Eindelijk denken zeebiologen te begrijpen waarom Iberische orka’s bij Portugal en Spanje al negen boten tot zinken hebben gebracht en er honderden hebben beschadigd. De dieren willen spelen.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Bij de gevallen die de onderzoekers documenteerden, lieten de orka’s soms hun buik zien terwijl ze het bootje waarin de biologen zaten, duwden, een teken van vriendelijkheid. In één geval kwam een 3-jarige orka zelfs opdagen met een stuk tonijn, dat hij toonde aan de onderzoekers. Klare orka-taal voor: hier is een cadeautje, laten we vrienden worden.
De incidenten met de orka’s begonnen rond 2020 in de Straat van Gibraltar en voor de kust van Portugal. Ineens werden schepen geduwd en soms ruw aangevaren door de zeeroofdieren. Volgens een hardnekkig gerucht deden ze dat om wraak te nemen, nadat een van de seniore vrouwtjes in een vislijn verstrikt was geraakt.
Maar dat is ‘volstrekt belachelijk’, zegt walvisbioloog Jared Towers in wetenschapsblad Science. ‘Wilde orka’s die zich bezeren, vallen niet aan; ze zwemmen weg.’ Een andere theorie is dat de dieren de boten gebruiken als oefenmateriaal voor de jacht. Maar ook dat lijkt niet logisch: een boot beweegt totaal anders dan een prooi.
Inmiddels is de situatie danig uit de hand gelopen. Al tientallen boten raakten stuurloos doordat de orka’s vooral uit zijn op het roer, en zeker negen vaartuigen zijn gezonken. Hoewel bij de incidenten nog geen mensen gewond zijn geraakt, zijn vissers de dieren zo zat dat er soms zelfs op ze wordt geschoten.
En dat, terwijl er vooral sprake is van ‘vertoon van nieuwsgierigheid’, schrijven Portugese onderzoekers van het Instituut voor Zeeonderzoek AIMM in Lissabon nu in vakblad Marine Mammal Science. De wetenschappers varen geregeld in een kleine boot op zee, en krijgen daarbij geregeld te maken met botsende orka’s, soms hard genoeg om meevarende studenten omver te kegelen.
Bij zeven aanvaringen waren de biologen dapper genoeg om hun camera’s onder water te houden, om te zien wat er onder water gebeurde. Een enkele keer was er sprake van ‘vijandig gedrag’, en zag men een orka bijvoorbeeld de bek openen of bellen blazen, spierballenvertoon van het dier. Maar in de meeste gevallen schopten de orka’s vooral lol, zagen de biologen.
Dat verklaart meteen waarom de ‘aanvallers’ overwegend jonge orka’s zijn, denken de onderzoekers, oftewel ‘tieners die roekeloze dingen doen’. En hoewel de afgelopen jaren al zo’n honderd vaartuigen schade opliepen, is het meeste contact niet ruw. Vaker zagen de biologen de orka’s de schepen simpelweg even aanraken, of een stukje duwen.
Opmerkelijk genoeg documenteerden de biologen ook een voorval van vóór 2020, het jaar waarin de incidenten voor het eerst aandacht trokken. Al in 2018 zagen de biologen hoe een jonge orka met haar snuit hun boot betastte, terwijl haar jongere zus aandachtig toekeek. ‘We dachten er aanvankelijk niet veel van’, zegt hoofdonderzoeker Joana Castro achteraf, tegen Science. Later zouden de twee orka’s die bij het voorval betrokken waren bekende botenrammers worden.
De Iberische orka is ernstig bedreigd: de populatie in de wateren bij Portugal telt maar zo’n veertig dieren, die onderzoekers dan ook stuk voor stuk kennen en zelfs namen hebben gegeven. Biologen zijn bezorgd om het stoeigedrag van de dieren: boze opvarenden kunnen de dieren verwonden, als ze zichzelf al niet beschadigen.
Castro ontrafelde uit de eerdere incidenten tevens wat het beste helpt om van de orka’s af te komen. De boot stilleggen, een populaire tip, blijkt niet te werken, noteert ze in haar onderzoek. Beter is om snel weg te varen of om de dieren op zee sowieso niet te benaderen.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant