Als een van de eerste Europese landen verbiedt Nederland de invoer van goederen uit de door Israël bezette gebieden. Een ‘uitzonderlijk besluit’, stelt buitenlandminister Tom Berendsen tijdens het debat hierover. De linkse oppositie verwelkomt het besluit, de rechtse oppositie verkettert het.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Sinds 2023 zijn meer dan dertienhonderd Palestijnen vermoord door het IDF (Israëlisch defensieleger, red.) en de gewelddadige kolonisten. Meer dan vijftigduizend onschuldige mensen zijn sinds oktober 2023 van huis en haard verdreven. Veel mensen vragen zich af: hoe lang blijven we toekijken?’ Het zijn de woorden van Hanneke van der Werf (D66) in het eerste buitenlanddebat van de Tweede Kamer na het reces. Haar boodschap: er gebeurt eindelijk wat. ‘Na jarenlang waarschuwen en veroordelen volgt nu eindelijk een maatregel die economische consequenties verbindt aan een beleid dat strijdig is met het internationaal recht.’
Ze vindt het een ‘grote stap’, niet alleen omdat Nederland ‘breekt met jarenlang afwachtend beleid, maar ook omdat we ons scharen bij de eerste Europese landen die daadwerkelijk maatregelen nemen – en omdat we elkaar vinden op een onderwerp dat ons heel vaak verdeelt.’
Het commissiedebat over het ‘Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden’ kent inderdaad niet de verbetenheid waarmee eerdere debatten over Israël werden gevoerd. Raymond de Roon (PVV) weet nog wel de term ‘Judenfrei’ in zijn betoog te wurmen, waarmee hij bijna algehele ontstentenis oogst, maar als het heel lang over de technische details van het sanctiebesluit gaat, knijpen uiteindelijk zelfs de meest betrokken Kamerleden diep hun ogen – om ze daarna beter open te kunnen houden. Zelfs de kleine publieke tribune in de Klompézaal, waar het debat wordt gehouden, zit bij lange na niet vol.
Vanaf 22 september is de invoer van goederen uit de door Israël bezette gebieden verboden in Nederland – voorlopig voor drie jaar of totdat de regering de sanctie opheft. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) spreekt van een ‘uitzonderlijk besluit’. Het kabinet voelt zich ‘genoodzaakt en gerechtvaardigd’ dit besluit te nemen ‘vanwege internationale verplichtingen’ en de ‘verslechterende situatie’ in de bezette gebieden.
Berendsen doelt daarmee niet alleen op het aanhoudende kolonistengeweld tegen Palestijnen, maar ook op de door de regering-Netanyahu aangekondigde plannen om de nederzettingen fors uit te breiden. De Nederlandse stap, na Spanje als eerste in Europa, verandert de toon van het debat aanzienlijk. Jarenlang klaagde vooral de linkse oppositie bitter – vergezeld van, toen ze nog in de oppositie zaten, D66 en CDA – dat Nederland niets deed tegen de wijze waarop de regering-Netanyahu de oorlog in Gaza voerde en opereerde in de bezette gebieden.
En nu loopt Nederland pardoes ‘voorop’ in Europa en kan Berendsen de Kamer melden dat ‘naar ons wordt gekeken’ en dat die internationale belangstelling ‘een compliment’ is ‘voor de kennis en expertise die wij hebben en ook de zorgvuldigheid’ waarmee het besluit, dat een jaar in voorbereiding was, is genomen. Volt en SP houden het liever bij ‘een mini-stapje’.
Vanzelfsprekend gaat de stap de linkse oppositie niet ver genoeg. Pro, Partij voor de Dieren, SP, Denk en Volt willen dat er eenzelfde verbod moet komen op ‘diensten en investeringen’ in de bezette gebieden. En waarom is de doorvoer van goederen uit bezette gebieden niet aan banden gelegd? En hoe kan het dat premier Rob Jetten ‘uitgebreid’ koffie ging drinken met de CEO van Booking.com deze zomer, terwijl dat bedrijf nog steeds woningen aanbiedt in de bezette gebieden? Berendsen zegt dat het kabinet onderzoekt wat nog mogelijk is, maar dat de sancties uitbreiden naar diensten ‘echt complex is, qua juridische grondslag en in de uitvoering’.
De grondslag voor de sancties tegen de door Israël bezette gebieden is inderdaad uitzonderlijk. Als EU-lidstaat kon Nederland deze nationale maatregel namelijk alleen invoeren door een beroep te doen op de ‘openbare orde’-uitzondering in de invoerverordening van de EU. Wat is dat voor onzin, willen Gidi Markuszower, Don Ceder (ChristenUnie) en Michiel Hoogeveen (JA21) weten. Als misstanden in verre landen aanleiding kunnen zijn voor deze uitzondering op de EU-handelspolitiek, waar blijven dan de maatregelen tegen Marokko wegens onderdrukking van de Westelijke Sahara, tegen China wegens de Oeigoeren en tegen Turkije wegens bezet gebied in Syrië?
De pijn zit vooral bij partijen rechts van de VVD in dit debat. Net zoals eerder de Israëlische regering hard uithaalde naar Nederland voor zijn ‘anti-Israëlische acties’, beklaagt de rechtse oppositie zich over de ‘Israël-obsessie’ van dit kabinet (PVV) en het feit dat ‘het minuscule beetje invloed dat we nog over hadden’, wordt verspeeld (JA21). Chris Stoffer (SGP): ‘Hoe ons land omgaat met Israël is beneden alle peil en niet in ons eigenbelang.’ Hij hekelt net als andere rechtse partijen dat het nu ‘verboden wordt een flesje wijn uit Hebron of een souvenir uit de Oude Stad mee te nemen’. Ook is hij fel tegen de maximumstraf van 6 jaar op vergrijpen.
Queeny Rajkowski probeert namens de VVD, die de sancties steunt, de scherpe randjes van de maatregel af te slijpen. Ze wil dat het kabinet onderzoekt of Oost-Jeruzalem en de Golanhoogten uit de maatregel kunnen worden gehaald. Ook pleit ze ervoor dat de sancties worden ingetrokken als na de aanstaande verkiezingen een nieuwe regering een ‘aantoonbaar ander beleid’ inzet.
Maar Berendsen zegt dat zulke territoriale uitzonderingen juridisch niet mogelijk zijn en komt telkens terug bij de bron van de maatregel: het advies van het Internationaal Gerechtshof (IGH) uit 2024 waaruit ‘verplichtingen’ voortkomen voor ‘derde staten’ als Nederland. ‘Het gebrek aan draagvlak’ voor de sanctiemaatregel in de EU ‘ontslaat Nederland niet van de verplichting niet bij te dragen aan een onrechtmatige situatie’. Daarmee botst Nederland met de interpretatie van de Europese Commissie, stelt Hoogeveen, want die vindt het huidige EU-beleid in lijn met dat IGH-advies uit 2024.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant