Een dag na het moeizaam tot stand gekomen begrotingscompromis van de coalitie lekten veel beleidswijzigingen al uit. Het kabinet heeft zichtbaar geprobeerd de oppositiepartijen te paaien, maar die reageerden dinsdag afwijzend op de nieuwe begroting.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het kabinet hoeft SGP-leider Chris Stoffer voor Prinsjesdag niet meer te bellen voor vervolgonderhandelingen. De voorman van de koningsgezinde gereformeerde fractie vindt het maar niks dat de begrotingswijzigingen dinsdag al uitlekten. De SGP ziet dat als een schoffering van het staatshoofd, die over twee weken een Troonrede moet voorlezen die weinig nieuws meer bevat.
Los van het affront tegen de koning is Stoffer niet gelukkig met wat hij in de gelekte begrotingstabellen leest over de geplande uitgaven aan gezinnen. Andere oppositieleiders zijn al even ontevreden. Pro-fractievoorzitter Jesse Klaver ziet te weinig van zijn eisen terug in het akkoord, maar dat vindt zijn ‘concurrent’ ter rechterzijde van het kabinet, Joost Eerdmans van JA21, ook.
RTL Nieuws was dinsdagochtend het eerste medium dat delen van de nieuwe begrotingsafspraken publiceerde. Andere media volgden al snel. Ook de Volkskrant verkreeg uit meerdere bronnen informatie over de beleidswijzigingen van de coalitie.
Ten eerste valt op dat het kabinet een aantal pijnlijke maatregelen uitstelt in plaats van definitief schrapt. De verhoging van het eigen risico in de zorgverzekering met 60 euro gaat bijvoorbeeld volgend jaar niet door, maar staat voor de jaren erna nog wel in de boeken. Dat jaar uitstel kost eenmalig een miljard euro.
Ook het inkorten van de maximale looptijd van de werkloosheidsuitkering WW (van twee naar één jaar) gaat niet in per 2028, maar pas in 2029. De verlaging van het maximumdagloon voor uitkeringen met 20 procent wordt misschien wel definitief geschrapt. De Haagse bronnen zijn hierover niet eenduidig; het zou ook kunnen dat de verlaging slechts verzacht wordt naar 7,5 procent.
De vakbonden reageerden dinsdag negatief op de uitgelekte kabinetsplannen. Ze willen net als Pro de bezuinigingen op de WW en de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA helemaal geschrapt zien. De door FNV en CNV aangekondigde landelijke staking op 9 september gaat dan ook gewoon door.
Aan de inkomstenkant schuift het kabinet een oplossing voor de inkomstenbelasting op particulier vermogen (box 3) voor zich uit. D66-staatssecretaris Eelco Eerenberg had voor de zomer een aantal opties uitgewerkt, maar die gaan de prullenbak in. Het kabinet wil een nieuw plan voor box 3 bedenken in overleg met de sociale partners.
Het argument dat daarvoor wordt gegeven is dat de inkomstenbelasting op vermogen ‘onlosmakelijk’ samenhangt met de discussie over de lastenverdeling tussen werknemers, bedrijven en vermogenden waar vakbonden en werkgevers een nieuw sociaal akkoord over willen sluiten.
Een minstens even waarschijnlijke verklaring is dat deze doorschuifoperatie te maken heeft met het conflict over box 3 binnen de coalitie. De VVD wil zo snel mogelijk een vermogenswinstbelasting voor beleggers invoeren (die gaan dan minder belasting betalen), terwijl D66 daar tegen is. Door dit jaar geen wetsvoorstel naar de Tweede Kamer te sturen, is dat politieke conflict even op een zijspoor gezet. Het uitstel leidt waarschijnlijk wel tot een extra belastingderving van 2,5 miljard euro in 2028, maar het kabinet houdt daar in de nieuwe begroting nog geen rekening mee.
De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd heeft de coalitie wel definitief geschrapt, maar dit was al aangekondigd. Het terugdraaien van die bezuiniging kost 2,8 miljard euro structureel. Het kabinet trekt ook 1,5 miljard euro structureel uit voor koopkrachtreparatie. Het Centraal Planbureau (CPB) voorspelde in augustus dat de gemiddelde Nederlander er volgend jaar 0,3 procent in koopkracht op achteruit zou gaan, en dat zou hiermee voorkomen moeten worden.
Het kabinet verlaagt de vliegbelasting naar het niveau dat in Duitsland geldt. Dit kost 60 miljoen euro. Eigenaren van een auto die op fossiele brandstof rijdt, krijgen ook (weer) een cadeautje. De accijns op diesel gaat volgend jaar met 10 cent omlaag, en de verlaging van de benzine- en dieselaccijnzen wordt deels verlengd tot in 2028. Voor het achterstallig onderhoud van de Nederlandse infrastructuur (bruggen, sluizen, wegen) zet het kabinet eenmalig 1,5 miljard euro extra opzij. Daarnaast is er 300 miljoen euro structureel extra voor ‘regionale infrastructuur’.
Daar tegenover staat een verhoging van de belasting op leidingwater. Drinkwaterbedrijven lobbyden hier voor vanwege het toenemende zoetwatertekort in Nederland. Het gaat om 10 cent per 1000 liter water, dus vooral grootverbruikers zullen daar last van krijgen.
Speciaal op verzoek van oppositiepartij 50Plus trekt het kabinet 400 miljoen euro uit om 60-plussers gratis te vaccineren tegen gordelroos. Het kabinet haalt 750 miljoen euro per jaar extra op door de inkomstenbelasting voor hogere inkomens (mensen met een belastbaar inkomen vanaf circa 80.000 euro) iets te verhogen.
De rest van de financiële dekking moet onder meer komen uit een bezuiniging van nog een miljard euro extra op het ambtenarenapparaat, bovenop de meer dan een miljard euro die daarvoor al ingeboekt stond. Het CPB vindt dat waarschijnlijk volstrekt onrealistisch. Het kabinet gaat ook weer met een kaasschaaf over de departementale begrotingen door de jaarlijkse inflatiecorrectie (deels) achterwege te laten.
Premier Rob Jetten (D66) en minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) willen de vervolggesprekken met de oppositie voortaan samen voeren. Het CDA zit dan niet meer direct aan tafel, maar wordt door dit duo dagelijks bijgepraat. Het kabinet wil de onderhandelingen nog voor Prinsjesdag weer opstarten. Mogelijk gaan de eerste uitnodigingen deze week de deur al uit.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant