Nu het front in Oekraïne muurvast zit, schroeft Rusland zijn hybride oorlogsvoering op. Vooral Duitsland wordt geplaagd door cyberaanvallen en sabotage. Dat brengt het land in een lastige positie, want lang niet alle Duitsers zien de Russen als de grote vijand.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
‘Ik ben zo woedend op onszelf, omdat we historisch gefaald hebben’, twitterde de voormalige Duitse minister van Defensie Annegret Kramp-Karrenbauer op 24 februari 2022, de dag van de Russische inval in Oekraïne. Decennialang onderhield Duitsland warme banden met Rusland, terwijl de agressieve bedoelingen van de Russische president Vladimir Poetin met het jaar duidelijker werden.
Inmiddels is de vriendschap omgeslagen in vijandschap. Nooit eerder wees Berlijn zo duidelijk naar Rusland als dinsdag, toen het Moskou verantwoordelijk stelde voor een mislukte aanslag op een Oekraïens vliegtuig op de luchthaven van Leipzig in augustus. ‘Rusland treedt ons met openlijke vijandigheid tegemoet’, zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul.
Rusland voert al jaren een hybride oorlog tegen Duitsland, met cyberaanvallen, desinformatie en sabotageacties. In 2024 werd Rusland verdacht van een plan voor een aanslag op Armin Papperger, de topman van het Duitse wapenconcern Rheinmetall. In zijn reactie bleef Duitsland altijd voorzichtig, maar de aanval op de Antonov in Leipzig wordt als een ongekende escalatie beschouwd. Volgens experts ontsnapte Duitsland slechts aan een ramp omdat de explosieven in de drone niet afgingen.
Nu de oorlog aan het front in Oekraïne muurvast zit, verhevigt Rusland zijn inspanningen op een tweede front: de hybride oorlog tegen de westerse landen die Oekraïne steunen met geld en wapens. Duitsland is daarbij het meest voor de hand liggende doelwit. Het is de belangrijkste militaire donor aan Oekraïne, sinds de directe militaire steun van de Verenigde Staten is weggevallen.
Bovendien weten de Russen dat de Duitse samenleving sterk verdeeld is. Volgens een recente peiling ziet 56 procent van de Duitsers Rusland als een bedreiging, maar de verschillen tussen het westen en oosten van Duitsland zijn groot. In het westen ziet 59 procent Rusland als gevaar, in het oosten slechts 42 procent.
In de deelstaat Saksen-Anhalt worden zondag verkiezingen gehouden, waarbij de extreemrechtse en pro-Russische AfD een absolute meerderheid kan halen. Lijsttrekker Ulrich Siegmund vergoelijkte dinsdag de mislukte aanslag in Leipzig. ‘Wij laten ons toch in een vreemde oorlog meeslepen’, zei hij. ‘Het is toch logisch dat er dan een tegenreactie komt?’ De AfD wil de steun aan Oekraïne beëindigen en dringt aan op vrede, ook al zou dat een vrede op Russische voorwaarden betekenen.
Veel AfD-kiezers geloven dat Rusland misschien zijn Sovjet-imperium wil herstellen, maar niet zal doorstoten naar Berlijn. Daarom beschouwen ze de oorlog in Oekraïne niet als ‘hun’ oorlog. Het oosten van Duitsland stond van 1945 tot 1989 onder de feitelijke heerschappij van Rusland.
Veel Oost-Duitsers hebben nog een positief beeld van het voormalige ‘broedervolk’. Ook de radicaal-linkse partij Die Linke, voortgekomen uit de communistische partij van de DDR, is tegen verdere steun aan Oekraïne. Waarschijnlijk denkt Poetin dat hij ook op het hybride front de tijd aan zijn zijde heeft, en dat de Duitse bevolking vroeg of laat genoeg krijgt van de oorlog.
Bondskanselier Friedrich Merz zei zondag dat Rusland zal ‘betalen’ voor de mislukte aanslag in Leipzig. Tegelijkertijd bleef de Duitse regering deze week voorzichtig met haar tegenmaatregelen. Van sancties als de sluiting van het Russische Huis in Berlijn zal Poetin niet onder de indruk zijn.
Duitsland verkeert in een lastige positie. Enerzijds beseft het dat een al te terughoudende reactie Rusland alleen maar zal aanmoedigen. Als Duitsland blijft aarzelen met het aanpakken van de Russische schaduwvloot – waarmee sancties tegen de olie-export worden omzeild – zal Poetin dat als een vorm van lafheid opvatten die verder uitgetest moet worden, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung in een commentaar.
Anderzijds deinst Duitsland terug voor een harde confrontatie met een kernmacht, terwijl het niet meer vanzelfsprekend kan rekenen op de nucleaire bescherming van de Verenigde Staten. Als Marine Le Pen volgend jaar de Franse presidentsverkiezingen wint, raakt ook de hulp van de enige kernmacht in de Europese Unie verder uit zicht.
De Süddeutsche Zeitung vatte het dilemma samen en sprak van een ‘nieuwe Koude Oorlog die om vastbeslotenheid en afschrikking vraagt, maar vooral ook om bezonnenheid, zodat zij nooit in een echte oorlog omslaat’.
De strategische positie van Duitsland is wankel en de bevolking verdeeld. Niettemin zegt de Duitse regering dat zij zich niet laat intimideren en doorgaat met de steun aan Oekraïne. Daarvoor is ook een stevige meerderheid in de Bondsdag.
Duitsland weet dat de hybride oorlog zal doorgaan. ‘We zijn niet in oorlog met Rusland, maar we zijn dagelijks doelwit van een hybride dreiging’, zei minister Wadephul dinsdag. Mede daarom waren de tegenmaatregelen tamelijk terughoudend, volgens Duitse media.
Duitsland wil ruimte overhouden voor escalatie. Dinsdag stelden de ministers Wadephul en Alexander Dobrindt (Binnenlandse Zaken) Rusland verantwoordelijk voor de mislukte aanslag in Leipzig. Bij een volgend groot incident zal bondskanselier Merz waarschijnlijk zelf naar voren treden en hardere tegenmaatregelen aankondigen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant