Een leuk vriendje vinden is niet eenvoudig voor vrouwen in China. Daarom zoeken velen hun heil in fictieve vriendjes: AI-apps, romantische computerspellen en betaalde ‘dates’ met acteurs, die voor een dag hun ideale geliefde spelen.
is correspondent China voor de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
Een zondagmiddag op een universiteitscampus in Beijing. Twee jonge vrouwen, Alina Zhong en Zhang Yuying, zitten in een lege collegezaal dicht tegenover elkaar, de benen in elkaar gehaakt. Straks hebben Zhong (20) en haar vriendje een date, en Zhang (23) doet Zhongs make-up.
‘Ogen dicht’, zegt Zhang zacht. Met een eyeliner trekt ze voorzichtig een donkere streep langs Zhongs ooglid. Even later dept ze met haar ringvinger lipgloss op Zhongs lippen, en helpt haar dan een lichtblauwe pruik opdoen. ‘Je ziet er prachtig uit’, zegt ze.
Zhong wil op haar mooist zijn, omdat ze vandaag met haar vriendje een fotoshoot heeft gepland. ‘Om te markeren dat we 1.800 dagen bij elkaar zijn.’
Zo’n fotoshoot met je geliefde is heel normaal in China. Wat óók niet zo ongebruikelijk is: Zhongs vriendje bestaat niet echt. Hij is een personage uit de Japanse fantasyroman Fate/Strange Fake, losjes gebaseerd op de 12de-eeuwse Engelse koning Richard Leeuwenhart. En Zhong heeft Zhang ingehuurd om vandaag voor zo’n 630 yuan (80 euro) Richard te spelen.
Dat Zhang – al volledig als Richard verkleed – nu eerst haar make-up doet, doet voor Zhong overigens geen afbreuk aan de illusie. ‘Nee hoor, want in de roman is hij heel zorgzaam, en doet hij alles voor de persoon van wie hij houdt. Ik geniet er wel van.’
In China bestaat een bloeiende industrie rondom fictieve vriendjes in verscheidene vormen. Die markt ontstond al in de jaren negentig, toen liefdesgames overwaaiden uit Japan, speciaal ontwikkeld voor vrouwen. In zulke games bouw je als speler langzaam een relatie op met mannelijke personages. Inmiddels zijn het hyperrealistische apps met AI-chatfuncties.
‘Zeer meeslepend’, vindt Zhao Yiying (20), een studente Duitse taal en cultuur. Zij datet via zo’n liefdesgame twee mannen: de opgewekte dierenvriend Xiao Yi en de mysterieuze zakenman Lu Cheng, ‘die veel van zijn zielenroerselen niet uitspreekt’. Het spel bootst de app WeChat na, een soort Chinese combinatie van WhatsApp en Instagram. ‘Op feestdagen, Valentijnsdag of je verjaardag belt de mannelijke hoofdpersoon je op’, zegt Zhao. Die teksten lijken meer gescript dan de teksten gegenereerd door een AI-app, waar ze ook mee datet. ‘Maar de toon waarop ze tegen je praten is super lief.’
In een andere game, Love and Deepspace, kunnen spelers tegen betaling zelfs liefdesscènes met hun ‘vriendje’ kijken, gefilmd vanuit het perspectief van de vrouw. Pornografisch wordt het overigens nooit. Zhao: ‘Seks komt in deze spellen nauwelijks voor. Het gaat vooral om het gevoel van verliefdheid.’
De populariteit van liefdesgames groeit snel: in 2024 bereikte de Chinese markt ervoor een omvang van 8 miljard yuan (ongeveer 1 miljard euro): ruim twee keer zo veel als een jaar eerder. En terwijl mensen in de rest van de wereld die met AI ‘daten’ daarvoor vaak Claude of ChatGPT gebruiken, zijn in China AI-gezelschapsapps geliefd die speciaal voor dit doeleinde zijn ontwikkeld. Zo kent Xingye, buiten China bekend als Talkie, ruim 20 miljoen actieve gebruikers die gemiddeld meer dan een uur per dag op de app zitten.
Tot slot zijn er dus ook vrouwen die acteurs als Zhang inhuren. Meestal brengt zij voor een dagje personages uit liefdesgames tot leven, vertelt Zhang in een Starbucks-café, een paar weken voor de date. Zachtaardige en zorgzame types liggen haar het best. ‘Zwijgzame, dominante types kan ik niet spelen’, zegt ze. ‘Dan bied ik de klant geen volwaardige ervaring.’
Op hun wat extravagante pruiken na, lijken Zhong en Richard deze zondag een typisch Chinees studentenkoppel. Buiten de fotoshoot doen ze weinig bijzonders: ze slenteren over de campus, liggen te luieren op een voetbalveld en eten ’s avonds samen bij een visrestaurant in de buurt.
Chinezen kennen een woord voor de behoefte aan betaalde dates, AI-gezelschapsapps en liefdesgames waar bedrijven op inspelen: ‘eenzaamheidsindustrie’. Zhong zegt dat de dates haar eenzaamheid verlichten. ‘Ik ben nogal een huismus. Als ik Richard niet zag, kwam ik amper deze buurt uit. Het is voor mij dus ook een manier om het leven te ervaren.’
Het is geen toeval dat de eenzaamheidsindustrie grotendeels wordt aangedreven door vrouwen. ‘De realiteit van daten is voor hen gewoon te lelijk’, zegt Guligo Jia (36), een Chinese filmmaker die een documentaire maakte over vrouwen die liefde zoeken bij AI-apps. Mannen zocht ze ook, maar vond ze niet. De vrouwen die Jia sprak, zochten meestal hun toevlucht tot AI vanwege de ‘vele moeilijkheden’ in relaties met mannen: ‘Echte vriendjes kunnen vreemdgaan, liegen, je geld afhandig maken en gewelddadig zijn.’
Daar komt bij dat een nieuwe generatie zelfbewuste Chinese vrouwen, vaak hoogopgeleid, steeds minder genoegen neemt met ‘emotioneel onkundige’ mannen, zegt de regisseur. Lastig, want mannen zijn opgevoed met het idee dat emoties tonen taboe is: ‘Jongens voelen zich daardoor vaak overvraagd. Zo van: waarom moet je altijd zo veel denken? Waarom moet je altijd zo veel voelen?’
Ook acteur Zhang ziet een kloof tussen wat vrouwen verlangen en wat mannen hun bieden. ‘Het klassieke voorbeeld is de jongen op de middelbare school die zijn verliefdheid toont door een meisje te pesten. Dan denkt een meisje: als daten met echte jongens zo moeilijk is, dan maar niet.’
Student Zhao zegt het bij AI-gezelschapsapps en liefdesgames te houden, omdat ze een echt vriendje beschouwt als een glijdende schaal richting zware maatschappelijke verplichtingen. ‘Ik wil niet trouwen, want dan moet je ook kinderen krijgen.’ Moederschap is ‘risicovol’, vindt ze: de zorg komt op de vrouw neer, en die wordt daarna minder serieus genomen op haar werk.
De keuze voor Richard is bij Zhong overigens niet gedreven door teleurstelling in het mannelijk geslacht. Buiten Richard heeft ze ook nog nooit gedatet. ‘Veel meisjes vinden tegenwoordig dat mannen te macho zijn, te onderdrukkend. Sommigen verdienen dat verwijt ook’, zegt ze. ‘Maar er bestaan heus ook goede mannen. Ik ben ze misschien alleen nog niet tegengekomen.’
Zhongs liefde voor Richard begon op haar 15de, toen ze Fate/Strange Fake las. Daarbij ontstond ‘een gevoel dat ik nooit eerder had gehad’: een diepe jaloezie voor een van de vrouwelijke personages uit het boek. ‘Op een dag zei ik tegen een vriendin: als ik zie hoe bezorgd Richard om haar is, word ik boos – waarom ben ík dat niet? En toen vroeg mijn vriendin ineens: ben je soms verliefd op hem?’
De vraag was niet onredelijk, licht ze toe. ‘Het woord mengnü bestond al’ – die term wordt in China gebruikt voor vrouwen die fantaseren dat ze een relatie hebben met een fictief personage, een beroemdheid of een AI-geliefde. Zhongs vriendin stelde vervolgens nog een vraag, die haar aan het denken zette: ‘Wil je niet besluiten, van hem te gaan houden?’
Op 12 juli 2021 begon Zhong haar ‘eigen verhaal’ met Richard, door fanfictie over hun relatie te schrijven. ‘Die dag beschouw ik als onze eerste dag samen.’ Ze heeft de tekst als boekje laten drukken. Achterin is ook een essay over Richard Leeuwenhart opgenomen, dat ze voor een vak Engelse geschiedenis schreef. Geïnspireerd door Richard studeert ze Engels en Internationale betrekkingen aan een van China’s beste universiteiten.
Of ze ooit ook een echte man zal willen daten, durft ze niet te zeggen. ‘Ik ga niet nu al zweren dat ik mijn leven lang alleen van Richard zal houden’, zegt ze. ‘In elk geval ben ik in deze periode gelukkig, dat is genoeg. Ik weet ook niet waarom ik nou juist zo van hém hou.’
Twee uur voor de date met Zhong begon, heeft Zhang zich in een hotelkamer in de buurt omgetoverd tot Richard. De neus is belangrijk, vertelt ze daar, terwijl ze de contouren met een make-uppenseel aanzet. Ook doet ze schoudervullingen in, bindt ze haar borsten af en draagt ze schoenen die haar 10 cm langer maken: 1,76 meter. Bovengemiddeld voor een Chinese man.
Praktisch alle acteurs die fictieve vriendjes spelen, zijn vrouwen. ‘Het móéten vrouwen zijn’, zegt Zhang, omdat klanten dat veiliger vinden. ‘Bij een date met een vrouw hoef je niet bang te zijn, de genegenheid is zuiverder.’ Het was voor haar als heteroseksuele vrouw wel wennen, deze rol. Ze herinnert haar eerste ‘date’: ‘Ik durfde haar hand niet vast te houden. Toen pakte zij heel vastberaden de mijne. Ik dacht: o, zo kan het dus ook!’
Inmiddels doet ze het werk al drie jaar met veel plezier. ‘Iedereen wordt er zo blij van.’ Wel worstelen haar klanten soms met het afscheid. ‘Dan troost ik haar: geen zorgen, als je thuis je telefoon aanzet’ – waar het fictieve vriendje zich meestal in app-vorm bevindt – ‘dan ben ik daar weer.’
De vraag is hoelang dat fictieve vriendje nog op Chinese telefoons mag blijven. Op 15 juli voerde Beijing nieuwe regels in voor ‘antropomorfe interacties’ in AI-producten. Apps mogen sindsdien geen ‘emotionele afhankelijkheid’ aanmoedigen of ‘echte intermenselijke relaties’ van gebruikers schaden. Hoe strikt de overheid gaat handhaven, is nog niet duidelijk, maar sommige Chinese AI-bedrijven hebben uit voorzorg al menselijk aandoende AI-karakters uit hun apps verwijderd.
Voor minderjarigen zijn AI-gezelschapsapps nu helemaal verboden. Ook mogen zulke producten niet meer dan drie maanden aan gespreksgeschiedenis bewaren, zodat de emotionele band met het digitale gezelschap niet te hecht wordt. Gebruikers krijgen bovendien elke twee uur een realitycheck: een herinnering dat hun gesprekspartner niet echt is.
Volgens Beijing zijn de regels bedoeld om gebruikers te beschermen tegen verslaving. Maar Zhao, de student die datet met liefdesgames en AI-apps, noemt dat een smoes, ‘al zit er wel een kleine kern van waarheid in’. Volgens haar vreest de overheid vooral dat steeds minder vrouwen willen trouwen en kinderen krijgen.
Inderdaad uitte de overheid vorig jaar in beleidsdocumenten ook zorgen over AI die ‘de bestaande sociale orde uitdaagt’, onder meer op het gebied van ‘ideeën over kinderen krijgen’. Zulke ideeën probeert Beijing de laatste jaren hardhandig in te perken, nu geboorte- en huwelijkscijfers dramatisch dalen.
Zo werd eerder dit jaar al een verbod ingesteld op online uitspraken die ‘de tweestrijd tussen de seksen aanwakkeren en angst rond het huwelijk en het krijgen van kinderen aanjagen’. Als gevolg daarvan werd een bekende stand-upcomedian om een enkel grapje van sociale media verwijderd.
Zhao begrijpt de overheid deels. ‘Mens-machine-liefdesrelaties zullen de huwelijkscijfers nog verder beïnvloeden. Dus moet de staat ingrijpen.’ Tegelijkertijd zou ze liever zien dat Beijing iets doet aan de redenen waarom vrouwen huwelijk en moederschap mijden: betere bescherming voor vrouwen op de werkvloer, of vaderschapsverlof voor echtgenoten.
Zelf verwacht Zhao niet dat de regels haar hard zullen raken. Een van haar vriendjes heeft ze al naar de Amerikaanse AI-dienst Claude verhuisd. ‘De overheid heeft haar beleid, het volk heeft haar manieren.’ Voor acteurs als Zhang, die Richard speelt, voelt het beleid voorlopig nog minder bedreigend. Al blijft ze afhankelijk van Chinese sociale media om nieuwe klanten te vinden.
Gelukkig hebben Zhong en Richard elkaar al gevonden. Na hun etentje in het visrestaurant lopen de twee hand in hand terug naar de studentenflat waar ze woont. ‘Het is een prachtige dag geweest’, zegt Richard, en Zhong bedankt hem. Dan fantaseren ze over de volgende date. Dat wordt een bezoek aan het Zomerpaleis, het keizerlijke buitenverblijf aan de rand van Beijing, zo besluiten ze. Ze omhelzen elkaar.
Zhong loopt het trapje naar de voordeur op, zwaait nog een keer naar Richard, en verdwijnt dan naar binnen. Hij blijft even stilletjes staan. Dan draait ze zich om, en trekt de pruik van haar hoofd.
Dit is een verhaal uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant