Weggegooid geld om 300 miljard euro uit te geven aan netverzwaring; de files op het stroomnet kun je veel sneller en goedkoper bestrijden, betoogt Auke Hoekstra, die als onderzoeker aan de TU Eindhoven de opkomst van de elektrische auto twintig jaar geleden al voorspelde.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
We moeten het stroomnet inrichten zoals het internet, zegt u. Hoe?
‘Bij het internet zit de intelligentie niet in de kabels, maar in de apparaten die eraan hangen, zoals computers en smartphones. Het duurde in de jaren negentig lang voor telecombedrijven dat begrepen. Die bleven vooral telefoon- en datakabels trekken.
‘Met het elektriciteitsnet gebeurt nu iets vergelijkbaars: de apparaten die daaraan hangen worden steeds intelligenter: elektrische auto’s, thuisbatterijen, warmtepompen en zonnepanelen. Netbeheerders zien dat niet. Die willen honderden miljarden uitgeven omdat ze apparaten blijven behandelen alsof deze dom zijn.’
Gaat die vergelijking wel op? Als er file op het internet ontstaat, hapert mijn video. Bij opstoppingen op het stroomnet branden er kabels door. Dat is nogal een verschil.
‘Dit is juist een perfect voorbeeld van hoe het elektriciteitsnet moet veranderen. Als het internet overbelast is, wordt je video afgeknepen. Op dezelfde manier moeten we ook elektrische auto’s afknijpen.
‘Netbeheerders denken dat ze geen invloed hebben op het stroomverbruik van huishoudens. Daarom trekken ze enorm veel kabels voor die paar uur per jaar dat iedereen op hetzelfde moment zijn e-auto, thuisbatterij en warmtepomp vol aanzet.’
Alsof ze een zesbaanssnelweg door de dorpsstraat bouwen.
‘Precies. In plaats daarvan zeg ik: zorg ervoor dat bij een dreigende file sommige mensen wat eerder of later van huis weg gaan. Dit heb ik met mijn onderzoeksteam gesimuleerd. Dan blijkt dat je helemaal geen zes banen nodig hebt, maar dat twee genoeg zijn.’
Gaat de netbeheerder dan beslissen wanneer ik mijn auto mag opladen?
‘Dat moet zeker niet gebeuren. Dan zeggen mensen: het is mijn apparaat, ik bepaal wat ik ermee doe. Je kunt dit niet opleggen.’
Hoe voorkomen we dan dat het elektriciteitsnet doorbrandt?
‘Door mensen te belonen als ze het ontstaan van files helpen te voorkomen. Hoe groter de piek die dreigt, hoe groter de beloning. Om dit te bereiken moeten consumenten een apparaatje kopen dat andere apparaten in huis kan in- en uitschakelen.
‘Dan laadt de thuisbatterij zichzelf op als er veel zon is en levert die elektriciteit terug tijdens de stroomspits. De auto wordt pas opgeladen als er ruimte is op het net, vaak ’s nachts. En de warmtepomp verwarmt ’s middags alvast zijn buffer voor, dan kan die aan het begin van de avond best even uit. Zo veroorzaakt je huis minder pieken en betaal jij minder voor je energie.’
Het mooie is, zegt Hoekstra, dat huizen er samen voor kunnen zorgen dat het transformatorhuisje in de straat niet doorbrandt. Straten kunnen er op hun beurt samen weer voor zorgen dat het grote knooppunt in de stad niet overbelast wordt. ‘Je kijkt steeds waar de ergste file dreigt te ontstaan, en dan doe je er alles aan om die ter plekke te voorkomen.’
Eigenlijk is het simpel, zegt de onderzoeker. ‘Je gebruikt steeds hetzelfde mechanisme. Of het nu een huis, straat, stad of land is.’ Hoekstra noemt zo’n gebiedje een ‘holon’, een autonoom opererend energiesysteem. Door het elektriciteitsnet op te bouwen uit holons, ontstaan makkelijk aan te sturen onderdelen.
Mijn huis is allesbehalve een holon: de wasmachine praat nog nergens mee en mijn nieuwe vaatwasser is jarenvijftig-dom. Dat zal voor de meeste huizen gelden. Dan is dit toch niet uitvoerbaar?
‘Je vaatwasser en wasmachines maken het verschil niet. Het gaat om echte stroomslurpers als warmtepompen, laadpalen en thuisaccu’s. Die kunnen al wel zelfstandig communiceren en reageren. Dáár moet je op sturen.’
Dit idee werkt tot de gevreesde ijskoude Elfstedenwinter van 2032 en iedereen denkt: bekijk het maar, ik zet mijn warmtepomp volle kracht aan.
‘Voor mensen die op deze uitzonderlijke dag niet de thermostaat lager willen zetten en een warme trui aantrekken, wordt het een dure grap. Zij betalen dan veel meer voor hun stroom.
‘Veel mensen houden er bovendien rekening mee dat die ijskoude dag er ooit komt. De een koopt alvast thermo-ondergoed en een ander laat straks zijn warmtepomp draaien op de energie uit de e-auto. Je moet de inventiviteit van de markt en van gebruikers niet onderschatten. Zolang je maar de juiste prikkels geeft.’
In de simulaties die Hoekstra met zijn bedrijf Zenmo deed in opdracht van Energy Innovation NL (voorheen Topsector Energie) zijn ook een aantal zeer koude winterweken meegenomen. Dat lijkt goed te werken. ‘Op basis van onze berekeningen bedraagt het gemiddelde elektriciteitsverbruik van een volledig geëlektrificeerd huis op een koude winterdag 1,5 kilowatt. Terwijl in de officiële cijfers wordt uitgegaan van gemiddeld 4 kilowatt.’
Wat betekent dit concreet?
‘Dat je twee keer zoveel huizen kunt bouwen.’
Hoeveel goedkoper is uw oplossing vergeleken met het trekken van kabels?
‘Op basis van een grove inschatting denken we 100 miljard euro te kunnen besparen op netverzwaring. Plus nog eens 100 miljard aan economische groei die nu niet mogelijk is door netcongestie.’
Netbeheerders hebben zelf de oplossing bedacht. Ze komen binnenkort met variabele nettarieven.
‘Dit zijn vaste tijdsblokken die overal hetzelfde zijn en die je lang van tevoren vaststelt. Dat is ongeveer het minst effectieve wat je kunt doen. Sterker, het probleem kan juist erger worden als iedereen aan het einde van een duur blok zijn apparaten in één keer inschakelt.
‘Het voorstel is ook niet eerlijk: mensen die zich geen Tesla of thuisbatterij kunnen veroorloven om hun energieverbruik te regelen, zijn aangewezen op de dure uren voor hun energie. Zij gaan juist meer betalen.’
Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Hoekstra verbonden was aan de TU Delft. Dit moet TU Eindhoven zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant