De regering-Trump kondigde twee weken geleden aan alle economische levenslijnen van Iran af te knijpen. Maar de belangrijkste steunpilaren van Teheran – China en Rusland – blijven buiten schot.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent beheerst inmiddels de Trump-stijl. Zijn ingezonden brief in de Financial Times een kleine twee weken geleden was nog net niet in kapitalen geschreven, maar de woorden waren er niet minder groot om.
Het eindspel rond Iran zou ‘bij het ochtendgloren’ beginnen, aldus de voormalige hedgefondsmanager. Met Operation Economic Outcast – ‘het grootste financiële offensief ooit ondernomen’ – zou Iran definitief op de knieën worden gedwongen. Ieder land dat bleef handelen met Iran kon voortaan rekenen op de toorn van de VS, aldus de waarschuwing.
Niet geheel bescheiden vergeleek Bessent zijn operatie met de afspraken die de Britse leider Winston Churchill en de Amerikaanse president Franklin Roosevelt midden in de Tweede Wereldoorlog maakten om de asmogendheden te verslaan, nota bene in Teheran.
Hij vergat erbij te vermelden dat ook Sovjetleider Jozef Stalin daar aanwezig was en toezeggingen bedong over het opdelen van Europa; de eerste schets van de relatief overzichtelijke naoorlogse wereldorde waarbij twee grootmachten de lakens uitdeelden.
De huidige internationale verhoudingen zijn heel wat complexer en chaotischer, bleek deze week opnieuw. Zes maanden na het begin van de militaire operatie tegen Iran laaiden de beschietingen rond de Straat van Hormuz deze week opnieuw op, met wereldwijd oplopende energieprijzen tot gevolg. Een militaire overwinning voor supermacht Amerika blijft onverminderd uit zicht.
Ook het door Bessent zo ronkend aangekondigde economische ‘eindspel’ laat de wereld nog niet in het gelid springen. Bij de top van de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) – een langzaam uitdijend multilateraal samenwerkingsverband met China als drijvende kracht – werden vertegenwoordigers van het Iraanse regime maandag en dinsdag met egards ontvangen.
De Iraanse president Masoud Pezeshkian poseerde in Kirgizië samen met de andere leiders op de groepsfoto en voerde bilaterale gesprekken met India, Pakistan en Rusland. Ook was er een korte ontmoeting en fotomoment met de Chinese leider Xi Jinping, in de marge van de bijeenkomst. De nauwelijks verholen boodschap aan Washington: voor ons is Iran geen outcast.
De Russische leider Vladimir Poetin kwam juist met een warme steunbetuiging. ‘We bewonderen uw moed en standvastigheid’, aldus Poetin. ‘We proberen de hulp te geven die nodig is en leveren de noodzakelijke goederen.’
Daar bleek weinig aan gelogen. Nog dezelfde dag onthulde de Financial Times dat Rusland al tijden in het diepste geheim Iran helpt bij de ontwikkeling van supersonische kruisraketten. Met die wapens krijgt Iran mogelijk de capaciteit om Amerikaanse vliegdekschepen in de Golf uit te schakelen.
Een felle tegenreactie uit Washington bleef uit. Eerder het tegendeel gebeurde. Bij een top dinsdag van de ministers van Financiën van de G20 – de twintig grootste economieën – bleek gastheer Bessent ook de Russische minister Anton Siloeanov te hebben uitgenodigd, voor het eerst sinds de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022.
De westerse landen reageerden geschokt op het doorbreken van Ruslands isolement, zeker nu Moskou de raket- en droneaanvallen op Oekraïne dag en nacht opvoert, maar Bessent zag het probleem niet. Hij klaagde na een gesprek met Siloeanov juist dat de Oekraïense aanvallen op de Russische olie-industrie de prijzen opdrijven.
Dat in het Trump-universum schimmig blijft wie vriend is en wie vijand, blijkt eveneens bij de aanpak van Irans belangrijkste steunpilaar: China. Xi Jinping houdt zich in publieke uitingen op de vlakte – net als bij zijn steun aan Rusland in de oorlog met Oekraïne – maar zijn land is de belangrijkste handelspartner van Teheran. Van de Iraanse olie die sinds het begin van de oorlog nog het land uitkomt, gaat volgens de Amerikanen meer dan 80 procent naar China.
Het land gaat daarbij omzichtig te werk om de VS niet al te veel te provoceren. De grotere staatsbedrijven houden zich aan de Amerikaanse sancties, maar via smokkelroutes en kleinere ‘teapot’-raffinaderijen blijven de handelsstromen toch intact.
Het pakket maatregelen dat Bessent heeft aangekondigd voor de grootste economische aanval ooit maakt daar ook geen eind aan. ‘De VS knijpen Iran af, maar vermijden de belangrijkste levenslijn: China’, concludeerde de Wall Street Journal al.
Trump zou er volgens sommige analisten ook voor terugschrikken om de relatie met China verder op scherp te stellen, omdat er in september mogelijk nog een top met Xi in de VS komt. Bovendien hebben de Amerikanen eerder gemerkt dat China in staat is hard terug te slaan.
Toen Trump vorig jaar de importtarieven verhoogde, sloot Beijing de toevoer van magneten en zeldzame aardmetalen af. De Amerikaanse autoindustrie kwam vrijwel meteen in de problemen.
Door de tweeslachtige houding van de Amerikanen ten opzichte van Rusland en China blijft het repressieve regime in Teheran voorlopig verzekerd van cruciale steun, al heeft de bevolking zwaar te lijden onder alle sancties. Bij de top van de SCO in Kirgizië vertoonde de Iraanse delegatie nog weinig aandrang om in te binden. De minister van Buitenlandse Zaken Seyed Abbas Araghchi gooide eerder olie op het vuur door de VS af te schrijven als ‘een versleten imperium’.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant