Een week na de allesverwoestende modderlawines spelen irritaties op over het optreden van China, bijvoorbeeld over de zuinigheid waarmee de Chinese overheid informatie verstrekt over deze uithoek in de Himalaya. Wat is er aan de hand? Vijf vragen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Waar gaat de ruzie over?
Dit weekeinde vlogen Indiase en Chinese televisiepersoonlijkheden elkaar in de haren bij een Indiase talkshow. Dat programma, Republic TV, stelde de vraag of China mede verantwoordelijk is voor het ontstaan van de overstromingen. In India en andere landen aan de benedenloop van rivieren die ontspringen op de Tibetaanse hoogvlakte leeft al langer de vrees dat China rivieren als wapens tegen andere landen kan gebruiken, bijvoorbeeld door de toevoer van water af te knijpen met dammen.
Ook wordt Beijing, dat Tibet in 1950 bezette, verweten de kwetsbare ecologie in de Himalaya te zwaar met infrastructuur en industrie te hebben belast.
De Chinese commentator Victor Gao, die erom bekendstaat alles wat de Chinese staat doet op hoge toon te verdedigen, werd al woest bij de gedachte dat China verantwoording zou moeten afleggen. De talkshow eindigde in een Chinees-Indiase schreeuwpartij.
Hoe stelt Nepal zich op?
Nepal is op allerlei manieren afhankelijk van twee reusachtige buurlanden. Zowel China als India trekt aan Nepal om deze kleine, onderontwikkelde bergstaat binnen hun invloedssfeer te brengen.
Voor India, al eeuwenlang met Nepal verbonden door gedeelde cultuur en religie, is Nepal een beschermend schild tegen China waarmee India op verschillende plekken aan de grens territoriale geschillen heeft. Nepalezen kunnen zonder visa in India werken.
Ook in Nepal spelen grensgeschillen met zowel India als China. Die conflicten zijn bevroren en dat wil Kathmandu zo houden, dus blijft Nepal angstvallig neutraal in de concurrentiestrijd tussen de twee Aziatische grootmachten, die uit zijn op de leidersrol in deze regio.
Welke belangen heeft China in Nepal?
Beijing vindt het vooral belangrijk dat Kathmandu meewerkt aan het Chinese veiligheidsbeleid. Dat draait om het handhaven van de orde in het bij vlagen onrustige Tibet.
Tibetanen die de Chinese heerschappij daar ontvluchten, komen in Nepal terecht op doorreis naar India. Daar heeft de dalai lama, de door Beijing als separatist verketterde geestelijk leider van de Tibetanen, een tweede thuisland in ballingschap gevonden.
Onder Chinese druk ging Nepal zijn grenzen met Tibet veel strenger bewaken en werd de speelruimte van Tibetaanse activisten in Kathmandu beperkt. In ruil voor deze gehoorzaamheid heeft China stevig in de Nepalese economie geïnvesteerd, bijvoorbeeld in de financiering van waterkrachtcentrales. Die leveren niet alleen banen op, maar ook zoveel goedkope stroom dat Nepal tegenwoordig zelfs een afzetmarkt is voor overwegend Chinese elektrische auto’s. Nepal exporteert vrijwel niets naar China, maar ziet genoeg voordelen in deze ongelijke economische relatie.
Wat heeft dit met de ramp te maken?
Met Nepalese medewerking heeft China het grensgebied gemilitariseerd, zo grondig dat er sinds een jaar of acht vrijwel geen nieuwe Tibetaanse vluchtelingen India bereiken. Vanzelfsprekend controleert de Chinese regering zoveel mogelijk de informatie uit deze politiek hypergevoelige uithoek en er komt dan ook slechts mondjesmaat nieuws over de ramp uit het Chinese deel van het rampgebied.
Chinese staatsmedia geven voorrang aan berichtgeving over de partijleiding, zoals de minuut stilte van partijleider Xi Jinping vrijdag en de aanwezigheid van premier Li Qiang in het rampgebied. Daarna zijn technologische hoogstandjes waarmee Chinese reddingswerkers overlevenden uit de grijze blubber proberen te halen aan de beurt en dan wellicht een enkele Tibetaan die tegenover de staatstelevisie zijn dankbaarheid aan de communistische partij betuigt.
Dat is een schril contrast met Nepal, waar gedupeerden en nabestaanden hun verhaal tegenover plaatselijke en internationale media doen. Het gebrek aan informatie uit China wringt ook bij het Indiase publiek, dat vindt dat het recht van spreken heeft omdat de grootste groep vermiste internationale reizigers op Chinees grondgebied Indiaas is.
Buiten China gaan inmiddels verdachtmakingen over China rond. Bijvoorbeeld het ongefundeerde verhaal dat de gletsjer is losgebroken door Chinese werkzaamheden aan een reusachtige dam die in Tibet wordt aangelegd. Of dat China de modderstroom zag aankomen, maar heeft verzuimd Nepal te waarschuwen.
Delen China en Nepal dan geen informatie?
Volgens deskundigen van de Amerikaanse Stimson-denktank begon de catastrofe in een ‘blind spot’ waar nauwelijks waarnemingen kunnen worden gedaan, laat staan dat die informatie sneller met andere landen had kunnen worden gedeeld.
Dat neemt niet weg dat de uitwisseling van data tussen China en Nepal in de kinderschoenen staat. Pas in mei mochten Chinese hydrologen en geografen data over regenval met de Nepalezen delen. Deze prille samenwerking is een gevolg van een kleinere, maar evengoed dodelijke overstroming een jaar geleden.
Volgens persbureau Reuters wilden Nepalese geologen graag meer informatie, bijvoorbeeld over gletsjers, lawines en aardverschuivingen, maar daarvoor hadden hun Chinese collega’s geen toestemming van hun politieke bazen. Data delen met het buitenland heeft in China altijd haken en ogen, zeker als het om informatie uit Tibet gaat.
Wellicht versnelt de tragedie in het Trishuli-stroomgebied dit proces. Inmiddels krijgt Nepal wel Chinese informatie over de waterstand in een door de modderlawine gevormd meer en nabijgelegen gletsjers die ook tekenen van instabiliteit vertonen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant