Venetië is nog nauwelijks bekomen van de controverse rond de kunstbiënnale eerder dit jaar, en nu is het filmfestival begonnen. Op de eerste dag klinkt er kritiek op het geringe aantal (2) vrouwelijke regisseurs in de hoofdcompetitie. Wat kunnen we verwachten?
is filmredacteur van de Volkskrant.
De 83ste editie van de Mostra Internazionale d’arte cinematografica, oftewel het filmfestival van Venetië, begon met een valse noot. Dat er de eerste dag géén persconferentie van de jury zou plaatsvinden, liet men ineens weten, vanwege ‘complicaties’ in het schema. Verontwaardiging alom: probeerde Venetië zo weg te sturen van alle politieke controverse die afgelopen mei de Venetiaanse kunstbiënnale trof wegens de deelname van Israël en Rusland?
De filmpoot van de Biënnale, het twaalfdaagse festival in september, kent een zekere mate van zelfbestuur, zeker waar het de filmselectie betreft, maar óók artistiek directeur Alberto Barbera valt uiteindelijk onder het overkoepelende regime van de Biënnale. Momenteel is de voorzitter daarvan de als radicaal-rechts bekendstaande oud-journalist en Berlusconi-fan Pietrangelo Buttafuoco.
Vooraf was er al de nodige commotie, vanwege een ‘open brief’, ondertekend door onder anderen Nobelprijswinnaar Annie Ernaux en enkele filmmakers, waarin het filmfestival wordt gesommeerd ‘meer concrete en zichtbare’ steun aan Gaza te betuigen. Ook had Barbera laten weten enkel op basis van kwaliteit te selecteren: er werden vooraf geen landen buitengesloten.
En dan was er nog dat dramatisch gekelderde aantal vrouwelijke regisseurs in de competitie voor de Gouden Leeuw; twee slechts, op 21 titels. De Deens-Egyptische May el-Toukhy, met haar drama Woman Unknown. Plus de Israëlische Rachel Szor, de helft van het regieduo achter de in Tel Aviv gefilmde documentaire Naza, over het systematische doden van Palestijnse burgers door het Israëlische leger. Zij is ook een van de makers van de Oscarwinnende documentaire No Other Land (2024), over het geweld tegen de Palestijnen op de Westoever. De selectie van Naza, geregisseerd door twee Israëliërs die in hun eigen land onder vuur liggen, werd pas vorige week bekendgemaakt.
De jury bestaat dit jaar onder anderen uit actrice en regisseur Maggie Gyllenhaal (voorzitter), Kaouther Ben Hania, die vorig jaar de Zilveren Leeuw won met The Voice of Hind Rajab, en Hongkong-genrefilmer Johnnie To. Ooit betrof dat aanzitten een ontspannen erebaantje: de mooiste films kiezen, fijn dineren, uitjes over de rode loper, alvast wat contacten opdoen voor een volgende film. Tegenwoordig moet de jury waken voor reputatieschade. Alexander Payne, vorig jaar juryvoorzitter, kwam in de problemen toen hij vragen van de pers in het festivalpaleis over Gaza uit de weg ging; hij was ‘onvoorbereid’, verklaarde de Amerikaanse regisseur nadien.
Maar vlot nadat de Amerikaanse filmbladen Variety en Deadline het schrappen van de jury-persconferentie een politiek motief hadden gegeven, ze hintten op censuur, maakte het festival bekend dat de schemaknoop ineens was opgelost. Alles zou tóch zoals gebruikelijk plaatsvinden.
Juryvoorzitter Gyllenhaal (48) schoof al vaker aan in de perszaal van het festivalpaleis op het Lido-eiland: hier presenteerde ze in 2021 haar lovend ontvangen regiedebuut The Lost Daughter. Artistiek directeur Barbera zat pal naast haar: hij omschreef deze editie van ’s werelds oudste filmfestival vooraf alvast als ‘zeer politiek’.
Gyllenhaal, gevraagd naar het officieuze jaarthema: ‘Ik geloof dat films die een eerlijke kijk bieden op de ervaring van de ander, onvermijdelijk en fundamenteel politiek zijn. Je kunt zeggen: hoe is het mogelijk om hier samen te komen om over films te praten, terwijl de wereld in een noodtoestand verkeert? Voor mij heeft het antwoord te maken met empathie. Ik denk dat film een opening toelaat, een mogelijkheid om empathie te vinden in onszelf. Persoonlijk geloof ik niet dat er onderwerpen bestaan, of filmmakers, die níét zouden moeten worden gehoord.’
Uiteraard wordt haar ook een reactie gevraagd op dat érg lage aantal vrouwelijke regisseurs in de competitie. Hoe kan dat? ‘Het is deels systemisch’, verklaart Gyllenhaal. ‘Vrouwen hebben meer moeite om hun films gefinancierd te krijgen. Zou het mogelijk zijn dat de dingen waarover vrouwen graag films willen maken, niet altijd tot de hoge kunst worden gerekend? En wie beslist wat goed is, of van waarde?’
Met een vriendelijk knikje naar de naast haar gezeten artistiek directeur. ‘Ik zit hier naast iemand die zulke beslissingen neemt. En dit is de vraag die ik óók heb, en het is een legitieme vraag.’
Een uurtje later schuift George Clooney aan in de perszaal, de ideale bliksemafleider. Door de steracteur meteen op de eerste festivaldag zijn (reeds aangekondigde) ere-Leeuw uit te reiken, verzekerde het festival zich hoe dan ook van de nodige onverdachte en feestelijke aandacht. Clooney (65) die hoffelijk eega Amal aan wal helpt vanaf het aanmerende bootje: voer voor de paparazzi. En hoewel het paar meer tijd doorbrengt op hun Franse wijndomeinen, wordt Clooney hier als een halve Venetiaan gezien, vanwege zijn nabijgelegen villa aan het Comomeer.
Op het Lido is de acteur een oude bekende: hij was hier al met de thriller Out of Sight (1998), vergezeld door Jennifer Lopez. Als televisiester eigenlijk: de ziekenhuisserie ER liep nog. Later presenteerde hij hier ook het journalistieke drama Good Night, and Good Luck (2005), waarvan hij de regisseur was en dat was opgenomen in de hoofdcompetitie. En vorig jaar deed hij het Lido nog aan met de tragikomedie Jay Kelly, waarin hij een filmster op zijn retour speelde, die – jawel – een lifetime achievement award krijgt uitgereikt in Italië.
In het volgepropte festivalpaleis staat Clooney de pers woensdagmiddag ontspannen te woord. De acteur, op de vraag of zo’n prijs hem nostalgisch maakt: ‘Ik ben 65 jaar oud: álles is melancholie. Bij het tandenpoetsen denk je al: mijn gebit was vroeger toch veel beter.’
Regisseren zullen we hem niet vaak meer zien doen: ‘Ik heb twee kinderen van 9. Als ik in een film acteer, ben ik drie maanden weg van huis. Als ik een film regisseer, is dat een jaar. Dat gaat niet meer, want dan kan ik de kinderen niet van school ophalen. Maar acteren is prima. Dat hoop ik weer te doen.’ Tevreden lach: ‘Ik ben nu een karakteracteur.’ Hij heeft weinig fiducie in artificiële intelligentie als mogelijk verlengstuk van zijn carrière. ‘Ik voel geen behoefte om op te draven in een tamponreclame, twintig jaar na mijn dood.’
Ook Clooney gaat in op de huidige toestand van de wereld, in het bijzonder die in zijn geboorteland, de Verenigde Staten. ‘Er bestaat een geweldig woord’, zegt hij. ‘Kakistocratie, voor een land dat wordt bestuurd door de mensen die daar het minst voor gekwalificeerd zijn. Ik denk dat we misschien nu in een kakistocratie leven. Maar we komen er wel overheen. In november zijn er verkiezingen, dat kan al schelen. En dan kunnen we in 2028 iets van normaliteit herinstalleren.’
Ook de afwezigheid van écht grote Hollywoodfilms veroorzaakt rumoer tijdens de eerste dagen van het festival. Nadat de overzeese studio’s eerder dit jaar de concurrent Cannes hebben genegeerd, beleeft Venetië nu iets soortgelijks. De redenen zijn bekend: zo’n festivallancering is peperduur en de kans op publicitaire schade wordt door de Amerikanen (te) groot geacht, vanwege die zo kritische en onvoorspelbare festivalpers.
Dan kun je misschien beter op eigen kracht een galapremière organiseren. Waarna wat gericht gekozen ‘influencers’ alvast hun jubelende ‘eerste reacties’ met de wereld delen. Zo deed One Battle after Another het vorig jaar, pal na Venetië. En nu dus de soortgelijk getimede en ook níét in Venetië gelande zwarte komedie Digger van de Mexicaan Alejandro G. Iñárritu met in de hoofdrol Tom Cruise, die 130 miljoen dollar heeft gekost en te zien is vanaf 1 oktober.
Het ligt aan de gebrekkig functionerende Amerikaanse filmindustrie, stelde artistiek directeur Barbera deze week tegenover Reuters: ze maken daar steeds minder én steeds duurdere films. Hollywood als een casino: of je wint gigantisch, of je beleeft een catastrofale flop.
Uitzonderingen zijn er ook, gelukkig. A24, de hippe, wat kleinere studio uit New York, onder meer bekend van Halina Reijns Babygirl, is ook dit jaar aanwezig op het Lido. De studio presenteert de in de hoofdcompetitie opgenomen mediamisdaadthriller Primetime van Lance Oppenheim, met in de hoofdrol Robert Pattinson.
Als openingsfilm is er gekozen voor Ink, een historisch, journalistiek drama van Danny Boyle, over de beginjaren van Rupert Murdoch in de Britse krantenwereld. De dan nog opkomende Australische mediamagnaat, gespeeld door Guy Pearce, koopt anno 1969 de beroerd presterende krant The Sun op, om er in no time een uiterst tendentieus, sensatiebelust schandaaltabloid van te maken. Het is het winstmodel dat Murdoch (inmiddels 95) later over de hele wereld zou uitrollen, middels diverse kranten en nieuwszenders.
Vooraf lijkt vooral Lee Chang-dong een serieuze kanshebber voor de Gouden Leeuw, met het 164 minuten lange drama Possible Love (aangekocht door Netflix), over een pas ontslagen arbeider en een documentairemaker, plus hun echtgenotes. De 72-jarige Zuid-Koreaanse cineast, romancier en oud-minister is wellicht de hoogst aangeschreven filmauteur die nog nooit een hoofdprijs heeft gewonnen in Cannes, Berlijn of Venetië. Ervan uitgaande dat zijn nieuwe titel even subliem is als zijn voorlaatste films, het alzheimerdrama Poetry (2010) en zijn mysterieuze Murakami-bewerking Burning (2018), moet het nu toch eens lukken. Over anderhalve week doet de jury uitspraak.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant