IJsland wil geen lid worden van de Europese Unie. Bij een referendum, dat grote internationale aandacht trok, stemde zaterdag 52,8 procent van de deelnemers tegen het heropenen van gesprekken met Brussel.
is verslaggver van de Volkskrant.
Dat bleek zondag na een lange nacht van stemmen tellen. Aanvankelijk leek het ‘ja’-kamp nog op een overwinning af te stevenen. Met name in de hoofdstad Reykjavik was een duidelijke meerderheid voor verdere toenadering tot Europa. Maar toen in de loop van de ochtend steeds meer stemmen uit meer afgelegen delen van het eiland binnenkwamen, kantelde de uitslag in het voordeel van ‘nei’.
Vanuit de ‘nee’-campagne kwamen opgetogen reacties op de uitslag omdat die de autonomie van IJsland veilig zou stellen. Oppositieleiders bestempelden het ook direct als een grote nederlaag van de zittende regering van premier Kristrún Frostadóttir. Haar sociaal-democratische partij is groot voorstander van toenadering tot de EU. De recht-populistische Sigmundur Gunnlaugsson stelde dat het in zijn ogen niet meer dan normaal zou zijn als de regering zou aftreden.
Maar daar was absoluut geen sprake van, bleek uit de persconferentie die IJslandse premier daarop gaf. Zij benadrukte dat haar regering vooral beloofd had dat het referendum er zou komen en dat de coalitie vooral ‘trots is’ dat zoveel IJslanders zich nu hebben uitgesproken over een in haar ogen nooit goed afgeronde discussie. De regering respecteert de uitslag.
Frostadóttir noemde het een ‘teken van de tijd’ dat voor het referendum zoveel buitenlandse pers naar IJsland was afgereisd. Het land bevindt zich in het Noordpoolgebied duidelijk in een spannende geopolitieke omgeving. Sinds zijn aantreden heeft de Amerikaanse president Donald Trump zijn zinnen gezet op het inlijven van Groenland bij de VS, Russische oorlogsschepen patrouilleren langs IJslandse kusten en ook China heeft interesse in de arctische vaarroutes en bodemschatten.
In haar reactie erkende de premier dat die geopolitieke spanningen het referendum mede hebben gekleurd, al legde ze de uitslag toch vooral uit als een binnenlandse discussie. In 2009 diende de toenmalige regering een verzoek in tot lidmaatschap van de EU, nadat het land hard was getroffen door de financiële crisis. In 2013 kapte een nieuwe eurosceptische regering die onderhandelingen weer af.
De voorstanders zien lidmaatschap als voordelig voor de IJslandse economie. De kosten van dagelijks leven zijn in IJsland hoog en lopen de laatste jaren verder op. Daarbij komt nu de onzekerheid over de geopolitieke situatie.
Het ‘nee’-kamp wil juist graag de eigen economie kunnen afschermen van Europese concurrenten. Dat speelt met name onder het grote deel van de IJslanders dat voor inkomen afhankelijk is van een van de grote visbedrijven op het eiland. Het argument dat IJsland veiliger zou zijn onder de vleugels van de EU werd door de tegenstanders weggehoond met het argument dat de EU zichzelf niet eens kan verdedigen.
Voor de Frostadóttir is een belangrijke les van de afgelopen weken dat IJslanders behoorlijk tevreden zijn met de huidige economische verhoudingen met de relatie met de EU. Net als Noorwegen en Liechtenstein maakt het land deel uit van de Europese Economische Ruimte. De premier beloofde dat haar regering de komende jaren samen met die andere landen zal werken aan nog betere betrekkingen met Brussel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant