Oorlog in Oekraïne Moskou past zijn bekende recept van verstikking toe op Kramatorsk, een van de laatste steden in de Donbas die Rusland nog niet in handen heeft. Toenemende aanvallen met glijbommen, drones en dagelijkse Russische infiltratie maken het front instabiel. „We voelen een tekort aan infanterie.”
Een bushalte in de Oost-Oekraïense stad Kramatorsk, die dagelijks gebombardeerd wordt door de Russen.
Zelfs op een paar meter afstand zie je vanaf het begroeide veld niets van Hennadi Tomin. Verscholen achter struiken en planten zit de Oekraïense soldaat bij zijn schuilplaats, naast een pakje sigaretten, een roman, een walkietalkie en een logboek.
De 54-jarige Tomin heeft een belangrijke taak: de antenne die een paar meter verderop staat, bedekt met een camouflagenet, mag niet uitvallen. De antenne is nodig om signalen uit te zenden voor het verstoren van Russische First Person View (FPV)-drones – korteafstandsdrones met kleine explosieven die Russische militairen besturen met behulp van een videobril. Het is onderdeel van de Oekraïense elektronische oorlogsvoering rond de Oost-Oekraïense stad Kramatorsk. Daarvoor moet Tomin dag en nacht twee generatoren non-stop draaiende houden zodat de antenne blijft werken. Hij vult ze met brandstof. In het logboek houdt hij het onderhoud van de apparatuur bij.
Tomin is een eenmansschakel in de verdediging van Kramatorsk. De stad staat met de dag meer onder druk door Russische bombardementen met drones en glijbommen. Tomins compagnie van de 4de Onafhankelijke Zware Gemechaniseerde Brigade heeft de taak om met elektronische oorlogsvoering droneaanvallen op de stad te weren en militairen uit te schakelen.
Vijf dagen en nachten leeft Tomin – grijze lange baard en groene trainingsbroek met aardevlekken – haast als een holbewoner op deze plek. In zijn eentje. Hij slaapt in een ondergrondse schuilplaats met naast zijn bed een schep, een bijl en twee flessen water. Hij eet pap, brood en gedroogd voedsel. Een paar meter van de schuilplaats is de aarde omgewoeld door een inslag. Als Tomin niks te doen heeft, schrijft hij een boek over zwarte humor binnen de krijgsmacht. Na vijf dagen volgt de aflossing.
Hij is afgekeurd voor het front, nadat hij bij gevechten gewond is geraakt. Lichamelijke inspanning lukt niet meer. Tomin kent geen angst om zo te leven in zijn eentje met het gevaar van een Russische aanval. Het uitschakelen van de antenne zou voor de Russen gelden als een succes. „Ik heb mijn leven geleefd en ben tevreden, want mijn vrouw en dochter zitten veilig in Duitsland.”
De Oekraïense soldaat Hennadi Tomin bij zijn positie, waar hij ervoor moet zorgen dat de antenne niet uitvalt.
Tomin verblijft sinds een jaar in de provincie Donetsk. Hij heeft dood en vernietiging in de regio van dichtbij meegemaakt. Nu ziet hij hetzelfde gebeuren in en rond Kramatorsk. „Het wordt stiller”, zegt hij over het lot dat de stad staat te wachten.
Kramatorsk hoort samen met Slovjansk en Kostjantynivka tot cruciale ‘fort-steden’ van de Oekraïense verdedigingslinie in de Donbas, de Oost-Oekraïense provincies Donetsk en Loehansk samen. Ze vormen de laatste drie steden in dit gebied die Rusland nog niet in handen heeft. Al heeft Oekraïne wel de controle over Kostjantynivka verloren. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky kondigde vorige maand aan de verdediging bij Slovjansk te gaan versterken.
Het leven verdwijnt uit Kramatorsk. De Russische aanvallen vervullen de bewoners met angst en pessimisme. Bij een bezoek van NRC in november zaten de cafés vol, waren winkels open en stonden gebouwen overeind. Wel wilden de inwoners voor het donker thuis zijn omdat ze anders de Russische drones niet konden zien. ’s Nachts hoorde je in bed alleen het artilleriegeluid van het front twintig kilometer verderop.
Tien maanden later ligt het front nog maar op tien tot vijftien kilometer afstand. Continu loert het gevaar van drones en glijbommen. Boven wegen hangen in de stad nu netten tegen drones.
Kramatorsk in augustus 2026. Continu loert het gevaar van drones en glijbommen. Boven wegen hangen dronenetten.
De nachten zijn onrustig en onzeker. Het zoemende geluid van vliegende drones schiet voortdurend voorbij de woonblokken. In bed liggen de inwoners wakker en vragen zich af: zijn dit Russische of Oekraïense drones? Komt het geluid dichterbij? Gaat een drone deze flat aanvallen? Toch niet. De drone vliegt verder. Dan klinkt weer het luchtalarm. Daarna is een suizend geluid hoorbaar, gevolgd door een dreun in de stad. Een Russische glijbom treft Kramatorsk. En zo gaat het door.
Overdag moet je constant alert zijn op het geluid van aankomende drones. Schuilen gaat onder een boom vol bladeren, roerloos op de grond liggend, terwijl in de lucht het zoemende dronegeluid boven de boom blijft hangen. Dan zoemt de drone weg.
De Russen passen hun bekende recept van verstikking toe. Zoals ze dat hebben gedaan bij andere Oost-Oekraïense steden. Ze proberen de bewoners te dwingen Kramatorsk te verlaten. Niet alleen door hun dodelijke en verwoestende aanvallen op woningen. Ook door bombardementen op voorzieningen, waardoor de stad soms zonder licht en water zit. Bruggen worden gebombardeerd, wat tevens geldt als waarschuwing: straks kan je niet meer weg. In het centrum hebben ondernemers hun winkel gesloten. De ramen zijn met schotten dichtgespijkerd. Zonder water en elektriciteit en zonder personeel, valt niet te werken. De stad telt nog 42.300 inwoners, voor de oorlog waren dat er bijna 3,5 keer zo veel.
De 42-jarige Maksym Kosjpetroek vreest dat Kramatorsk volledig wordt weggevaagd. De sergeant van de 4de Onafhankelijke Zware Gemechaniseerde Brigade noemt de situatie rond de stad onzeker en zorgwekkend. Voor de krijgsmacht rijst de vraag tot wanneer ze hier doorvecht, zegt hij tijdens een late lunch in Kramatorsk. Tot het einde, ten koste van talloze Oekraïense levens, zoals in Bachmoet? „Ik ben op ieder scenario voorbereid.” Bachmoet, 35 kilometer ten zuidoosten van Kramatorsk, werd in 2023 door de Russen veroverd, volledig verwoest, na een beleg van ruim een jaar.
Daarnaast ziet Kosjpetroek hoe kleine Russische groepjes infiltreren in de dorpen rond Kramatorsk. „We identificeren ze, ruimen ze op, maar ze verschuilen zich ook, en verzamelen zich. Het belangrijkste is dat we daar niet verslappen en tijdig eenheden aanvoeren die de situatie stabiliseren. Zo niet, dan kan dat leiden tot de ineenstorting van het front.”
Ramen zijn dichtgetimmerd en er is soms geen stroom of water in Kramatorsk. In de stad wonen nog 42.300 mensen, voor de oorlog waren dat er 3,5 keer meer.
Hij noemt het front bij Kramatorsk instabiel. Niet zozeer omdat de Russen beetje bij beetje terrein winnen, maar vooral vanwege de dagelijkse Russische infiltraties en de Russische FPV-drones. De zogeheten kill zone, een frontstrook van twintig tot veertig kilometer waarin alles wordt vernietigd door drones, wordt groter, zegt hij. „Het is een gebied waar elke beweging onmogelijk is. Het wordt moeilijker om de frontlinie te bereiken en bevoorraden.”
„We zijn moe”, vertelt hij nuchter. „We voelen een tekort aan infanterie. Dit is niet omdat we niet genoeg mensen hebben voor het front. Op sommige plaatsen is het onmogelijk om troepen terug te trekken en nieuwe aan te voeren. FPV-drones controleren het luchtruim. Bovendien beschikken de Russen nog steeds over sterke artillerie. Soms zitten militairen op een positie en zeggen: ‘Ik zit liever hier dan dat ik vertrek en word gedood door een drone.’” Omgekeerd doet Oekraïne hetzelfde met hun FPV-drones richting de Russen, waardoor ook zij moeite hebben om vooruit te komen.
Op tien minuten rijden van Tomins schuilplaats zitten in een geblindeerde kamer van een woning twee mannen met hun laptop achter schermen met realtime beelden van de omgeving van Kramatorsk. Ook zij zijn fysiek afgekeurd voor het front, maar op deze manier alsnog waardevol.
De twee mannen weten met behulp van Tomins antenne, die hun signalen verzendt, de verbinding tussen de Russische drone en dronepiloot te verbreken, waardoor de drone stuurloos wordt, legt commandant Ihor (43) uit. Zijn achternaam wil hij om veiligheidsredenen niet in de krant. Op een van de beeldschermen valt een uitgeschakelde Russische drone tollend naar beneden. „We zien soms hoe een drone naar een auto vliegt en voordat hij die kan bereiken door ons werk neerstort.”
Commandant Ihor met zijn team van de 4de Onafhankelijke Zware Gemechaniseerde Brigade, in een geblindeerde kamer in Kramatorsk.
Soldaten van de 4de Onafhankelijke Zware Gemechaniseerde Brigade op patrouille nabij Kramatorsk.
Een antenne wordt bewaakt door een soldaat van de compagnie van de 4e Onafhankelijke Zware Gemechaniseerde Brigade die met elektronische oorlogsvoering vijandige drones moet uitschakelen.
Door het verbreken van de verbinding haalt het team dagelijks dertig tot veertig Russische drones uit de lucht. Dat komt neer op een succesratio van ongeveer 50 procent in de zone die Ihors team controleert. „De Russen vallen burgers en militairen aan. En als we de drones niet stoppen, snijden ze alle logistiek naar onze posities af”, zegt de bonkige Ihor.
Met een korte broek aan zit hij in de tuin van het vrijstaande huis, omringd door fruitbomen. „Zoiets heb ik altijd willen hebben”, lacht hij aan de picknicktafel. Daarna pakt hij een halter. „Ik sport om mijn hoofd leeg te maken.”
Om het front te ondersteunen beschikt de brigade over onbemande voertuigen die op afstand bestuurbaar zijn. Ze worden gebruikt om onder meer drones, waterflessen en slaapzakken te brengen. Het is veiliger en goedkoper dan een pick-uptruck. „Nieuwe technologie wordt getest en blijkt succesvol”, zegt Ihor. „Het front in Oekraïne is een groot laboratorium.”
Niet iedereen laat zich afschrikken door het oorlogsgeweld. Terwijl boven het centrale plein voor het stadhuis in Kramatorsk een Russische drone zoemt, verwijderen drie plantsoenmedewerksters onverstoorbaar met een mesje het onkruid tussen de tegels. Ze werken door, want ze hebben hun salaris nodig.
Plantsoenmedewerksters verwijderen met een mesje het onkruid tussen de tegels op het centrale plein voor het stadhuis in Kramatorsk.