Filmfestival Venetië Regisseur Danny Boyle opende woensdag het 83ste festival van Venetië zeer verdienstelijk met ‘Ink’, een dynamisch, sfeervol en luid spektakel over het Britse tabloid The Sun. Afgezien daarvan liggen er komende week nog wel wat mespuntjes politieke splijtstof in Venetië.
De ‘Venezia 83’ juryleden, met festival directeur Alberto Barbera (rechts) en juryvoorzitter Maggie Gyllenhaal (vierde van rechts) bij de vertoning van Danny Boyles openingsfilm ‘Ink’.
Eindelijk is het duidelijk: mannen maken gewoon betere films, grapte juryvoorzitter Maggie Gyllenhaal wrang bij de opening van het 83ste filmfestival van Venetië. De vraag was waarom festivaldirecteur Alberto Barbera dit jaar maar één vrouwelijke regisseur in competitie had. Een trumpiaanse backlash? Twéé regisseurs, benadrukte Barbera: het op de valreep toegevoegde Naza had een vrouwelijke coregisseur, Rachel Szor.
Twee vrouwen op twintig films: het blijft een afgang voor een filmfestival dat zich eerder committeerde aan genderpariteit in 2030. Maar het gaat Barbera om kwa-li-teit, benadrukt hij. Wie bepaalt wat dat is, vroeg Gyllenhaal woensdag hardop naast de ongemakkelijk glimlachende Barbera.
Gyllenhaal had toen al bevestigd dat, ja, films „fundamenteel, onvermijdelijk” politiek zijn. Politiek is gevaarlijk struikeldraad op filmfestivals. Jury’s en filmmakers worden op hoge toon gelast zich uit te spreken over Gaza, Oekraïne, genderkwesties of AI. Eén verkeerd antwoord, en boem. Toen juryvoorzitter Wim Wenders in februari op de Berlinale tijdens zijn persconferentie opperde dat film en politiek beter gescheiden kunnen blijven, volgde een verhit tiendaags pandemonium.
Na Palestijnse vlaggen bij het afsluitende prijzengala stampvoette de Duitse cultuurminister zelfs de zaal uit en ontsloeg bijna directeur Tricia Tuttle omdat ze het waagde het hoofd koel te houden.
Zulke taferelen vermijdt Alberto Barbera liever, Cannes lukte dat in mei ook met vage platitudes. Het Lido kampt evenwel met meer bagage. Het filmfestival valt onder de Biënnale-organisatie; in mei waren er betogingen en stapte de jury van de kunst-biënnale op omdat de radicaal-rechtse directeur Pietrangelo Buttafuoco – door premier Meloni aangesteld om de Biënnale te ‘ontlinksen’ – Israël en Rusland (afwezig in 2024) had uitgenodigd, naar bleek voor één dag. De EU schrapte 2 miljoen euro aan subsidie.
Barbera noemt zijn sterk op filmveteranen steunende hoofdcompetitie „de politiekste ooit”, maar maakte dit weekeind uit voorzorg aanstalten de traditionele persconferentie van de jury te schrappen. Een medewerker liet aan vakblad Deadline weten een „ontspannen cocktail” met enkele journalisten te prefereren. Daar kwam Barbera snel op terug, en terecht: er was geen vuiltje aan de lucht. De pers deed lacherig, Gyllenhaal redde zich prima, het was 32 graden, er woei een zwoel zeebriesje.
Danny Boyle opende woensdag het 83ste festival zeer verdienstelijk met Ink, een film over het Britse tabloid The Sun, het lelijke eendje van de Britse kranten dat na 1969 de grootste wordt met een menu van sport, geweld, sensatie, verontwaardiging en blote borsten. Niet mediamagnaat Rupert Murdoch staat centraal, de Australische outsider die The Sun kocht om het Britse establishment te bestormen, maar hoofdredacteur Larry Lamb – een gevallen engel, broeiend van klasse-rancune. Het is een uitstekende rol van Jack O’Connell, een acteur die eigenlijk de nieuwe James Bond zou moeten worden, maar nu vooral excelleert als vampier (Sinners) of leider van een foltersekte (The Bone Temple).
Ink is een dynamisch, sfeervol en luid spektakel vol visuele jaren-90-trucs waarop Boyle sinds Trainspotting en Slumdog Millionaire patent heeft. Historisch neemt Boyle veel vrijheid om zijn punt te maken: Murdoch was in 1969 een teug frisse lucht op het paternalistische, stoffige Fleet Street, waar toen alle Britse kranten werden gemaakt. De sympathie met brutale outsiders en underdogs vervaagt evenwel als The Sun met een oplage van 3 miljoen de grootste wordt, het nieuws en de publieke moraal corrumpeert en een race richting riool ontketent. Aspireerden kranten voorheen een venster op de grote wereld te zijn, The Sun maakt ze tot een spiegel van onze laagste instincten.
Jack O’Connell als Lamb in ‘Ink’.
Komende week liggen er nog wel wat mespuntjes politieke splijtstof in Venetië. Zo selecteert het met Be Brave de eerste volledig met AI gemaakte film. Het vrouwengebrek is een punt, zeker in combinatie met Company van Casey Affleck, het tijdens #MeToo wegens seksueel wangedrag gecancelde broertje van Ben Affleck. Noord-Amerikaanse festivals mijden deze film, die naar verluidt gaat over Afflecks eigen Werdegang. Oekraïne protesteert tegen de selectie van DAU van de Rus Ilja Chrzjanovski, onder meer omdat de Russische financier Sergey Adonyev op de sanctielijst staat.
Men vergeet daarbij voor het gemak dat het Oekraïense filmfonds in 2012 eveneens het experiment DAU sponsorde, toen 400 niet-acteurs bij de Oekraïense stad Charkov anderhalf jaar in een gesloten stalinistische stad leefden, een soort Big Brother en The Truman Show. Dat project, een kritiek op totalitair denken, leverde al meerdere kunstprojecten en films op – de film DAU. Natasha won in 2020 een Zilveren Beer in Berlijn. Ook Naza, over de uitroeiing van Palestijnen in Gaza, kan voor reuring zorgen – van de maker van Oscarwinnaar No Other Land , over terreur van Israëlische kolonisten op de Westbank.
Een béétje reuring is ook best welkom, want Alberto Barbera kampt met een ander probleem: Hollywood laat het afweten. Vorig jaar had hij grote titels als Bugonia, Frankenstein en Jay Kelly, dit jaar laten de studio’s Cannes én Venetië links liggen. Te duur en te riskant wellicht; recentelijk stierven studiofilms als Don’t Worry Darling en Joker: Folie à Deux een wrede dood in Venetië.
De sterren op de rode loper zijn daarom van relatief laag wattage – op Robert Pattinson na, die de Amerikaanse volksmenner en pedojager Chris Hansen speelt in Primetime. Het koppel Penélope Cruz en Javier Bardem presenteert scifi-drama The Bunker van Florian Zeller ( The Father), Alicia Vikander wordt intiem met Susan Sarandon in The Echo Chamber, John Malkovich en Sam Rockwell gaan als CIA-agenten op vakantie op Paaseiland aan de vooravond van de Chileense coup van Pinochet 1973 in Wild Horse Nine van Martin McDonagh (The Banshees of Inisherin). Spannende titels op een filmfestival dat tevens kan bogen op filmiconen als Lee Chang-dong, Nanni Moretti, Shinya Tsukamoto en Hirokazu Kore-eda.
Rooney Mara en Kate Mara in ‘Bucking Fastard’.
En dan is er de oude Werner Herzog, zaterdag wordt hij 84. Hij presenteert zijn eerste fictiefilm sinds 2019: Bucking Fastard met de zussen Kate en Rooney Mara. Zij spelen een variant op de identieke Britse tweeling Greta en Freda Chaplin uit York die functioneerde als één persoon en in de jaren tachtig tabloidfaam genoten toen hun buurman, een 56-jarige trucker, een gebiedsverbod tegen de verliefde zussen vroeg wegens stalking. Herzog verplaatst de actie naar Ierland en het heden en draagt de film op aan David Lynch – deze zussen wonen diep in ‘uncanny valley’. Hun afwijking blijft onverklaard – normaliteit boeit Herzog niet – en de eerste helft volgt min of meer het wat trieste verhaal van de Chaplin-tweeling.
Maar dan verandert de film abrupt in een bucolisch Iers sprookje waarin de zussen in Herzog-stijl als een stel heilige idioten een tunnel door een berg graven naar hun utopie: de Orkney-eilanden, waar ware liefde bloeit. En hun totemdier vosje Cupido ze naar een grot van vergeten dromen leidt. Inderdaad: bizar én vertrouwd, dit docudrama dat in een greatest hits van Herzog transformeert met vrouwen, relatief zeldzaam bij hem.
En wie weet wint-ie straks de Gouden Leeuw. Cannes wilde Bucking Fastard namelijk eerst wel, daarna niet in zijn hoofdcompetitie, zodat Herzog uitweek naar Venetië. Dat loont: vorig jaar sleepte Jim Jarmusch onverwachts de Gouden Leeuw binnen met Father Mother Sister Brother, een film die Cannes eveneens afwees. In 2004 gebeurde dat Mike Leigh met zijn meesterwerk Vera Drake. Precedenten te over dus.