Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: hoe ga ik om met het stiekeme gedrag van mijn 12-jarige?
Moeder: „Mijn jongste van twaalf doet vaak stiekeme dingen achter mijn rug waarvan hij weet dat ik het niet goed vind, zoals toch chips of snoep pakken nadat ik nee zei, of zijn telefoon gebruiken onder huiswerktijd. Ik vraag mij af hoe streng ik hierop moet reageren.”
„Ik snap zijn wil om aan de regels te ontsnappen, ik deed zelf vroeger ook wel stiekeme dingen, maar ik wil ook serieus genomen worden en gerespecteerd worden als ouder. Verder is hij buitenshuis redelijk braaf. Genoeg vrienden en hobby’s en goede schoolresultaten. Hij lijkt op zoek te zijn naar duidelijkheid en grenzen, met name bij mij en niet echt bij anderen of mijn man, zijn vader. De enige manier om hem te laten luisteren is straf in het vooruitzicht stellen. Dat vind ik vervelend om te doen.”
Naam en woonplaats zijn bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl.
Abdellah Mehraz: „Maak het niet te groot. In de prepuberteit komt dit gedrag vaak voor. Het gaat niet om gehoorzaamheid afdwingen op basis van autoriteit en respect, maar om uw zoon te doen inzien wat het nut is van bepaalde regels.”
„Bespreek eerst als ouders samen welke regels jullie in deze leeftijdsfase belangrijk vinden, thuis en daarbuiten. Praat dan samen met jullie zoon, noem de vijf belangrijkste, en leg de reden uit. Waarom willen jullie bijvoorbeeld dat hij gezond eet en dat hij zijn huiswerk ongestoord kan maken? Vraag hem hoe hij zelf naar die regels kijkt.”
„Vertel uw zoon wat jullie van hem verwachten, ook al is hij het niet overal mee eens. Vertel hem ook dat jullie hem zullen moeten vertrouwen, want jullie kunnen niet overal bij zijn. Laat hem weten dat als het een keer niet lukt, hij altijd bij jullie terecht kan.”
„Mochten jullie hem op iets betrappen, spreek dan vooraf een passende consequentie af, zoals een middag niet gamen. Voer die rustig en consequent uit, zonder steeds met straf te dreigen. Overigens is belonen als het wél lukt effectiever. Evalueer regelmatig met uw partner en zoon of die regels nog werken en vergeet niet om samen leuke dingen te doen.”
Catrin Finkenauer: „Voor uw eigen gemoed helpt het om er anders naar te kijken. Iets ‘stiekem doen’ heeft een functie voor kinderen, die verandert naarmate ze ouder worden. Jonge kinderen hebben vaak heel concrete geheimen: een voorwerp, een plek, iets lekkers, iets dat ‘van mij’ is. In die fase gaat het stiekeme vooral over het ontdekken van een eigen zelf: ik weet iets wat jij niet weet; ik heb iets wat van mij is.”
„Bij beginnende adolescenten, zoals uw zoon, verschuift dat. Iets niet vertellen, iets toch doen, helpt jongeren een grens te trekken tussen zichzelf en hun ouders: dit bepaal ik zelf, dit hoef jij niet meteen te weten. Iets ‘stiekems’ staat dus niet zomaar gelijk aan liegen of ongehoorzaamheid, maar is ook een oefening in autonomie, de aftasting van de eigen identiteit, privacy. Dat uw zoon dat achter uw rug doet, betekent dus niet dat hij de relatie met u niet waardeert.”
„Spreek hem er wel op aan: ‘Ik zie dat je toch chips pakt, ik vind dat niet zo prettig. Ik snap het, ik heb dat soort dingen vroeger ook gedaan, maar ik heb wel graag dat je me dat even vertelt.’ Bij de meer gevaarlijke geheimen, zoals drugsgebruik, is dat aanspreken ook belangrijk. Niet wegkijken, blijven doorvragen.”
„Streng straffen is meestal niet de beste oplossing. Daarmee leert een kind niet om opener te zijn, maar om wat hij doet beter te verbergen.”
Abdellah Mehraz is pedagoog en directeur van Trias Pedagogica. Catrin Finkenauer is hoogleraar Jeugdstudies aan de Universiteit Utrecht.
Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement.Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.