veel ruimte in je hoofd in, daar word ik persoonlijk niet gelukkig van. Toch voelt gewichtsverlies bijna automatisch als een prestatie. We tellen calorieën en stappen, dragen horloges die ons vertellen wanneer we moeten bewegen en zien op sociale media lichamen die opvallend vaak binnen hetzelfde ideaalbeeld vallen. Ondertussen is afvallen met medicatie uitgegroeid tot een onderwerp dat allang niet meer alleen in de spreekkamer wordt besproken.
Het woord ‘Ozempic’ valt steeds vaker gedurende gesprekken met vriendinnen. Begrijp me niet verkeerd: overgewicht kan serieuze gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Dit is geen pleidooi om die risico’s te negeren. Maar er zit nogal wat ruimte tussen medisch spreken over obesitas en op een verjaardag enthousiast tegen iemand roepen: ‘Je bent afgevallen, wat goed!’
Het grappige is dat beide ideeën uiteindelijk uit een vergelijkbare gedachte voortkomen. We koppelen uiterlijk aan gezondheid en gezondheid aan hoe goed het met iemand gaat. Alleen verschilt per omgeving welk lichaam daarbij hoort. In een omgeving waar voldoende eten niet voor iedereen vanzelfsprekend is, kan een voller lichaam welvaart en gezondheid uitstralen. In Nederland, waar voedsel overal beschikbaar is en overgewicht juist een belangrijk volksgezondheidsprobleem vormt, zijn dun en fit statussymbolen geworden.
Het ideaal verandert met de omstandigheden, maar onze neiging om een lichaam onmiddellijk te beoordelen blijft bestaan. Misschien hoeven we dus niet te bepalen welke cultuur het bij het rechte eind heeft, maar moeten we ons vooral afvragen waarom we überhaupt zo graag conclusies trekken uit iemands gewicht.
Sinds Oeganda probeer ik daarom iets minder snel te zeggen: ‘Wat zie je er goed uit, ben je afgevallen?’ Vraag liever gewoon hoe het met iemand gaat. En mocht ik binnenkort een Oegandese collega tegenkomen die enthousiast roept dat ik dik ben geworden, dan probeer ik deze keer gewoon ‘dankjewel’ te zeggen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant