Fotograaf Prakash Mathema was dagenlang dag en nacht bezig in een wereld die voorgoed is veranderd. Zijn foto’s uit Nepal geven een beeld van een bijna onafzienbare ramp.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
Om een beeld te krijgen van een ramp die onafzienbaar lijkt, helpt het soms om de sporen van een nieuwsfotograaf te volgen. Ook als die ramp alweer in de achteruitkijkspiegel van de internationale ontwikkelingen lijkt te verdwijnen. De AFP-fotograaf Prakash Mathema, gevestigd in Kathmandu, arriveerde op woensdag 26 augustus in het Nepalese rampgebied – althans, dat zien we in zijn tijdlijn op de site van Getty Images, als de eerste foto van de ramp opduikt.
Op die eerste foto staat een aantal dorpsbewoners in het district Nukawot vanaf een galerij naar het snelstromende water te kijken. Tientallen meters verderop staat nog een gebouw overeind, de rest is al meegespoeld. Het onderschrift meldt dat ‘een enorme vloedgolf’ de infrastructuur zwaar beschadigd heeft, terwijl ‘autoriteiten proberen de omvang van de ramp in te schatten’.
Sindsdien is Mathema onderweg in het rampgebied en zijn zijn foto’s over de hele wereld gepubliceerd, ook in de Volkskrant. Met die eerste foto’s probeert hij vooral iets van de schaal van de catastrofe over te brengen, voor zover hij dat zelf in die eerste uren kan inschatten.
Na een paar uur beginnen reddingswerkers op te duiken en begint Mathema met het volgen van de berging van de eerste slachtoffers. De eerste helikopters met militairen arriveren, er staan mensen rond een lichaam, er wordt iemand in een ambulance afgevoerd. De informatie in de bijschriften van het fotopersbureau begint toe te nemen.
In de loop van de middag fotografeert hij een oudere man of vrouw, onder de modder, die door een aantal mensen in veiligheid wordt gebracht. In het bijschrift is inmiddels sprake van meer dan honderd doden en honderden vermisten.
In de daaropvolgende uren beginnen telefoonbeelden zich via sociale media te verspreiden. Langzaam worden de contouren van de ramp duidelijk.
De volgende dag maakt Mathema een foto van een wanhopige jonge vrouw die, nadat ze is gered, in een militair kamp arriveert en zich realiseert dat haar familie wordt vermist.
De fotograaf schoot afgelopen week tientallen van dergelijke beelden, waarbij het verdriet bijna net zo veel indruk maakt als de vele uitgestoken handen. De foto van de jonge vrouw haalt de site van de Volkskrant.
Op zaterdag 29 augustus is hij in zijn woonplaats Kathmandu. In de buurt van het ziekenhuis, verzamelplaats voor slachtoffers, dood en levend, zijn op verschillende plekken foto’s verzameld. Allereerst zijn daar de wanden waar mensen de foto’s van hun vermiste familieleden hebben opgehangen. Mathema legt mensen vast die daar foto’s bekijken. (‘Vijfduizend vermisten’, meldt het fotobijschrift ondertussen).
De fotowanden krijgen een historische echo. Naar 25 jaar geleden bijvoorbeeld, toen mensen in de dagen na 11 september 2001 foto’s van hun vermiste familieleden ophingen, in de hoop op een wonder. Tot op de dag van vandaag zijn nog altijd meer dan duizend mensen in New York officieel vermist, omdat hun lichamen nooit zijn geïdentificeerd. In de weken na de aanslagen werden de prikborden vanzelf gedenktekens, waar mensen kaarsjes brandden.
Mathema fotografeert ook een reeks foto’s die aan koorden of waslijnen hangen, voor afgesloten winkelpanden. Een vrouw in een groen T-shirt kijkt van enige afstand toe. Als je beter kijkt, zie je dat dit – vermoedelijk in het ziekenhuis gemaakte – foto’s zijn van dode lichamen die, zolang hun identiteit nog niet is vastgesteld, meetellen op de vermistenlijst. Het is een desperate poging van het ziekenhuis om namen en families te achterhalen. De tragedie zit er ook in dat veel lichamen kilometers zijn meegesleurd, ver van hun woonplaats.
Op maandag 31 augustus zijn er crematies aan de gang langs de modderige oevers waar de lichamen zijn gevonden. Mathema fotografeert het ritueel en het verdriet. Hij is nu zes dagen lang dag en nacht bezig geweest in een wereld die voorgoed is veranderd. Kent hij zelf mensen die slachtoffer zijn, die vermist worden? Hij blijft zijn werk doen.
Een week na de vloedgolf, op woensdag 2 september, is hij bij de Pashupatinath-tempel in Kathmandu. Hier vindt een ritueel voor de vermisten plaats. Er worden poppen van gras verbrand, als plaatsvervangers van de verdwenen lichamen – om ‘de zielen te bevrijden’, meldt het bijschrift. Het verdriet van de aanwezige rouwende familieleden is er niet minder om.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant