Abortus Thuisarbortus ligt sinds de lancering in maart dit jaar onder vuur. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd begon een onderzoek vanwege de „maatschappelijke, medische en politieke discussie”. Persoonlijk contact is het grootste struikelpunt, volgens het rapport dat de inspectie publiceerde.
Demonstratie op 8 maart, Internationale Vrouwendag, op het Museumplein in Amsterdam. Vrouwen eisten er zelfbeschikking over het eigen lichaam op.
Met enige tegenzin heeft het online portaal Thuisabortus.nl, een website waar ongewenst zwangere vrouwen online abortuspillen kunnen aanvragen, de werkwijze aangepast. De wijzigingen volgen na een onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), waarvan de conclusies woensdag zijn gepubliceerd. De zorg voldeed niet in alle aspecten aan de abortuswetgeving, volgens de inspectie.
Peter Leusink, oprichter van het platform, huisarts en seksuoloog, ziet het rapport als iets positiefs, ondanks de genoemde verbeterpunten, zegt hij. Zijn conclusie: „Online abortuszorg wordt door de inspectie toegestaan.” De inspectie stuitte wel op tekortkomingen, maar zag geen reden om de zorg te stoppen. Er waren „geen acute bedreigende risico’s” voor patiënten, licht een woordvoerder van de inspectie toe.
Leusink bracht het nieuws over de veranderde werkwijze bijna een week geleden zelf al naar buiten en deelde het concept van het inspectierapport onder meer met NRC. Dat deed hij om te voorkomen dat conclusies uit het rapport een eigen leven gingen leiden, legt hij uit. „We zijn op de vingers getikt en we moeten aanpassingen doen. Maar dat is niet erg. We kunnen door.”
De grootste verandering ging op 1 september in: de artsen van Thuisabortus moeten van de inspectie meer contact maken met patiënten en spreken sinds dinsdag elke vrouw die de abortuspillen aanvraagt telefonisch.
Thuisabortus schrijft de medicijnen mifepriston en misoprostol digitaal voor, waarna vrouwen het kunnen ophalen bij hun apotheek. Tussen april en augustus heeft Thuisabortus zo’n 1.680 pillen voorgeschreven, ongeveer een kwart van alle dagelijks voorgeschreven abortuspillen in Nederland, zegt de zorgverlener. In 2024 werden ruim 39.000 abortussen uitgevoerd in Nederland, volgens de laatste cijfers van de IGJ. Huisartsen mochten toen echter nog geen abortuspil voorschrijven. Zorgverzekeraars vergoeden het medicijn dat Thuisabortus voorschrijft.
Thuisabortus ligt sinds de lancering in maart onder vuur. De inspectie is het onderzoek begonnen vanwege de „maatschappelijke, medische en politieke discussie” rondom het platform.
In de Tweede Kamer stelden de SGP, ChristenUnie en Mona Keijzer Kamervragen. Het initiatief zou volgens de politici „alle perken te buiten” gaan. Artsenfederatie KNMG vroeg zich meteen af of de werkwijze van Thuisabortus „in lijn is met de huidige abortuswetgeving”, en of de behandelaar wel voldeed aan de regels voor het online voorschrijven van medicijnen.
De samenwerking tussen de Landelijke Huisartsenvereniging (LHV) en Thuisabortus loopt al maanden stroef. De LHV bekritiseerde de website vooral omdat het platform geen afspraken had gemaakt over de nazorg bij complicaties. Buiten kantooruren en in het weekend moeten vrouwen met complicaties als gevolg van de abortuspil naar de huisartsenspoedpost. De LHV verwijt Thuisabortus geen goede afspraken gemaakt te hebben over de organisatie van deze zorg. „Goede afspraken moeten alle zorgaanbieders maken”, aldus de LHV.
Sophie Hermans, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, schrijft woensdag in een Kamerbrief te „betreuren” dat „thuisabortus.nl op verschillende vlakken tekortschoot” volgens de inspectie. „Het is goed dat er al verbeteringen zijn doorgevoerd”, schrijft de minister, die „het gesprek tussen de vrouw en de arts” een „essentieel onderdeel” van zorgvuldige abortuszorg noemt.
Voor abortuszorg gelden strenge wetten en professionele standaarden die Thuisabortus strikter moet naleven van de inspectie. Persoonlijk contact via de telefoon is belangrijk zodat „de zorgverlener voldoende informatie kan uitvragen en toelichten”, licht de inspectie toe in een persbericht. Ook worden elektronische patiëntendossiers vanaf oktober aan Thuisabortus gekoppeld – mits een patiënt daar toestemming voor geeft – zodat de artsen het medicijngebruik van de vrouwen „op een gestructureerde manier” kunnen beoordelen, aldus de IGJ.
Nu vraagt Thuisabortus in het aanmeldformulier nog zelf naar allergieën en medicatiegebruik en checkt de apotheker of een vrouw de abortuspil veilig kan innemen als zij het medicijn ophaalt.
De Wet afbreking zwangerschap bepaalt dat abortus alleen legaal is als erkende artsen of klinieken de ingreep uitvoeren. Vanaf januari 2025 mogen naast gynaecologen in het ziekenhuis en abortusklinieken ook huisartsen de abortuspil verstrekken, na extra nascholing te hebben gehad. Halverwege augustus hebben 766 huisartsen in Nederland die training afgerond, laat Fiom, expertisecentrum voor ongewenste zwangerschap, weten. In Nederland zijn er zo’n 13.000 huisartsen, tonen cijfers van onderzoeksbureau Nivel. Sinds 2023 is er geen strikt verbod meer op het online voorschrijven van medicijnen en geldt een tijdelijk gedoogbeleid wat betreft de relevante artikelen in de Geneesmiddelenwet.
Oprichter Leusink zegt de regels „heel nauw” te nemen. „We gaan nu het gesprek met de vrouwen aan. Alleen, diep in mijn hart ben ik het daar persoonlijk niet mee eens.” Zulk contact is niet nodig voor goede zorg, vindt Leusink. Hij wijst onder meer op de goedkeuring van de Wereld Gezondheidsorganisatie om abortuspillen thuis aan vrouwen te verstrekken. „Het gebeurt al jaren in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Zweden. Dit is getut van de Wet afbreking zwangerschap. We moeten ons houden aan die verouderde wet.”
Leusink vindt dat hij de zorgverlening goed heeft ingericht. In het aanmeldformulier moeten vrouwen onder meer aanvinken het formulier naar waarheid en zonder dwang te hebben ingevuld, en vermelden dat ze begrijpen wat zij moeten doen bij complicaties. Twee artsen beoordelen het formulier en bellen de vrouw als zij heeft laten weten daar behoefte aan te hebben, of als ze het noodzakelijk achten.
De kritiek op de abortuswet wordt door veel abortusartsen gedeeld, weet Anne Vervoort, voorzitter van de expertgroep seksuele gezondheid van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG, de wetenschappelijke huisartsenvereniging). „De wet straalt uit dat abortus strafbaar is, tenzij aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Maar abortus is zorg en een mensenrecht. Om abortus als zorg te erkennen, moet in de wet worden vastgelegd dat het níet strafbaar is.”
Tegelijkertijd zijn abortusartsen verdeeld over de werkwijze van Thuisabortus. Bezwaren heeft Anneke van Soest, abortusarts en voorzitter van het Nederlands Genootschap van Abortusartsen (NGvA), nog steeds. Ze begrijpt het doel van de artsen bij Thuisabortus en vindt ook dat de abortuszorg in Nederland toegankelijker kan, ook online. Toch vindt zij dat het platform een gehaaste start heeft gemaakt en belangrijke aspecten van abortuszorg over het hoofd heeft gezien. Het IGJ-rapport bevestigt haar zorgen, zegt Van Soest.
Zo vindt Van Soest dat Thuisabortus wel eens slordig heeft gehandeld het afgelopen halfjaar, vooral bij de informatievoorziening aan de patiënt. Zonder aan de zelfbeschikking van een vrouw te twijfelen, moeten artsen vragen blijven stellen aan een ongewenst zwangere vrouw, zegt ze. „Als arts kun je met oogcontact tijdens een gesprek dingen beter checken bij een ongewenst zwangere vrouw. Is ze goed geïnformeerd, is ze voorbereid op een mogelijk heftige ervaring, heeft ze mensen in haar omgeving die haar kunnen opvangen en steunen? Extra vragen en onduidelijkheden komen eerder aan het licht in een gesprek dan bij het invullen van een formulier.”
De telefoongesprekken die Thuisabortus gaat voeren vindt Van Soest „een verbetering”. „Maar het allerliefst hadden wij vanaf het begin samengewerkt om digitale abortuszorg op een goede manier op te zetten.” Het Genootschap van Abortusartsen is aan het onderzoeken hoe het zelf vergelijkbare digitale abortuszorg kan leveren binnen de eigen kwaliteitsnormen en richtlijnen, zegt Van Soest.
Het inspectierapport heeft de zorgen bij de Landelijke Huisartsen Vereniging niet helemaal weggenomen. De LHV zegt in een reactie wel verbetering te zien. „Voor de LHV blijft de organisatie van nazorg in de avond, nacht en het weekend een belangrijk aandachtspunt”, schrijft de beroepsvereniging.
Een woordvoerder licht toe: „Iedere zorgverlener is verplicht om goede zorg te verlenen. Naar het oordeel van de LHV hoort daarbij dat de zorgverlener bereikbaar is [buiten kantoortijden] óf goed afstemt met de zorgverleners op wie de zorg terugvalt in de avond, nacht, of het weekend.” De LHV ziet liever dat Thuisabortus in de avond zelf bereikbaar is bij complicaties, en wil „goede afspraken” maken rondom zorg als die complicaties zich voordoen.
Die bezorgdheid over nazorg vindt Leusink van Thuisabortus, „nogal selectief”. Onder meer „omdat ook een groot deel van de abortusklinieken geen fysieke consulten bieden in avond, nacht en weekend en huisartsenposten dit al decennia opvangen”, zegt hij. Dat vrouwen na een behandeling via Thuisabortus naar de huisartsenpost moeten gaan, komt volgens hem bovendien maar „sporadisch voor”.
Huisarts Vervoort is vanaf het begin positief over Thuisabortus, het inspectieonderzoek heeft haar mening niet veranderd. De voorzitter van de expertgroep seksuele gezondheid vindt digitale abortuszorg een waardevolle toevoeging aan de huidige abortuszorg in Nederland. Vervoort pleit voor samenwerking tussen huisartsen en Thuisabortus. „Huisartsen die zelf geen abortus willen voorschrijven kunnen samenwerken met deze partij, en vrouwen overdragen aan het platform – of aan de reguliere abortusklinieken”, zegt ze. „Het zijn artsen die naar eer en geweten goede zorg leveren, daar mogen we op vertrouwen.”