Merel van Vroonhoven is leraar, toezichthouder en columnist van de Volkskrant.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.Klik hier om een nieuwe paragraaf te starten
‘Mocht enige activiteit een daadwerkelijke bedreiging vormen voor de veiligheid van onze diplomatieke missie of ons personeel, dan zullen er snel de nodige maatregelen worden genomen, (...).’
Afzender: de Russische ambassade in een reportage van AD Haagsche Courant. Veiligheidsbedreiging: de al vierenhalf jaar durende vreedzame demonstratie van de Vlaggenwacht, zo’n 170 vrijwilligers die sinds het begin van de oorlog in Oekraïne dagelijks om beurten – tussen acht en zes uur – een uurtje de wacht houden bij blauw-gele vlaggen pal tegenover het ambassadegebouw.
Vrijwel direct na de brute invasie hingen we samen met bevriende buurtgenoten Oekraïense vlaggen op aan demonstratiehekken. Ambassadeklerken slopen ’s nachts naar buiten om ze los te scheuren. Nacht na nacht, alles weg. Linten, kindertekeningen, ballonnen, vlaggen.
Onze oplossing was een Oekraïense vlag van 40 vierkante meter, conform demonstratierecht permanent ‘bewaakt’. De ambassade reageerde met ongegronde klachten, geblindeerde hekken, borden met foto’s en teksten over ‘wreedheden van het Kyiv-regime in de Donbas’ en een eigen Russische vlag pontificaal tegenover onze Oekraïense reuzenvlag.
In het AD spinde de ambassade dat de demonstranten de vlaggen ‘met weinig interesse of zorg’ behandelen: zo zouden ze ondersteboven of in beschadigde staat worden getoond. ‘Zulk gedrag (...) roept duidelijke vragen op over de eigen houding van de demonstranten ten opzichte van Oekraïne.’
Niet de oorlog en het Russische handelen zijn het probleem, de demonstranten zijn respectloos en onbetrouwbaar. Omkering pur sang. Het past allemaal in de psychologische oorlogsvoering die Poetin en de zijnen tot in de puntjes beheersen. Soms heb je iets ogenschijnlijk kleins nodig om het grotere weer scherp te zien, want een verrassing is het niet. De kranten staan bol van wat waarschijnlijk nog maar het topje van de propaganda-ijsberg is.
Websites van betrouwbare westerse media worden gekloond en volgestopt met verzonnen nieuwsberichten en nepvideo’s om pro-Oekraïense politici in diskrediet te brengen. Russische bots doen zich voor als ontevreden Europese burgers en wakkeren met een tsunami aan verdachtmakingen sentiment aan. Zoals in Polen, waar de leugen werd verspreid dat Oekraïners worden voorgetrokken bij de dokter of bij huistoebedeling.
Kinderen zijn een gewillige prooi voor propaganda. Via sociale media, babykanalen en kinderfilms. Zoals de razend populaire, door Netflix aangekochte animatieserie Masha en de beer, die volgens critici ‘Sovjet-militaire iconografie normaliseert voor een wereldwijd publiek van jonge kinderen’. Ruim vijftig Britse parlementariërs eisten recent deze serie van de streamingdiensten te verwijderen. ‘Rusland voert niet alleen oorlog met raketten, maar ook met verhalen’, aldus de Estse buitenlandminister Margus Tsahkna. ‘Masha en de beer maakt deel uit van de soft power van het Kremlin, waarmee militaristische beelden worden verweven in kinderamusement...’
Gisteren begon in Rusland en de geannexeerde Oekraïense provincies het schooljaar. ‘Oorlogen worden gewonnen door leraren’, zei Poetin tijdens zijn eindejaarspersconferentie in 2023. Versnelde militarisering van het Russische onderwijs volgde. Hoe dat er in de praktijk uitziet, vertelt de dit jaar verschenen documentaire Mr Nobody Against Putin. Een onlangs verschenen Amnesty International-rapport bevestigt dit beeld.
Via een centraal geleid staatsprogramma worden leerlingen sinds de invasie in Oekraïne systematisch gebrainwasht. Lesboeken worden in een moordend tempo herschreven, zodat er nog maar één waarheid overblijft: Rusland is een belegerde vesting en de bezette Oekraïense regio’s hoorden altijd al bij Rusland. Docenten zijn verplicht ‘afwijkende’ meningen van leerlingen, in en buiten school, te melden bij de instanties.
Je zou maar docent zijn in Rusland, denk ik als ik mijn klaslokaal binnenstap. Vandaag beginnen ook bij mij op school de lessen weer. Ik begin met maatschappijleer aan de derde klas van het vmbo. Afwijkende meningen genoeg, verwacht ik, met al die pubers in de klas. Gelukkig maar.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.