Boerenprotesten Noord-Brabant besloot deze zomer vergunningen van vijf kippenboeren in te trekken, op last van de rechter na verzoek van natuurorganisaties die minder stikstofuitstoot willen. Dat leidde tot fel boerenprotest. In heel Nederland liggen inmiddels 217 intrekkingsverzoeken bij provincies. De minister wil met zijn stikstofwetgeving intrekking van vergunningen juist voorkomen.
Demonstratie van boeren bij de vergadering van Provinciale Staten in het Provinciehuis in Den Bosch, op 14 augustus.
„Onteigeningszone”, staat op een groot spandoek voor het provinciehuis in Leeuwarden. Rijen trekkers, omgekeerde vlaggen, tientallen boeren en sprekers van activistische boerengroepen zijn deze woensdag in Friesland voor een van de lokale boerenprotesten die de afgelopen weken in het land zijn gehouden.
„Als jouw vergunning wordt ingetrokken, sta je met je koffertje op straat […] We gaan er allemaal aan”, zei Sieta van Keimpema, voorzitter van de Dutch Dairymen Board van melkveehouders en secretaris van Farmers Defence Force.
Dat hun vergunningen mogelijk worden afgenomen, is sinds enkele weken een grote zorg onder boeren. Noord-Brabant besloot deze zomer al vergunningen van vijf pluimveehouders in te trekken. Het leidde tot groot boerenprotest voor het provinciehuis. Dat trok ook landelijk veel aandacht, mede omdat twee mensen om het leven kwamen in een file die ontstond doordat trekkers op weg naar dat protest langzaam over de snelweg reden.
Kort na dit protest kwam naar buiten dat bij de provincie Friesland verzoeken zijn ingediend om de vergunning van vijf veehouders in te trekken. Net als in Noord-Brabant is dat gedaan door milieuorganisaties, en opnieuw leidde het tot onrust – Van Keimpema begon er niet zomaar over in Leeuwarden.
Die tien verzoeken blijken nog maar een klein deel van de werkelijke omvang. Bij provincies door het hele land liggen 217 verzoeken om vergunningen van boeren in te trekken. Dat antwoordde minister Jaimi van Essen (Landbouw en Natuur, D66) dinsdag op Kamervragen van de BBB. Uit het Brabantse protest bleek al hoe explosief zulke intrekkingsverzoeken kunnen worden. Dat er nu meer dan tweehonderd zijn ingediend, legt extra druk op het kabinet om het ‘stikstofpakket’ te laten slagen, de lijst maatregelen om uit de stikstofcrisis te komen.
De intrekkingsverzoeken komen van milieuclubs als Mobilisation for the Environment (MOB), geleid door chemicus Johan Vollenbroek. Al jaren voeren MOB en anderen met succes rechtszaken tegen de overheid vanwege het stikstofbeleid.
Dat was ook het geval met de vijf Brabantse pluimveehouders. MOB vroeg de provincie in 2023 hun vergunningen af te nemen, omdat ze met hun stikstofuitstoot beschermde natuurgebieden zwaar belasten. Het is onderdeel van een breder plan: in meer provincies zijn sindsdien verzoeken gedaan om natuurvergunningen van boeren af te nemen.
In Noord-Brabant weigerde de provincie aanvankelijk, waarna het tot een rechtszaak kwam. Daarin bepaalde de rechter vorig jaar dat de stikstofneerslag op kwetsbare natuurgebieden als Kampina en de Peel binnen een jaar substantieel moest dalen. Hoewel de boeren plannen hadden gemaakt om hun uitstoot te verminderen, besloot de provincie vlak voor de zomer – zonder inhoudelijk op die plannen te reageren – de vergunningen af te nemen. De natuur wordt nog altijd te sterk aangetast. Over het besluit tot intrekking is nog steeds debat; vorige week stond het op de agenda van een besloten Statenvergadering.
Intussen is overduidelijk dat het kabinet zich zorgen over die ontwikkeling maakt. Minister-president Rob Jetten ging in gesprek met een van de betrokken pluimveehouders, en minister Van Essen heeft meermaals tegen provincies gezegd dat „alles op alles” gezet moet worden om „intrekkingsbesluiten te voorkomen”.
Het kabinet bracht afgelopen juni een pakket maatregelen naar buiten om uit de zogenoemde ‘stikstofcrisis’ te komen. Boeren en bedrijven moeten hun uitstoot met grofweg 45 tot 65 procent reduceren, op veel plekken mogen minder dieren per hectare worden gehouden, en er komt veel geld voor natuurherstel. Volgende maand moet via een spoedwet een ‘programma van maatregelen’ van kracht worden, zodat „handhavings- en intrekkingsverzoeken kunnen worden voorkomen”.
De grote hoeveelheid intrekkingsverzoeken is een zware tegenvaller voor Landbouw. Het stikstofplan móét slagen – en daarom móét de spoedwet worden aangenomen – om te voorkomen dat vele boeren werkelijk moeten vrezen voor het voortbestaan van hun bedrijf. Politiek lijkt er steun voor het kabinetsplan, maar boerenactiegroepen in het hele land voeren met hun acties en protesten de druk inmiddels hoog op.
Niet alle 217 verzoeken zouden overigens meteen leiden tot de intrekking van vergunningen. Als provincies zo’n verzoek afwijzen, moeten de milieuclubs een rechtszaak voeren om intrekking af te dwingen, zoals in Noord-Brabant gebeurde. Daarbij is van belang hoeveel provincies al hebben gedaan om achteruitgang van de natuur tegen te gaan. Hebben ze overtuigende maatregelen genomen, dan kan een rechter oordelen dat intrekken van vergunning niet nodig is.
Gelderland, met de Veluwe als ’s lands grootste beschermde natuurgebied, laat weten dat het sinds 1 januari 2024 55 intrekkingsverzoeken heeft ontvangen, waarvan 52 voor boerenbedrijven. „Allemaal afgewezen”, zegt een woordvoerder. Zeventien verzoeken zijn nog niet afgehandeld.
Gelderland heeft eigen stikstofplannen om natuurherstel te bewerkstelligen. De provincie vertrouwt erop dat rechters, als er inderdaad intrekkingszaken komen, zullen zien dat de stikstofmaatregelen werken. „Dat voorkomt het intrekken van vergunningen”, zegt de woordvoerder.
Minister Van Essen vindt het „heel ellendig” als boeren hun vergunning dreigen kwijt te raken, zei hij dinsdag in de Tweede Kamer. „Dit is juist wat we willen voorkomen” door „als de wiedeweerga” de stikstofmaatregelen „in wetgeving om te zetten”. Volgens hem was het overigens allemaal niet nodig geweest als het vórige kabinet – met nota bene BBB-bewindslieden op Landbouw – de stikstofproblemen effectief had aangepakt. Tegen BBB-Kamerlid Caroline van der Plas, voorheen partijleider, zei hij: „Als we dat eerder hadden gedaan […] hadden we hier ook niet met mekaar gezeten.”