Drugscriminaliteit Het begon in 2012 met dodelijke ‘wildwesttaferelen’ in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt, daarna waren er een afgehakt hoofd in Amsterdam en reeksen aanslagen, tot in dorpen van het Groene Hart. Uitzonderlijk is Overasselt dus niet. Wel illustreert het recente geweld hoe de Nederlandse onderwereld is veranderd: de aanvoerroutes van cocaïne lopen nu via Spanje.
De Dienst Speciale Interventies van de politie in actie in het Gelderse Nederasselt. Bij het geweldincident dinsdag kwam een man om het leven en raakten twee politieagenten gewond.
Ongekend en nieuw. Zo omschreef minister van Justitie en Veiligheid David van Weel (VVD) de gewelddadige gebeurtenissen in het Gelderse Overasselt in de vroeg ochtend van dinsdag 1 september. Op beveiligingsbeelden is te zien hoe een groep deels zwaarbewapende mannen als moderne kruisvaarders in trainingspak naar een woning trekken waar een man woont die ze kennelijk ter verantwoording willen roepen.
Het gaat om de 28-jarige Jan G., iemand die actief is in het drugsmilieu. Op de beelden vlakbij zijn huis is te zien dat er paniek uitbreekt als er wordt geschoten op een 51-jarige man uit het naburige Wychen, die de wacht houdt. Als daarna de politie verschijnt, wordt ook op de agenten geschoten. Twee van hen raken gewond; de beveiliger in de auto is aan zijn verwondingen overleden.
De 34 verdachten die daarna op verschillende plekken zijn aangehouden hangt onder andere moord, poging doodslag en poging ontvoering boven het hoofd, of medeplichtigheid daaraan. Dat zij allemaal binnen 24 uur zijn aangehouden laat zien dat de politie inmiddels enige ervaring heeft met dit soort gebeurtenissen. Maar ook, zeggen bronnen binnen de politie zelf, dat er sprake is van enig amateurisme.
Dat neemt niet weg dat de beelden op het netvlies blijven staan door de heftigheid, en dat geldt ook voor de gevolgen. Maar dit soort onderwereldgeweld is allesbehalve nieuw. De reeks zeer gewelddadige incidenten, al dan niet met dodelijke afloop, is lang.
Eind 2012 joegen in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt mannen met kalasjnikovs op rivalen in het criminele milieu. Naast de twee slachtoffers die werden gedood, was de politie ook toen al doelwit van de vluchtende schutters, al raakte toen gelukkig geen enkele diender fysiek gewond. Die schietpartij, door toenmalig burgemeester Eberhart van der Laan destijds omschreven als wildwesttaferelen, was de start van een lange en zeer gewelddadige onderwereldvete.
Een van de dieptepunten in die ruzie vond plaats in maart 2016, toen in Amsterdam-Zuid een afgehakte hoofd voor een horecagelegenheid werd gelegd van een jonge Amsterdammer die actief was in het criminele milieu. Diens verkoolde lichaam werd niet lang daarna teruggevonden in uitgebrand bestelbusje van de Amsterdamse politie. Het was een van de gruwelijke feiten die samenhing met ruzie tussen cocaïnesmokkelaars.
Vier jaar later, in de vroege zomer van 2020, werden in het Brabantse dorpje Wouwse zeven containers aangetroffen in een loods. Het werd door de betrokkenen omschreven als hun eigen zwaar bewaakte gevangenis, compleet met ‘verhoorkamer’. Midden in een van die volledig geïsoleerde containers stond een tandartsstoel met riempjes om de armleuningen en voetsteunen.
Daarnaast vond de politie knijptangen, knipscharen, een zaag, vingerklemmen en ander gereedschap. Aanleiding voor de inrichting van deze martelcontainers: een crimineel conflict over 100 miljoen euro, verdiend met de cocaïnehandel.
In 2024 verplaatste een onderwereldruzie over 1.400 kilo gestolen cocaïne in de Antwerpse haven zich naar de straten van Den Haag, Delft, Rotterdam, Utrecht en een paar dorpskernen in het Groene Hart. De diefstal leidt tot een serie van ten minste zeventien aanslagen met vuurwerkbommen, beschietingen van woonhuizen op klaarlichte dag en soortgelijke vormen van bedreiging. Allemaal in nog geen twee maanden tijd.
Door het geweld moeten meerdere gezinnen van doelwitten in veiligheid worden gebracht, uit vrees voor ontvoeringen om de druk op de ‘dieven’ en hun handlangers verder op te voeren. Twee jaar na dato is die dreiging in sommige gevallen nog altijd reëel en vrezen betrokken drugshandelaren voor hun leven en dat van hun familieleden.
Nieuw is het geweld in Overasselt dus niet. Maar het illustreert wel een verandering die zich in de Nederlandse onderwereld heeft voltrokken. Het zwaartepunt van de import van cocaïne voor West-Europa ligt niet langer in Nederland maar in Spanje en Portugal. Tussen 2014 en 2024 waren de havens van Antwerpen en Rotterdam cruciaal voor smokkelaars die cocaïne verstopten in containers met veelal vers fruit als deklading. Inmiddels is de smokkelroute verplaatst en komt cocaïne via West-Afrika naar Europa.
Grote containerschepen zijn vervangen door moederschepen die de drugs op volle zee overladen op supersnelle speedboten. Deze zogeheten Narcolancha’s brengen de drugs aan land en vermijden zo de douanecontroles in de grote zeehavens. Deze nieuwe smokkelmethode is zo succesvol gebleken dat de groothandelsprijs van cocaïne halveerde.
Nu Nederlandse tussenhandelaren hun drugs niet meer in Rotterdam en omgeving kunnen ophalen, is hun manier van werken veranderd, vertellen bronnen in het criminele milieu. In Spanje zijn de opslagloodsen tot de nok toe gevuld met cocaïne. Tussenhandelaren sturen nu vrachtwagens naar Spanje om daar tot soms tweeduizend kilo per transport te kopen en naar Nederland te vervoeren.
Eenmaal hier aangekomen worden de drugs verkocht aan afnemers in landen als Denemarken, Finland, Zweden en Zwitserland. De distributeurs van de drugs hebben veelal rechtstreeks contact met de verkopers in Spanje en handelen hun financiële afspraken onderling af. De criminelen die de drugs naar Nederland vervoeren, werken vaak op commissiebasis: ze krijgen voor hun werk een afgesproken prijs die vaak afhankelijk is van de totale hoeveelheid gesmokkelde drugs.
Het doelwit van het geweld in Overasselt, Jan G., is zo’n figuur die in de tussenhandel zit. Dit is aantrekkelijk voor handelaren die zelf geen contacten hebben met kartels in Latijns-Amerika of niet de middelen hebben om veel te investeren: ze werken immers op commissiebasis. Maar als er iets misgaat met een transport, worden ze soms wel aangeslagen voor het verlies.
En daar spitst een deel van het onderzoek naar Overasselt zich nu op toe, zo melden politiebronnen. Met wie werkte Jan G. samen? Een aanwijzing betreft een onderschepte partij van dik achthonderd kilo cocaïne aan de Frans-Spaans grens die per vrachtwagen naar Nederland moest. Jan G. is de organisator van dit transport. En in eerste instantie zou dat verlies de reden zijn voor het geweld.
Maar woensdagochtend dook er een nieuw filmpje op waarin Engelssprekende mannen met een Spaanse accent zeggen dat Jan G. verantwoordelijk is voor het verlies van 1.200 kilo cocaïne. Kennelijk denken ze dat Jan G. die zending heeft gestolen. De suggestie is dus dat Jan G. niet bij een maar bij twee cocaïnetransporten betrokken is.
De vraag is wat daarvan waar is. Het zou niet de eerste keer zijn dat een veronderstelde drugsdief het slachtoffer is van een criminele intrige die veel complexer is dan op het eerste gezicht lijkt. Jan G. is betrokken geweest bij meerdere criminele ruzies maar heeft niet per se een slechte naam in het criminele milieu.
Zeker is dat de politie het filmpje, uitgelekt via misdaadblog Crimesite, inmiddels in onderzoek heeft genomen. Naast het onderzoek naar het geweld in Overasselt, waarvoor inmiddels 35 verdachten vastzitten, loopt er ook een onderzoek naar de opdrachtgevers van het geweld. Daarbij valt vaak de naam van Bolle Jos Leijdekkers, iets wat zijn advocaat overigens ontkent.
Los van zijn eventuele rol bij deze ruzie, zien politie en justitie Leijdekkers op dit moment als een van de grote spelers binnen de internationale cocaïnemaffia. Hij is in Nederland bij verstek veroordeeld tot 24 jaar celstraf voor drugssmokkel en het voorbereiden van een liquidatie. In België is hij de afgelopen jaren meermaals veroordeeld en moet hij ruim zeventig jaar gevangenisstraf uitzitten.
Een van die zaken betreft de smokkel van tienduizend kilo cocaïne, verstopt in een container maïsmeel, die door een ruzie tussen twee vrachtwagenchauffeurs op de kade van de Antwerpse haven in beslag kon worden genomen. Als Leijdekkers hoort dat die partij onderschept is, geeft hij een groep mannen de opdracht om de container terug te stelen van de politie, desnoods met geweld.
Dat loopt met een sisser af omdat de politie het busje met de zwaarbewapende soldaten van Bolle Jos vroegtijdig van de weg haalt, dankzij een tip van een oplettende burger. Die zag gekke dingen rond het busje en gaf het kenteken door aan de politie. De zaak laat zien hoe ver drugssmokkelaars willen gaan als ze hun handelswaar dreigen te verliezen.
Dat geweld is heftig maar zeker niet nieuw. Het toont de omvang van de Nederlandse drugseconomie en de cruciale rol die Nederlandse criminele netwerken spelen in de mondiale drugshandel.