Voor veel Europeanen gaat de strijd tussen democratische en autoritaire staten om wie wij zijn en willen zijn. De Russische oorlog tegen Oekraïne maakt daar dan deel van uit. Maar voor een groot deel van de wereld gaat ook Gaza over ons, Europa.
De recente discussie tussen Joris Luyendijk en Tim Hofman, als onderdeel van de serie BOOS Grote Gesprekken, biedt een fascinerende inkijk in het huidige Nederlandse geopolitieke debat en in de centrale rol die de oorlog tegen Oekraïne en het conflict in Gaza daarin vervullen. Simpel gezegd benadrukte Luyendijk het grotere belang dat het Westen heeft bij het verdedigen van Oekraïne. Terwijl volgens hem de situatie in Gaza weliswaar tragisch is, maar puur vanuit machtspolitiek gezien minder relevant: ‘Gaza gaat niet over ons.’ Hofman bracht hier tegenin dat de situatie in Gaza wel degelijk met ons te maken heeft, vanwege onze morele medeplichtigheid.
Deze discussie laat een beperking zien in hoe we omgaan met mondiale vraagstukken en hoe het geopolitieke debat in Nederland te vaak blijft steken in een simplistische scheiding tussen moraliteit en machtspolitiek.
Over de auteur
Casper Wits is sinoloog en japanoloog aan de Universiteit Leiden en (met Remco Breuker) co-host van de Breuklijn Oost-Azië Podcast.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Voor veel Europeanen is duidelijk dat de bredere strijd tussen democratische en autoritaire staten, waar de Russische oorlog tegen Oekraïne deel van uitmaakt, gaat om wie wij zijn en willen zijn. Maar voor een groot deel van de wereld, met name landen in het mondiale zuiden (Afrika, Azië en Latijns-Amerika), gaat ook Gaza over ons, Europa. En dit alles raakt niet alleen aan morele vraagstukken, maar is onlosmakelijk verbonden met machtspolitiek.
De oorlog tegen Oekraïne heeft al enige tijd de contouren van een mondiaal conflict, waarin Noord-Koreaanse soldaten actief meevechten aan Russische zijde en China fungeert als een onmisbare steunpilaar voor de Russische agressie die een direct gevaar vormt voor heel Europa. Toch hebben we moeite met het articuleren van een geopolitieke visie die recht doet aan deze veelzijdige uitdaging en het gevaar dat dit vormt voor onze manier van leven.
Om te beginnen is het zaak de Chinese mondiale langetermijnstrategie beter te begrijpen, aangezien Rusland door toenemende economische afhankelijkheid steeds meer zal fungeren als junior partner van China. Centraal in deze strategie staan landen in het mondiale Zuiden: zij vormen het speerpunt van China’s pogingen de internationale orde te hervormen, een China-centrisch economisch en technologisch ecosysteem op te bouwen en toeleveringsketens van cruciale grondstoffen veilig te stellen.
Het succes van deze strategie – dat wil zeggen de realisatie van een internationaal systeem omgebogen naar de belangen van China en andere autoritaire staten – vormt precies het soort bedreiging van onze vrijheden waar mensen zoals Luyendijk terecht voor waarschuwen als het gaat om de oorlog tegen Oekraïne. Het is een dreiging die zich helaas niet beperkt tot dit conflict.
Als we een effectief antwoord willen vinden op de groeiende invloed van China (en Rusland) in bijvoorbeeld Afrika en het Midden-Oosten, zullen we echter kritisch moeten kijken naar hoe wij zelf de opening voor deze landen gecreëerd hebben. Centraal in de Chinese ‘narratieve oorlog’ in het mondiale Zuiden staat het contrast tussen een China dat zich constructief opstelt en een ‘Westen’ dat ongelijke economische structuren in stand wil houden en desastreuze oorlogen begint en financiert. Een constant refrein is de westerse hypocrisie als het gaat om mensenrechten en hoe we consequent met twee maten meten als het gaat om bondgenoten als Israël.
De Chinese houding is natuurlijk uiterst cynisch, denk bijvoorbeeld aan de behandeling van de Oeigoeren. Maar het valt niet te ontkennen dat er in grote delen van de wereld veel verbittering heerst tegenover het Westen – wat een steeds groter probleem kan gaan vormen binnen de razendsnel veranderende mondiale machtsverhoudingen.
Gaza is verworden, of we dit nu terecht vinden of niet, tot het ultieme voorbeeld van onze laconieke omgang met het internationaal recht en hoe voorwaardelijk onze beleden waarden eigenlijk zijn. Dit heeft directe consequenties als het gaat om harde machtspolitiek, omdat het autocratische landen in de kaart speelt die streven naar een wereldorde waar deze waarden überhaupt geen betekenis meer hebben.
In het geopolitieke debat in Nederland, of wat daarvoor doorgaat, negeren we perspectieven uit het mondiale Zuiden grotendeels, maar China en Rusland doen dat dus niet. Zij zien in dat het toekomstige politieke en economische zwaartepunt steeds meer zal komen te liggen in dit deel van de wereld. Een van de meest urgente politieke vragen van dit moment is dan ook hoe we de invloed van autoritaire staten in deze regio’s willen tegengaan. En dit kan alleen als we als democratieën een moreel aantrekkelijk alternatief weten te bieden, iets wat Gaza met de dag onmogelijker maakt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant