Voor veel Amerikaanse vrouwen was de woensdag overleden Gloria Steinem (92) het boegbeeld van het feminisme. Sommigen nemen afscheid bij haar huis in New York. ‘Gloria leerde ons dat vrouwen zelf bepalen welk leven ze willen leiden.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
Voor de woning van de invloedrijkste Amerikaanse feminist aller tijden, weten fans even niet waar ze het moeten zoeken. De ene na de andere bewonderaar loopt donderdag langs de chique ‘brownstone’ van Gloria Steinem, aan de Upper East Side van Manhattan, om haar te herdenken. Een dag eerder overleed zij in dat huis op 92-jarige leeftijd.
‘Ze heeft het leven van velen van ons veranderd’, zegt Linda Kuehne (75), die besloot met haar echtgenoot naar het New Yorkse pand te komen zodra het nieuws haar bereikte. ‘Ze zei dingen die wij in die tijd vanbinnen voelden, maar niet genoeg om ons heen zagen.’
Steinem moedigde vrouwen in de VS vanaf de jaren zestig aan om meer zeggenschap te nemen over hun leven, via de journalistiek en met activisme. Ze was in 1971 een van de oprichters van de machtige vrouwenfractie in het Congres.
Haar invloed blijkt deze week maar weer. Neem Kuehne. Ze wilde als tiener studeren, tegen de wens van haar vader. Die vond dat ze thuis voor de kinderen moest zorgen, zoals haar moeder. ‘Gloria leerde ons dat vrouwen zelf bepalen welk leven ze willen leiden. En tot alles in staat zijn.’ Met de steun van haar moeder behaalde Kuehne uiteindelijk een master aan een businessschool.
‘Wat een vrouw was ze, hè?’, vraagt de overbuurvrouw van Steinem. Zij komt een kijkje nemen voor het huis dat decennialang is platgelopen door iedereen die zich in de VS sterk maakte voor de vrouwenbeweging. ‘Sorry, ik krijg er verder even niks meer uit. Ik ben te verdrietig.’
Steinems huis is al ruim een halve eeuw een bedevaartsoord voor feministen. In de jaren zestig huurde ze in dit pand een appartement dat ze deelde met een huisgenoot. Maar naarmate ze invloedrijker werd, en rijker, kocht ze er verdiepingen bij.
Hier werkte ze politieke strategieën uit met Shirley Chisholm, de eerste zwarte vrouw die een poging deed de Democratische presidentskandidaat te worden (in 1972). Ook was dit de geboorteplek van Ms. Magazine, een feministisch blad dat in de jaren zeventig velen in de VS schokte. Het tijdschrift schreef over vrouwen die zelfbeschikking eisten over hun lichaam, discriminatie op de werkvloer tegengingen en mannen vroegen om mee te helpen in het huishouden.
Vanwege het grote bereik van haar journalistieke verhalen, boeken en magazine bereikte ze vrouwen in heel het land. ‘Mevrouw Steinem droeg bij aan culturele veranderingen op elk gebied van het Amerikaanse leven’, schreef The New York Times in een profiel. ‘Van de bestuurskamer tot de rechtszaal en de slaapkamer.’
‘Ze was echt een heldin’, zegt Sally Schubert (88) voor Steinems huis. Ze is onderweg naar haar ‘boyfriend’ een paar straten verderop. ‘Ik weet nog dat ik haar een keer in de sportschool tegenkwam en hallo wilde zeggen, maar het niet durfde.’
Steinems weg naar het feminisme had alles te maken met de beperkingen die ze zelf als kind ervoer. Ze werd in 1934 geboren in een arm gezin in Toledo, Ohio, waar ze in haar jongere jaren zorgde voor haar moeder, die leed aan een psychische stoornis. Hoewel ze hierdoor onderwijs misliep, studeerde ze in 1956 alsnog cum laude af in de politicologie.
Op haar 22ste kreeg ze een onderzoeksbeurs in de Indiase stad Delhi, waar ze deels naartoe ging om niet te hoeven trouwen. In kringen rondom Mahatma Gandhi, die leiding gaf aan de onafhankelijkheidsbeweging in India, raakte ze bekend met grassrootsactivisme. In 1962 verhuisde ze naar New York.
Kathy Hochul, de gouverneur van New York, heeft overheidsgebouwen deze week opgeroepen om de vlag halfstok te hangen. Ook zullen het Empire State Building en het World Trade Center roze worden verlicht ter ere van haar activisme. ‘Gloria Steinem was een inspiratiebron voor generaties’, aldus Hochul. ‘Als onbevreesde, geestige en typische New Yorkse doorbrak ze barrières en veranderde ze over de hele wereld wat mogelijk was voor vrouwen.’
In interviews zei Steinem dat het huidige verzet van conservatieven tegen vrouwenrechten in de VS, zoals het terugdraaien van het landelijke recht op abortus, vooral bewees hoe succesvol de vrouwenbeweging in de VS eigenlijk is geweest.
President Donald Trump, die Steinem de ‘harasser in chief’ (‘oppertreiteraar’) heeft genoemd, heeft niet gereageerd op haar dood. Niet dat Steinem daarop zat te wachten. ‘Als Trump ooit iets aardigs over mij zegt’, schamperde ze in 2020 in een interview, ‘dan maak ik mezelf van kant.’
Volgens de website van Gloria’s Foundation zal haar huis behouden blijven als ‘een levend orgaan van de feministische beweging’. Schrijvers als Alice Walker en Toni Morrison, acteurs als Jane Fonda en Jameela Jamil en machtige vrouwen als presidentskandidaat Hillary Clinton en opperrechter Ruth Bader Ginsberg: allemaal kwamen ze hier om met Steinem over vrouwenrechten te praten. Eind deze maand verschijnen haar memoires An Unexpected Life in de VS.
‘Ze was na al die jaren nog altijd zo scherp en grappig’, zegt Linda Kuehne voor het huis. Ze zag Steinem afgelopen juli nog op een bijeenkomst. ‘Ze kwam binnen in een rolstoel, maar hield een bevlogen en inspirerend verhaal.’ Haar echtgenoot Chris Kuehne (79) valt haar bij. ‘Ook Amerikaanse mannen hebben veel van haar geleerd. Door haar weten we hoe we goede partners kunnen zijn voor onze vrouwen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant