Onze huidige week bestaat dankzij de behoefte aan een terugkerende rustdag. Daar is lelijk de klad in gekomen.
is cultuurverslaggever bij de Volkskrant.
De week is een wonderlijk wezen. De dag, de maand en het jaar zijn ons geschonken door de natuur, ze worden bepaald door respectievelijk het rondje van de aarde om zijn as, het rondje van de maan om de aarde en het rondje van de aarde om de zon. Maar de week is geheel en al bedacht door de mens. Ze is de jongste van alle tijdseenheden; intussen slaat ze wel het hardst op de trommels die de ritmes van ons leven bepalen.
Er is geen periode waarin je de dominantie van dat weekritme sterker ervaart dan in de eerste week van september, nu overal de zomervakantie is afgelopen, de regen weer tegen de ruiten druilt en het ‘normale’, dat wil zeggen: met maatschappelijke verplichtingen overladen, leven zich herneemt. Op maandag vergaderen, op woensdag voor een kind zorgen, op zaterdag voetballen.
Hoeveel rust, reinheid en regelmaat heeft een mens nodig? Volkskrantverslaggever Wilma de Rek, tevens auteur van het boek Rust, reinheid en regelmaat, gaat in een serie op zoek naar antwoorden. Lees hier de andere artikelen terug.
Mensen met synesthesie, waarbij zintuiglijke waarnemingen in elkaar overvloeien, kennen aan de verschillende dagen van de week vaak bepaalde kleuren toe. Maar ook voor mensen zonder die aandoening heeft de maandag een heel andere sfeer, geur en kleur dan de vrijdag.
Tot ver in de 20ste eeuw waren de verschillen tussen de dagen nog veel uitgesprokener dan nu. Bepalend daarbij waren de huishoudelijke activiteiten, die overal op dezelfde manier over de dagen werden verdeeld. De tijdrovendste en vermoeiendste daarvan was de wekelijkse was.
In Schoon genoeg. Huisvrouwen en huishoudtechnologie in Nederland 1898-1998 wordt uitvoerig beschreven hoe die was in heel Nederland op zondagavond in het hete water ging, op maandag werd gedaan en op dinsdag werd gebleekt, gesteven, gedroogd en gestreken. De ‘maandag wasdag’ was de onaangenaamste dag van de hele week, mopperde De Waarheid in november 1946: ‘Het kleine keukentje ruikt naar zeepsop en bleekpoeder, de matten moeten worden opgenomen, omdat ze anders de keuken uitdrijven. Ja, wasdag is heus een van de onsympathiekste dagen in het bestaan van de huisvrouw.’
De woensdag was voor de boodschappen, op donderdag en vrijdag werden de huizen gestoft, geschrobd, gedweild en gezeemd. De zaterdag was de dag van de buitenboel, schoenen poetsen en het wekelijkse bad. Daarna brak eindelijk de zondag aan, de dag van rust en bezinning.
Om die rust en bezinning was het de bedenkers van de week oorspronkelijk te doen. Want de week dankt haar huidige vorm aan de joden, die haar instelden nadat hun god had laten weten dat de mens ‘op de zevende dag’ rust moest houden, net als hijzelf na de schepping had gedaan. ‘Dan kunnen ook je rund en je ezel uitrusten en je slaven en de vreemdelingen die voor je werken op adem komen’, aldus het tweede boek van de Tenach en het Oude Testament.
De Romeinen namen de zevendaagse week (week betekende ooit ‘afwisseling’) over. Ze vernoemden de dagen naar de zon, de maan en de vijf planeten die in hun tijd met het blote oog waarneembaar waren: Mars, Mercurius, Jupiter, Venus en Saturnus. In 321 riep de christelijk geworden Romeinse keizer Constantijn de Grote de zondag uit tot officiële rustdag; Joden hielden vast aan hun zaterdagse sabbat.
In onze tijd bestaan er geen vaste dagen meer voor bepaalde soorten huishoudelijk werk. Uit het tijdsbestedingsonderzoek Alle ballen in de lucht van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2018 blijkt dat er wat terugkerende activiteiten betreft niet veel verschillen zijn tussen de doordeweekse dagen. De verdeling van de zogeheten ‘verplichte tijd’, oftewel tijd die wordt besteed aan betaald werk, scholing en zorg voor het huishouden en voor anderen, ziet er op al die dagen in grote lijnen hetzelfde uit.
‘Verschillen in tijdsbesteding zijn er vooral tussen de doordeweekse dagen enerzijds en het weekend anderzijds’, zegt socioloog Anne Roeters, samensteller van Alle ballen in de lucht. ‘Dat wil niet zeggen dat de doordeweekse dagen er voor iedereen hetzelfde uitzien; de staatjes in dit rapport zijn gemaakt op basis van de hele bevolking van 12 jaar en ouder. Ik ben van oorsprong familiesocioloog en ik kan me voorstellen dat je een ander beeld krijgt wanneer je er alleen de ouders van jonge kinderen zou uitpikken. De woensdag en de vrijdag zijn bijvoorbeeld dagen waarop veel ouders vrij zijn of thuiswerken.’
Maar de echte verschillen zitten dus tussen het weekend en de rest van de week. In zoverre: op zaterdag en zondag wordt er meer geslapen dan doordeweeks, en ook wordt er aanmerkelijk minder tijd besteed aan betaald werk dan op die andere dagen. Maar het aantal uren dat in het weekend opgaat aan huishoudelijk werk, ligt tegenwoordig helemáál niet lager dan doordeweeks.
Dat is interessant, vooral in het licht van de tijdsdruk die veel mensen voelen. Roeters: ‘We weten dat vrouwen gemiddeld meer doen in het huishouden dan mannen, en dat mannen meer betaald werk verrichten. We weten ook dat vrouwen over het algemeen meer tijdsdruk ervaren dan mannen. Als je hoofdtaak betaald werk is, trek je op vrijdag de deur dicht en hoef je er twee dagen niet meer over na te denken; maar dat huishouden gaat in het weekend gewoon door, misschien nog wel meer dan op doordeweekse dagen.’
Als mensen het gevoel hebben dat ze drukker zijn dan ooit terwijl uit de cijfers blijkt dat ze alles bij elkaar opgeteld niet echt drukker zíjn, dan is er mogelijk ook iets aan de hand met de wijze waarop die drukte over de dagen wordt verdeeld. De collectieve weekritmes van vroeger waren dwingend maar gaven ook overzicht, en dus rust; de individuele weekritmes van nu geven vrijheid maar ook keuzestress, en dus onrust.
De maandag wasdag hoeft nooit meer terug te komen. Maar eerherstel voor die collectieve, slome wekelijkse rustdag is helemaal geen slecht idee. Ik ga er zondag meteen mee beginnen. Wie volgt?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant