Voor een driedaags bezoek is D66-minister Sjoerdsma in Libanon. De Volkskrant reisde met hem mee in een bewapend konvooi naar het uiterste zuiden, waar de frustraties groot zijn. Een burgemeester: ‘De mensen willen in waardigheid leven.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit het zuiden van Libanon.
Het was een slapeloze nacht in Nabatieh. Inwoners van de belangrijkste stad in het Zuid-Libanese grensgebied hebben nauwelijks een oog dichtgedaan. De hele nacht waren er explosies, vertellen ze, omdat het Israëlische leger enkele kilometers verderop huis na huis opblies. Toch stapt minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) woensdagochtend monter uit de auto, om de handen te schudden van zijn Libanese collega’s.
‘Ik kreeg de hele ochtend bezorgde telefoontjes’, glimlacht Eva Homsi (35), het hoofd van een lokale hulporganisatie. ‘Iedereen dacht: u gaat uw bezoek afzeggen’ Maar Sjoerdsma is er gewoon, en antwoordt laconiek dat hij als oud-diplomaat in crisisgebieden (Afghanistan, Palestijnse gebieden) wel wat gewend is.
De D66-minister brengt deze week een driedaags bezoek aan Libanon. Woensdag reisde hij, vergezeld door de Volkskrant, in een bewapend konvooi naar het uiterste zuiden. Het is het gebied dat in de verwoestende oorlog tussen de militante beweging Hezbollah en buurland Israël de zwaarste klappen oploopt. Hij wilde de impact van bijna drie jaar oorlog ‘met eigen ogen zien’, zegt de 45-jarige Sjoerdsma, en er persoonlijk blijk van geven dat Nederland ‘solidair’ is met de Libanese bevolking.
Deze week is het een half jaar geleden dat de meest recente escalatie begon, vrijwel gelijktijdig met de door Israël en de Verenigde Staten gestarte oorlog tegen Iran. In Libanon is de strijd in een totale patstelling beland. Formeel ligt er sinds eind juni een door Amerika uitonderhandeld akkoord waarbij het Israëlische leger zich geleidelijk terugtrekt uit bepaalde zones van het zuiden, mits het Libanese leger (LAF) die zogeheten ‘pilot-zones’ volledig ontdoet van Hezbollah’s wapens.
In de praktijk komt daar weinig van terecht, en wijzen beide partijen naar elkaar: terwijl Israël vindt dat de LAF te weinig klaarspeelt, zegt de Libanese regering op zijn beurt dat Israël zich éérst uit het zuiden moet terugtrekken. Dat laatste gebeurt niet. Sterker, in Israëls bezettingszone van ruim 600 vierkante kilometer gaat de kaalslag gewoon door, met als meest recente ontwikkeling het in brand steken – volgens de Libanese autoriteiten althans – van grote stukken bos.
Omdat het akkoord geen tijdpad of deadlines heeft, voelt niemand zich gedwongen te handelen. Libanese media meldden vorige maand dat de Amerikaanse regering nu zelf maar een lijntje heeft geopend met Hezbollah, ook al staat die groepering in de VS op de terreurlijst.
In Nabatieh zijn de frustraties groot, zo blijkt als Sjoerdsma aanschuift voor een overleg met lokale bestuurders. De bevolking voelt zich in de steek gelaten, briest de 65-jarige Munir Komeiha, burgemeester van een belendend stadje. Met vuur in de ogen kijkt hij naar de twee Libanese ministers die met Sjoerdsma zijn mee gereisd. ‘Jullie zijn als regering verantwoordelijk! Deze situatie is onacceptabel. De mensen vragen om 10 dollar, enkel om te eten. Ze willen in waardigheid leven.’
Het is in Libanon een veel gehoord sentiment. Het zuiden is decennialang stiefmoederlijk behandeld, en voor de notoir corrupte regering in Beiroet valt het niet mee om het vacuüm te vullen dat Hezbollah soms achterlaat.
Sjoerdsma is er niet om de Libanese regering uit de brand te helpen, zegt hij desgevraagd. Er ligt weliswaar een Europees voorstel om de LAF gedurende drie jaar te trainen, maar of Nederland daar voorstander van is, wil de minister niet zeggen. Kaja Kallas, de EU-buitenlandchef, verklaarde deze week dat het besluit over de missie in oktober genomen gaat worden.
In de tussentijd is Sjoerdsma in een indringend gesprek verzeild met twee Libanese journalisten. Ze vertellen over de voortdurende aanvallen op hun collega’s door het Israëlische leger: vijftien van hen zijn de voorbije jaren gedood. De minister knikt als de 34-jarige Nada Maucourant Atallah, (verbonden aan de Emiraatse website The National) vertelt dat witte collega’s minder snel doelwit worden. ‘Om de risico’s te minimaliseren, probeer ik vaak een wit iemand naast me te hebben. Ik blijf weg bij ambulances, omdat die ook doelwit kunnen worden.’
Voor Sjoerdsma zijn de schendingen van het internationaal humanitair recht een speerpunt. ‘De wetten van de jungle zijn in opmars’, zegt hij, verwijzend naar Israëls dodelijke aanvallen op zowel journalisten als reddingswerkers en medisch personeel. ‘Israël moet zijn aanvallen stoppen. Ook in Soedan worden hulpverleners met drones aangevallen. Het is een epidemie van onveiligheid. Nederland moet het gesprek daarover aanjagen.’
Om zijn punt kracht bij te zetten, zegde hij namens het kabinet 1,2 miljoen euro toe aan een Libanees overheidscomité, in 2010 opgericht om schendingen van het oorlogsrecht te onderzoeken. Ook maakt Nederland een half miljoen vrij voor het kantoor van VN-hoge commissaris Volker Türk, dat vergelijkbaar onderzoek doet. En toch: onderzoeken zijn er legio, vaak zonder dat ze leiden tot sancties of vervolging. ‘Frustrerend’, beaamt Sjoerdsma. ‘Soms lijkt het internationaal recht van papier, maar het moet een schild zijn dat je beschermt.’
Bij het lokale kantoor van het Libanese Rode Kruis is de balans eveneens grimmig: twee ambulancebroeders werden dit jaar gedood, ook al hadden ze alle protocollen gevolgd. Sjoerdsma belooft de getuigenissen mee te nemen naar Nederland. Als dank krijgt hij een Rode Kruis-button opgespeld. ‘I’m proud to wear it’, grijnst hij, waarna hij welwillend op de foto gaat. Tijd om afscheid te nemen, het konvooi moet terug naar Beiroet.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant