is hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden en columnist voor de Volkskrant.
‘Het jammerste aan dat Zomergasten is gestopt’, verzuchtte een vriendin, ‘is dat je niet meer kunt fantaseren over welke fragmenten jij zou kiezen.’ Zij wist niet dat ik, voordat wij elkaar leerden kennen, daadwerkelijk te gast was geweest. Roem is vergankelijk.
In 2014 zocht ik wekenlang met redacteur Marijntje Denters naar de ideale fragmenten voor mijn televisie-avond. Hoe kon ik overbrengen hoe mooi en ook vrolijk wiskunde was? Wat was het beste stukje om de virtuositeit van cabaretier Kees Torn te laten zien? Welke vlog van schrijver John Green maakte het mooist duidelijk waarom hij een van mijn helden is?
Marijntje had besloten dat ik de volgorde van mijn fragmenten niet mocht weten, omdat ik anders een soort college van drie uur zou gaan voorbereiden. Ik moest vertrouwen op haar en op presentator Wilfried de Jong. Dat deed ik. Het enige waar ik zenuwachtig over was, was dat ik live op televisie eruit zou flappen dat ik net zwanger was, terwijl nog bijna niemand dat wist.
Het was bijzonder om in een programma te zitten waar ik zelf zoveel herinneringen aan koesterde. Als tiener keek ik samen met mijn moeder vol bewondering naar hoogleraar gezondheidsethiek Inez de Beaufort. Als student grinnikte ik toen Joost Zwagerman ongemakkelijk danste met Heleen van Royen. In 2005 keek ik met mijn kersverse verkering, die natuurkunde studeerde, drie uur lang gefascineerd naar Robbert Dijkgraaf.
Het was nog bijzonderder om te beseffen wat ‘mijn Zomergasten’ betekende voor sommige kijkers. Een paar jaar terug vertelde iemand hoe een dierbaar familielid een echte bèta was en enorm had genoten van de uitzending. En hoe hij diezelfde nacht totaal onverwachts was overleden. En hoe zijn familie en vrienden Zomergasten hadden teruggekeken als eerbetoon aan hem. Ik was diep ontroerd.
Omdat ik nou eenmaal mij ben, vroeg ik me even later af: is het uitzonderlijk dat iemand overlijdt na het kijken van Zomergasten? Hoeveel kijkers van die avond in 2014 zijn er eigenlijk inmiddels al overleden? In 2014 had Nederland volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek ongeveer 16.865.000 inwoners en stierven er ongeveer 143 duizend mensen per jaar, oftewel 0,85 procent van de bevolking.
Er keken destijds ongeveer 663.000 mensen naar Wilfried de Jong en mij. In het jaar na de uitzending overleden daarvan dan ongeveer 5.635 mensen, iets meer dan vijftien per dag. De kans is groot dat er verschillende kijkers in de nacht na de uitzending overleden. In de tussenliggende jaren groeiden de bevolking en de sterftecijfers, maar als we het houden op 5.635 mensen per jaar, dan zijn inmiddels zo’n 68 duizend van de oorspronkelijke kijkers overleden. Een stad ter grootte van Nieuwegein. Waarschijnlijk zijn het er zelfs nog wat meer, want televisiekijkers zijn geen representatieve steekproef en juist ouderen en zieken zijn oververtegenwoordigd.
Ja, roem is vergankelijk. Ooit komt het moment dat de laatste kijker overlijdt die zich nog een aflevering van Zomergasten herinnert. Maar de troost is dat er in de tussentijd ook een heleboel nieuwe mensen geboren zullen worden. Mijn dochter die in 2014 in mijn buik zat, in zekere zin misschien wel de jongste Zomergast ooit, fantaseert nooit over het vullen van een televisie-avond. Maar zij en haar generatie gaan vast allerlei andere dingen maken om te koesteren.
Vragen, favoriete fragmenten, tips: ionica@volkskrant.nl
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant