Conceptbegroting Het akkoord van de minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD bevat handreikingen naar de oppositie. Zo gaan bezuinigingen bij sociale zekerheid niet volledig door. Over vermogensbelasting wil de coalitie advies vragen aan de sociale partners. Maar niets is zeker want de begroting is in feite niet meer dan een werkdocument.
Minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) na afloop van de begrotingsraad.
Het was spannend geweest, de afgelopen dagen. Meerdere bronnen in de coalitie hielden rekening met een val van het minderheidskabinet-Jetten (D66, VVD, CDA). Met name door een harde opstelling van minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) leek de deadline van 1 september bijna onhaalbaar. Het lukte uiteindelijk nog nét om de conceptbegroting voor 2027 binnen de afgesproken tijd voor advies naar de Raad van State te sturen.
Maar wat ís het eigenlijk voor document? Anders dan in voorgaande jaren kan het niet steunen op een meerderheid van de Tweede Kamer. De drie coalitiepartijen waren zó verdeeld, dat ze er de laatste dagen niet eens toekwamen steun te vinden bij de oppositie. Dat betekent dat het draagvlak nog buitengewoon gering is. En de coalitie weet dat. Partijen als Pro en JA21 kunnen de begroting straks gewoon wegstemmen. Als de Rijksbegroting het niet redt, heeft het kabinet geen bestaansrecht.
De coalitiepartijen hebben daarom gekozen voor een vorm die nog het meest weg heeft van een werkdocument. In de conceptbegroting zitten maatregelen die speciaal gericht zijn op bepaalde oppositiepartijen. Zo hopen ze dat die partijen akkoord gaan.
Op dinsdag lekten de eerste maatregelen al uit. Dat was een bewuste strategie, hoorde je meteen bij de oppositie. Tegelijkertijd krijgt de oppositie niet alle stukken te lezen, dat gebeurt pas volgende week vrijdag. Zo weet je nog niks, zeggen oppositieleden, want de minder leuke maatregelen worden niet gelekt. Het lijken vooral de cadeautjes aan de oppositie die journalisten nu te zien krijgen, en hoe de coalitie ingewikkelde plannen vooruitschuift. Waar de miljarden voor wensen vandaan moeten komen, is niet volledig duidelijk.
Daarom heeft het overgrote deel van de oppositie, een Kamermeerderheid, formeel van het kabinet geëist dat de coalitie in ieder geval relevante stukken alvast deelt.
Bronnen bevestigen aan NRC dat voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid (6,5 miljard) niet volledig doorgaan. Voor oppositiepartij Pro is dat een principiële kwestie, zij dreigen anders sowieso tegen de begroting te stemmen. Dat de beoogde bezuiniging op de AOW (2,8 miljard euro) niet doorgaat, was al bekend. Ook een bezuiniging op uitkeringen, het verlagen van het maximale zogenaamde dagloon, gaat niet door. Een bezuiniging op de werkloosheidsuitkering (ww) wordt een jaar uitgesteld, naar 2029.
De verhoging van het eigen risico met 60 euro, wordt met een jaar uitgesteld. Eigenlijk zou deze in 2026 in moeten gaan. Uit debatten in de Tweede Kamer bleek al dat voor het voorstel geen meerderheid was.
De extra kosten hiervoor moeten onder meer, voor circa 2 miljard euro, gedekt worden door extra bezuinigingen op de Rijksoverheid, melden bronnen. Er moeten nog minder ambtenaren komen en de overheid moet efficiënter werken. Ook gaat een belasting voor hogere inkomens omhoog, net als een belasting op leidingwater.
Niet alleen Pro wordt bediend, beschrijven meerdere media en bevestigt een bron aan NRC. De komende drie jaar gaat verder in totaal ongeveer 900 miljoen euro naar ontwikkelingssamenwerking, ook belangrijk voor de ChristenUnie en SGP. Een verlaging van de accijns op diesel en benzine wordt met in ieder geval één jaar verlengd, een wens van de rechtse oppositie. Voor infrastructuur wordt 1,5 miljard euro vrijgemaakt, hard nodig voor achterstallig onderhoud.
Over de vermogensbelasting in box 3 spraken de coalitiepartijen lang. In de Eerste Kamer ligt een wetsvoorstel om investeerders en beleggers vanaf 2028 belasting te laten betalen over de waardestijging van hun vermogen (zoals aandelen), ook als dit nog niet is verkocht. Dat heet een vermogensaanwasbelasting. Het wetsvoorstel dreigt na veel maatschappelijke onrust geen meerderheid te halen. Daarom wilde de coalitie het voorstel aanpassen. Maar hoe?
De VVD wil graag een belastingheffing pas op het moment dat de aandelen zijn verkocht – een vermogenswinstbelasting. Minister Eelco Heinen deed in de onderhandelingen in eerste instantie een voorstel in de richting van zijn partij. In de ogen van de anderen een veel te rechts voorstel. De angst was om daarmee de linkse oppositie en de vakbonden te boos te maken.
De coalitie koos opnieuw voor uitstel. Het kabinet heeft nu gekozen om de werkgevers- en werknemersorganisaties te vragen om advies over de vermogensbelasting. Op basis van het advies zou het wetsvoorstel moeten worden aangepast. Werkgeversorganisatie VNO-NCW is voorstander van vermogenswinstbelasting, net als rechtse oppositiepartijen als JA21 en SGP.
In de plannen is geprobeerd aan een groot deel van de oppositiepartijen te denken, verzekert een coalitiebron. „Als je de tabel zou zien, zou je naast elke maatregel de wens van een coalitiepartij kunnen plaatsen.” Zelfs aan kleine partijen is gedacht. Een Volt (1 zetel), of een 50Plus (2 zetels). Jan Struijs, partijleider van 50Plus, bijvoorbeeld. Hij wilde een gratis vaccinatie voor ouderen tegen gordelroos – daar reserveert de coalitie 400 miljoen euro voor.
Het snoepgoed en de cadeaus kunnen nog op weinig dankbaarheid rekenen bij de oppositiepartijen. Links tot rechts reageert verbolgen op de plannen. Jesse Klaver (Pro) ziet „nog steeds miljarden aan bezuinigingen op sociale zekerheid” in de boeken staan. En Joost Eerdmans van JA21 voelt zich „gepiepeld”, zei hij dinsdagmiddag.
In de coalitie kun je horen: als je niet verder wilt praten over deze tussenstap, praten we met anderen door. Dikke kans dat jóúw wensen dan weer van tafel gaan. Praat je wél verder met ons, dan kun je misschien wel meer cadeaus verwachten.
En zo gaat het minderheidskabinet-Jetten een volgende experimentele fase in.