Deze vrijdag versturen de VS de eerste stembiljetten naar kiezers voor de tussentijdse verkiezingen. Een poging van Donald Trump om briefstemmen te bemoeilijken, hult dat proces nu in onzekerheid.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De klokkenluider klinkt onverbiddelijk. ‘Potentieel catastrofaal’, ‘chaotisch’ en ‘een shitshow’: zo omschrijft een anonieme ambtenaar van de USPS, de Amerikaanse federale postdienst, een overheidsplan om briefstemmen in de VS te hervormen. De getuigenis, afgenomen door non-profitorganisatie Whistleblower Aid en deze week gepubliceerd door Democraten, leest als een flitsende waarschuwing: ‘Miljoenen Amerikanen zullen hun stembiljetten mogelijk niet ontvangen.’
Tegen deze achtergrond trappen vrijdag de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen formeel af. Deze ochtend gaan de eerste stembiljetten al op de post, bestemd voor kiezers in de staat North Carolina. Maar het hele proces is in onzekerheid gestort.
Donald Trump eist vergaande hervormingen van het systeem voor briefstemmen, waarvan ongeveer een derde van de Amerikaanse kiezers gebruikmaakt. De president beweert met nieuwe beperkingen fraude te bestrijden. Critici spreken van inmenging: doorgaans stemmen Democraten vaker per post dan Republikeinen.
Of Trump zijn plan wettelijk mag opleggen, en dan ook nog vóór de verkiezingen in november, blijft onduidelijk. Er lopen nog meerdere rechtszaken. Vorige week besloot een rechter de uitvoer tijdelijk te blokkeren. Desondanks zou postdienst USPS Trumps hervormingen al voorbereiden, onthulde de klokkenluider.
Trump heeft het al langer gemunt op briefstemmen. Jarenlang beweert de president, zonder enige vorm van bewijs, dat stemmen per post tot fraude leidt. Na zijn verloren verkiezingen tegen Joe Biden in 2020 stelde hij – ten onrechte – dat die uitslag het gevolg was van gesjoemel met briefstemmen. Nu Trump opnieuw president is, blijft het niet bij woorden.
Afgelopen voorjaar ondertekende Trump een decreet dat de USPS, de neutrale postdienst van de overheid, een ongekende rol moet geven bij het toezicht op de verkiezingen.
Staten en districten zouden de USPS volgens het plan moeten voorzien van officiële lijsten met stemgerechtigden binnen hun grenzen. Alleen geregistreerde kiezers die op zo’n lijst voorkomen, ontvangen vervolgens via de post een stembiljet. Staten die weigeren deze gegevens aan te leveren, zouden helemaal worden uitgesloten van poststemmen. De USPS zou dus, voor het eerst, optreden als een soort arbiter.
Meerdere staten sloegen daarop alarm. Volgens de Amerikaanse Grondwet worden verkiezingen immers op statelijk niveau geregeld. Trumps decreet zou de federale overheid, middels de USPS, verregaande invloed geven over de uitvoer van verkiezingen.
‘Een schrijnende en duidelijke poging van de regering-Trump om haar eigen kiezers te selecteren’, stelde Democraat Adrian Fontes, verantwoordelijk voor de uitvoering van de verkiezingen in swingstaat Arizona. Volgens diens tegenhanger in buurstaat Colorado ‘gebruikt Trump de postdienst om te bepalen welke kiezers een stembiljet krijgen’.
Meer dan twintig staten klaagden de regering-Trump aan. Volgens hen is Trumps ingreep ongrondwettig.
Vorige week legde federale rechter Indira Talwani, in afwachting van een definitieve uitspraak, de USPS een tijdelijk verbod op om Trumps plan tot uitvoer te brengen. Volgens de anonieme klokkenluider, wiens verklaring werd geopenbaard door de Democratische senator Richard Blumenthal, gaf de postdienst daaraan geen gehoor.
Achter de schermen zou de USPS nog altijd doorwerken aan Trumps hervormingen. Een volgens de klokkenluider ‘haastig ontworpen’ digitaal systeem moet speciale enveloppen met streepjescodes koppelen aan de door Trump geëiste lijsten met kiezersnamen. Komen die niet overeen, dan zou de USPS eigenhandig kunnen besluiten stembiljetten terug te sturen naar de staten.
Volgens de klokkenluider zou dit plan leiden ‘tot chaos, verwarring en stemmen die niet worden geteld’. Eén ongerijmdheid in een lading met enveloppen zou genoeg kunnen zijn om duizenden stembiljetten niet te bezorgen. Senator Blumenthal spreekt van ‘sabotage’.
‘Dit zijn geen kleine beleidsdetails’, reageerde Democraat Amanda Gonzalez, werkzaam als griffier voor een kiesdistrict in Colorado dat straks zo’n 433 duizend poststemmers verwacht. ‘Dit bepaalt of miljoenen kiesgerechtigden hun stembiljetten ontvangen.’
Het Hooggerechtshof zal zich vermoedelijk nog buigen over de rechtmatigheid van Trumps plannen. Maar de tijd dringt voor de staten, ambtenaren en kiezers die tot dat moment in onzekerheid verkeren. ‘Zelfs als we winnen en dit plan komt nooit tot uitvoer’, waarschuwt Gonzalez, ‘dan nog vormt de onzekerheid die door dit alles is gecreëerd een risico voor deze verkiezingen.’
Ook waarschuwen functionarissen door het hele land dat het te kort dag is om zulke grote veranderingen nog veilig door te voeren vóór de tussentijdse verkiezingen van begin november. Er zou mogelijk niet eens genoeg papier zijn om zo’n nieuw enveloppensysteem op te tuigen.
Een woordvoerder namens het Witte Huis noemt de plannen in de media ‘gewone maatregelen om de veiligheid van briefstemmen te beschermen en te verzekeren dat alleen Amerikanen mogen stemmen’.
Intussen heeft Trump zijn zinnen gezet op verdere federale bemoeienis bij de komende verkiezingen. Woensdag onthulde The New York Times hoe zijn regering honderden federale agenten vrijspeelt van andere zaken om lijsten met geregistreerde kiezers af te speuren naar fraudeurs zonder staatsburgerschap. Nog zo’n bewering die Trump al jaren doet zonder bewijs: dat niet-burgers massaal participeren in Amerikaanse verkiezingen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant