De Tweede Kamer had al aan het begin van de coronacrisis in de gaten dat de impact van maatregelen op de samenleving groot was. Toch veranderde aan het beleid ‘te weinig’ omdat het parlement ‘niet effectief genoeg’ was.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Dat zei oud-SGP-leider Kees van der Staaij maandag tegen de parlementaire enquêtecommissie corona. Van der Staaij was tijdens de coronacrisis een van de meest ervaren Kamerleden en werd door collega’s geprezen om zijn kennis van het staatsrecht. Die staat van dienst is de voornaamste reden dat de SGP’er juist nu naar de verhoorzaal kwam: in de laatste twee weken van de verhoren wil de commissie nog een laatste keer uitgebreid terug- en vooruitblikken om ‘lessen voor de toekomst’ te leren.
In Van der Staaijs geval ging het vooral over de rol van de Kamer, waar de commissie vorige week ook al uitgebreid bij stilstond en waarover al stevige kritiek klonk.
De oud-SGP-leider nam in zijn verhoor een genuanceerd standpunt in. Aan het begin van de pandemie zag hij een Kamer die in grote mate op één lijn zat met het kabinet: ‘Er was een heel sterk gevoel van gemeenschappelijkheid.’ Volgens Van der Staaij was de overtuiging in de Kamer dat de regering simpelweg moest regeren en dat de Kamer daar met ‘enige terughoudendheid’ naar moest kijken.
Maar ‘nadat de eerste schok voorbij was’ werd de Kamer volgens Van der Staaij snel weer kritischer. Vrij vroeg in de crisis merkten hij en andere Kamerleden op dat niet alleen het virus, maar ook de coronamaatregelen grote gevolgen hadden voor de samenleving.
Die roep werd ook concreet. Van der Staaij verwees naar een motie die in die periode werd aangenomen, waarin de Kamer vroeg om naast de virologische focus van het Outbreak Management Team (OMT) ook een team te laten kijken naar de maatschappelijke impact.
Hoewel er zowel in de Kamer als in het kabinet begrip was voor de oproep, werd zo’n team uiteindelijk niet ingesteld. ‘Het kabinet zei: goed punt, maar er gebeurde te weinig mee’, aldus Van der Staaij. De SGP’er vindt het achteraf jammer dat de Kamer toen niet steviger aandrong. ‘We hadden wel de goede punten te pakken, maar het was niet effectief genoeg.’
Van der Staaij zag dat de Kamer en met name de coalitiefracties genoegen namen met ‘een wat afgezwakte vorm’. De SGP’er zag dat de druk op de coalitie hoog was om ‘hun bewindslieden te ondersteunen’. Uiteindelijk duurde het twee jaar voor er daadwerkelijk een maatschappelijke ‘evenknie’ van het OMT zou komen. Pas in 2022 werd het Maatschappelijk Impact Team (MIT) opgericht. ‘Toen was de crisis eigenlijk al bezworen.’
Eerder op maandag hield Carola Schouten tegenover de commissie ook al een pleidooi voor een bredere kijk op de gevolgen van een pandemie. De huidige burgemeester van Rotterdam was voornamelijk gevraagd vanwege haar rol als vicepremier namens de ChristenUnie.
In die functie zou Schouten bij een volgende vergelijkbare crisis ‘vanaf dag één iemand aanwijzen die de maatschappelijke gevolgen in kaart brengt’. De oud-vicepremier zei dat de impact van maatregelen op bijvoorbeeld eenzaamheid wel degelijk in het kabinet werd gewogen, maar dat de ‘kwalitatieve’ gevolgen veel lastiger meetbaar zijn dan bijvoorbeeld besmettingscijfers.
Maar Schouten herhaalde ook de boodschap die andere oud-bewindslieden al tegenover de commissie naar voren brachten: er was te midden van stijgende besmettingscijfers en overbelaste zorg maar weinig ruimte om maatregelen niet te nemen. ‘De marges waren smal’, aldus Schouten.
In het verhoor van Van der Staaij ging het ook nog uitgebreid over de staatsrechtelijke kant van de coronamaatregelen. Het was al bekend dat de SGP’er kritiek had op de wijze waarop die juridisch werden onderbouwd. Zo werden ze aan het begin van de crisis ingevoerd via lokale noodverordeningen. Daardoor kon de Tweede Kamer zich er niet goed over buigen.
Dat had anders gemoeten, zei Van der Staaij. Volgens het oud-Kamerlid had het kabinet bijvoorbeeld beter het staatsnoodrecht kunnen gebruiken. Tegelijkertijd erkende hij dat daaraan ook problemen kleven, omdat het sterk verouderd is. Hij noemde het staatsnoodrecht een ‘EHBO-doos die niet op orde is’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant