Nepal draagt nauwelijks bij aan de opwarming van de aarde, maar krijgt wel grote klappen. De Himalayastaat eist een schadevergoeding van rijke landen. ‘De schaal van deze verwoesting is nieuw. Dit is geen wake-upcall meer.’
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Nepal.
Zeg Himalaya en je denkt aan de hoogste bergen ter wereld: eeuwig witte reuzen van graniet waar boeddhistische gebedsvlaggen wapperen in de ijzige wind. Maar vliegend over ‘de derde ijspool’ in een propellervliegtuigje moet je zoeken naar de kleur wit. Groen en donkergrijs domineren.
Links is de befaamde Khumbu-gletsjer te zien, hoog op de zuidflank van Mount Everest, maar zelfs die krimpt met 30 meter per jaar. En overal fonkelen nieuw gevormde meren van smeltwater: azuurblauw, instabiel en levensgevaarlijk voor iedereen die lager woont.
Het dak van de wereld wankelt. Terwijl reddingswerkers na de verwoestende vloedgolf van vorige week naar duizenden lichamen zoeken langs de rivieren Trishuli en Bhote Koshi, ten westen van de Nepalese hoofdstad Kathmandu, zijn bewoners van het dorpje Thame nabij de Everest aan het bijkomen van een vloedgolf die daar twee jaar geleden huizen, hotels en de lagere school wegvaagde.
In het verre westen van Nepal veranderden bewoners van het plaatsje Til Gaun vorig jaar in klimaatvluchtelingen na een mysterieuze overstroming die werd veroorzaakt door ontdooiende permafrost.
‘Iedere keer krijgen we een wake-upcall’, verzucht de Nepalese hydroloog Arun Shrestha in zijn huis in Kathmandu. ‘En iedere keer drukken we met zijn allen op de snoozeknop.’
Als specialist van de cryosfeer (bevroren wereld) adviseert Shrestha bedrijven en overheden over de gevolgen van klimaatopwarming in de Himalaya. ‘De schaal van deze verwoesting is nieuw. Geen enkele simulatie voorspelde een ramp van deze omvang. Dit is geen wake-upcall meer, dit is een laatste waarschuwing.’
Over de diepere oorzaak van de 20 meter hoge vloedgolf die met 180 kilometer per uur hele dorpen wegvaagde, tast de hydroloog in het duister. Goed, een rotshelling bezweek op 5.200 meter, een groot stuk van de Langtang-gletsjer ging mee, hoge druk deed ijs direct smelten en meerdere gletsjermeren braken door, maar waarom precies?
‘Eerlijk gezegd begrijpen we nog steeds niet hoe het complexe systeem van de Himalaya werkt’, zegt Shrestha. ‘Er zijn drempelwaarden overschreden, de stabiliteit is weg, er gebeuren rare dingen, maar we kunnen het niet goed voorspellen.’
Vanaf zijn werkkamer aan de Tribhuvan Universiteit heeft hydroloog Dibas Shrestha (geen familie) uitzicht op de Himalaya. Zijn vakgroep probeert te achterhalen welke processen een rol hebben gespeeld. ‘We bellen met cryosfeercollega’s uit de hele wereld. Iedereen is verrast en geschokt.’
De vraag is of zo’n gebeurtenis eens in de duizend jaar voorkomt, stelt de onderzoeker, of dat zulke destructie zich vaker zal voordoen. Daarbij helpt het niet dat Nepal op grote hoogte slechts twintig neerslag- en temperatuurmeters heeft staan.
In combinatie met waterstandmeters en het weerbericht proberen de wetenschappers voorspellingen te doen. ‘Ons budget schiet tekort. We hebben geen seismometers, geen grondtemperatuurmeters, geen satellietbeelden met AI-software. Maar al hadden we die, dan betwijfel ik of we deze ramp hadden zien aankomen.’
De Himalaya druipt en drupt en brokkelt af. Volgens een achterhaalde berekening zou het gebergte deze eeuw 30 tot 50 procent van zijn gletsjers hebben verloren als de aarde met 1,5 graad was opgewarmd. De opwarming bedraagt nu al 2,5 graad.
Zonder permafrost worden de hellingen instabieler en eroderen ze gemakkelijker door neerslag en smeltwater. Een kleine troost die de Nepalese wetenschappers kunnen bieden: de angst dat een miljard mensen in Zuid-Azië zonder water komen te zitten als de gletsjers verdwijnen, is niet terecht. Dibas Shrestha: ‘80 procent van de grote rivieren wordt gevoed door neerslag en die wordt juist extremer door klimaatopwarming.’
Iedere Nepalees merkt de gevolgen, blijkt uit een kleine rondgang. Zo klaagt een inwoner van het district Humla dat de eerste muggen zijn gesignaleerd in zijn dorp op 3.400 meter hoogte. Maar hij zegt ook: ‘Vroeger groeide daar alleen gerst, maar sinds kort kunnen we ook maïs, chili en tomaten telen.’
De eerste en enige wijnmaker van Nepal, met een wijngaard op 1.200 meter even buiten Kathmandu, klaagt dat zijn oogst is gehalveerd dit jaar. ‘Het begon te regenen in februari en het is nooit meer opgehouden.’
Weinig landen zijn zo kwetsbaar voor klimaatopwarming als Nepal, terwijl het arme bergstaatje zelf nauwelijks bijdraagt aan de opwarming. Op grotere hoogte verloopt de opwarming twee keer zo snel als elders, door elkaar versterkende effecten. De Himalaya is relatief jong en geologisch instabiel. De smeltende gletsjers creëren tienduizenden bergmeren die soms doorbreken. Zowel het regenseizoen als het droge seizoen wordt extremer.
Veel Nepalezen zijn boer en dus kwetsbaar voor weersveranderingen. De overheid heeft geen geld om ondernemers te helpen met klimaataanpassingen, of dorpen te verplaatsen en wegen en bruggen te versterken.
‘Wij betalen de ultieme prijs’, brieste minister van Buitenlandse Zaken Shisir Khanal deze week op de Nepalese televisie. Hij wees de grootste uitstoters van broeikasgassen ter wereld aan (China, Verenigde Staten, India) en stelde hen wettelijk en moreel aansprakelijk voor de dodelijke ‘Himalaya-tsunami’.
‘Dit gaat niet meer over hulpverlening en liefdadigheid. Zij hebben een historische verantwoordelijkheid om kwetsbare landen als Nepal te compenseren’, zei Khanal. Het land heeft bij de VN een officieel verzoek voor klimaatcompensatie ingediend en wil de kwestie met spoed aankaarten op de volgende klimaattop.
Speciale aandacht verdient het groeiende aantal waterkrachtcentrales in Nepal. Groene elektriciteit is een van de weinige potentiële exportproducten van het land dat binnen 200 kilometer van 60 meter boven zeeniveau naar 8.848 meter stijgt. Met hulp van buitenlandse investeerders probeert Nepal de nationale capaciteit in tien jaar op te krikken van 4.000 naar 28.000 megawatt.
In juli sloot de regering een akkoord met India voor de levering van 1.000 megawatt. Het verklaart waarom er zoveel waterkrachtcentrales in aanbouw waren in de getroffen valleien, en waarom er na de ramp zoveel bouwvakkers worden vermist. De nationale waterkrachtstrategie wordt ook bedreigd door klimaatopwarming.
‘We moeten wel in het hooggebergte bouwen’, zegt directeur Manahor Shrestha (geen familie) van adviesbureau Hydro Consult Engineering. ‘Een stuwmeer bouwen in het laagland is veel duurder en vraagt enorm veel schaarse ruimte.’
Nieuwe waterkrachtcentrales kunnen volgens hem klimaatbestendiger worden gebouwd door bijvoorbeeld kleinere installaties te plaatsen in zijvalleien, onderhoudstunnels hoger te plaatsen met vloeddeuren die automatisch sluiten en turbines beter te beschermen. ‘Dan gaan de bouwkosten wel met 5 procent omhoog.’
Het is de vraag hoeveel mensen die langs de rivieren Trishuli en Bhote Koshi wonen terug willen naar huis. Voor de deur van het mortuarium in Kathmandu lopen geschokte Nepalezen langs zo’n honderd foto’s van vermiste personen en gevonden lichamen. Vooral die laatste categorie is erg om te zien. De vloedgolf heeft ledematen afgerukt, schedels verbrijzeld en veel mannen, vrouwen en kinderen bijna onherkenbaar verminkt.
‘Ik ben twintig familieleden kwijt’, treurt rijstboer Singe Tamang uit het dorpje Syapru Besi, dat bijna volledig is weggevaagd. Zelf was hij net op een hooggelegen plek aan het werk, nu hoopt hij stoffelijke overschotten terug te vinden.
Syapru Besi was een bloeiend plaatsje met winkels en guesthouses langs de belangrijkste handels- en toeristenroute naar China. De 45-jarige Tamang: ‘Ik voel me niet meer veilig daar. Het kostte veertig jaar om ons dorp op te bouwen en nu is alles weg. Ik denk niet dat ik daar weer opnieuw begin.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant