Waarschuwingssms’jes, een helikopter met wapperende rode vlaggen en agenten met megafoons: mensen in Nepal kregen langs meerdere wegen het dringende verzoek te vluchten voor de naderende vloedgolf. Daarmee werden levens gered – maar niet iedereen nam de waarschuwingen serieus.
Op de dag van de overstroming werd de Flood Forecasting Division om 9 uur ’s ochtends gewaarschuwd voor een overstroming vanuit Tibet. Een kwartier later werden meer dan 600 duizend sms’jes verstuurd om bewoners in de lagergelegen districten te waarschuwen. Politieauto’s reden wapperend met rode vlaggen rond en riepen mensen op hun huizen te verlaten.
Volgens de Nepali Times redde dit massabericht duizenden levens. Zo werden negenhonderd leerlingen op een school in Nuwakot geëvacueerd, net voordat de modderstroom de school bereikte, vertelt directeur Rajendra Dawadi in een interview met de BBC. ‘Tien minuten later en de leerlingen en ik hadden nu niet meer met u kunnen praten’, zegt hij tegen de interviewer.
Toch reageerde niet iedereen even adequaat op de waarschuwing, beschreef Volkskrant-journalist Noël van Bemmel ter plaatse. Sommigen haalden hun schouders op of gingen naar de rivier om het tafereel vast te leggen.
Volgens hoogleraar crisismanagement Arjen Boin van de Universiteit Leiden gebeurt het vaker dat mensen passief reageren op instructies bij calamiteiten. ‘Mensen rijden regelmatig toch door bij afgezette wegstroken, of negeren evacuatieadviezen bij orkanen.’ Waarom slaan mensen soms zulke cruciale adviezen in de wind?
‘Het is een enorme uitdaging om dat wat je denkt dat gaat gebeuren in korte tijd te vertalen naar informatie waar iemand wat mee kan’, vertelt Boin. ‘Een bevel kan bijvoorbeeld niet uitvoerbaar genoeg zijn. Zo is de aanwijzing ‘verlaat het water en ga omhoog’ bij een tsunami veel duidelijker dan bijvoorbeeld ‘verplaats jezelf naar een veilige plek’.
Volgens Boin hebben mensen daarnaast de neiging te denken dat bepaalde slechte dingen alleen anderen overkomen en ontbreekt het mensen soms aan het inlevingsvermogen dat ook zij slachtoffer kunnen worden. ‘Het heeft vooral te maken met of je iets al eerder hebt meegemaakt of niet en of je je dus bewust bent van de risico’s.’
‘Woon je bijvoorbeeld in een land waar vaak bosbranden voorkomen, dan zul je een waarschuwing sneller opvolgen. In Nederland was onze laatste grote natuurramp toen de dijken doorbraken in 1953. Waarschijnlijk creëert een waarschuwing bij ons dan minder haast, omdat we er ons niet zo goed een voorstelling van kunnen maken.’
Daarnaast kan een herhaaldelijk vals alarm er ook voor zorgen dat niet elk advies direct wordt opgevolgd: ‘Bij de zoveelste code geel of brandoefening verliest een waarschuwing soms haar betekenis.’
Ook is het belangrijk dat de informatie op het juiste publiek is gericht en op de juiste manier wordt gebracht. ‘Toeristen hebben bijvoorbeeld andere informatie in een andere taal nodig dan lokale bewoners’, zegt Boin. In Nepal kregen veel toeristen geen tijdig waarschuwingsbericht, omdat de sms alleen werd verstuurd naar telefoons met een Nepalese telecomprovider.
Wat goed werkt volgens Boin, is het gebruik van hyperbolen. ‘De burgemeester van New Orleans noemde orkaan Gustav in 2008 ‘the mother of all storms’. Dit soort taalgebruik helpt om mensen de ernst van de situatie te laten inzien.’ De Nepalese schooldirecteur die bijtijds honderden leerlingen evacueerde, wist dat het mis was toen hij in korte tijd vier oproepen kreeg over de naderende vloedgolf en een ouder de klas in kwam rennen om haar dochter mee te nemen. Hij instrueerde leerlingen de heuvels op te rennen en sommeerde arriverende bussen rechtsomkeer te maken. Over die beslissing zegt hij tegen de BBC: ‘Zelfs als de vloed niet zou komen, zouden we alleen maar een dag school missen.’
Voor het creëren van bewustzijn over rampen en risico’s kun je het beste bij kinderen beginnen, aldus hoogleraar Boin. ‘Kinderen staan meer dan volwassenen open om te leren over de soorten gevaren die er zijn en wat je op zulke momenten kunt doen. Denk bijvoorbeeld aan kinderen in Amerika die oefeningen doen voor het geval een school shooting plaatsvindt, of kinderen in Japan die drills doen voor wat te doen tijdens een aardbeving.’
Tijdig handelen is daarnaast ook niet altijd een garantie op succes, aldus Boin. ‘Twee weken na orkaan Katrina werd een nieuwe orkaan voorspeld die Houston zou treffen. De burgemeester evacueerde de stad in drie dagen tijd, om te voorkomen wat er bij Katrina gebeurde. Vervolgens kwamen er alsnog honderden mensen om het leven door onder andere verkeersongevallen.’
Het dodental in Nepal is inmiddels gestegen tot boven de duizend. De snelheid en intensiteit van de vloedgolf waren zo groot dat ook eerdere waarschuwingen en evacuaties niet iedereen hadden kunnen redden. Boin: ‘Zeker in Nederland hebben we het idee dat alles maakbaar is, en kunnen we slecht accepteren dat we niet alles kunnen controleren.’ Toch is een waarschuwing altijd beter dan géén waarschuwing, aldus de hoogleraar. ‘Het is heroïsch dat een systeem als in Nepal alsnog duizenden mensen wel heeft gered.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant