Daarmee lijkt de roman van Alba Arikha een variatie op een bekend thema, maar daarvoor zijn de variaties te knap vormgegeven.
Twee uur lang verkeert de 16-jarige Clara in de omgeving van Alexander. Haar vader is een jaar lang gastonderzoeker in New York en huurt het appartement van Alexanders vader, een kunsthandelaar.
Het is halverwege de jaren tachtig en zonder mogelijkheden om contact te houden verliezen ze elkaar uit het oog. Maar Clara blijft aan Alexander denken en ze blijft hopen dat die twee uur ooit meer zullen worden. Dat ze de opmaat blijken te zijn tot een partnerschap, een leven samen.
Dit is het gegeven waarmee de Engelstalige, in Frankrijk geboren auteur Alba Arikha (1966) werkt in Twee uur. Een universeel gegeven, zou je kunnen zeggen: onze levens zijn bezaaid met onverkende paden en niet ontkiemde zaden. Wat zou er zijn gebeurd als we een van die zaden hadden opgepakt?
Het is de bekende uitspraak van Cees Nooteboom: ‘Ik had wel duizend levens, en ik nam er maar één.’
Alexander is voor Clara zo’n ander leven dat ze uiteindelijk niet kiest. Ze ontmoeten elkaar voor het eerst tijdens een etentje als Clara net in New York is. Hij is nukkig en onbenaderbaar: ‘Zijn zwarte krullen bedekken de helft van zijn gezicht. Ik zie alleen een puntige kin en volle lippen.’ Ze mag hem niet.
Al snel komt ze tot inkeer: hij is ‘erg knap’. Hij heeft iets androgyns, lijkt erg op zijn moeder. En als hun blikken elkaar kruisen, ‘voel ik iets wat ik alleen uit boeken herken’.
Hun gesprek tijdens het diner richt zich – verrassing – al snel op literatuur en hun leeslijst. Zijn leeslijst is ‘stukken uitgebreider en ontwikkelder’ dan die van Clara. Hij zegt dingen als: ‘Ik vind het fascinerend hoe Dostojevski de ethiek van het radicalisme onder de loep neemt.’ Clara snapt niet alleen niet wat hij bedoelt, ze heeft ook nog nooit iets van Dostojevski gelezen.
Zij vindt Pride and Prejudice een ‘geweldig’ boek; hij vindt dat Austen zich te zeer bekommert om ‘geld en trouwen’. Henry James is beter. Maar eigenlijk staat elk verhaal dat zich in Engeland afspeelt hem tegen. Alexander staat op het punt naar Londen te verhuizen met zijn ouders. Hij kijkt er tegenop: ‘Ik weet nu al dat ik het vreselijk ga vinden. Over het algemeen vind ik alles vreselijk.’
Dan zit het etentje erop. Vlak voor zijn vertrek naar Engeland komt hij nog de Ilias halen uit zijn oude slaapkamer, waar Clara nu slaapt. Als ze op het punt staan elkaar te zoenen, komt haar zusje de kamer binnen. Weg moment.
En het leven gaat verder. De Ilias neemt hij mee, zij begint te lezen in het verzameld werk van Anna Achmatova dat hij heeft achtergelaten. Ze gaat studeren, begint en beëindigt relaties en krijgt een kind. Ze wordt schrijver en verhuist met haar gezin naar Londen. Waar ze ook maar is, Alexander zit verborgen in haar geheugen, in haar geest.
Er zijn een paar momenten waarop Alexander weer dichtbij komt. In Londen sterft zijn moeder en Alexander en zijn vader keren terug naar New York, waardoor Clara en haar familie eerder dan verwacht uit het appartement moeten. Als jongvolwassene stapt ze over een man, overduidelijk verslaafd, van wie ze later begrijpt dat dat Alexander was.
Het zijn details van een verhaal dat, in vogelvlucht bezien, niet voorbij het cliché komt. Enkele al te expliciete zinnen versterken die indruk: ‘Zoals bij wel meer gebeurtenissen binnen mijn gezin moest ik het zelf een plek zien te geven.’
Twee uur is echter meer dan dat. Het is een korte, compacte roman, waarin Arikha haar verhaal trefzeker opbouwt. Eigenlijk zit alles al in dat etentje, die twee uur samen: onhandige kinderen die meer lezen dan dat ze zich in de materiële werkelijkheid om hen heen begeven – ja, dat kennen we. Maar je gaat mee in de verliefdheid die Clara overvalt. En je ziet in Alexander wat zij niet ziet: de duisternis, een bepaald soort gevaar.
Deze roman is, met andere woorden, niet het verhaal van een onbereikbare verliefdheid, maar van een gevaarlijke liefde. Alexander hangt niet alleen over het verhaal door zijn afwezigheid, maar ook als het soort man tot wie Clara zich aangetrokken voelt. Geen wonder dus, dat geen enkele van haar relaties echt werkt of haar echt gelukkig maakt.
Niet dat Clara dat zo scherp ziet, in ieder geval niet echt: wanneer er scheurtjes in haar huwelijk ontstaan, kan ze die ‘haarscherp’ zien. Maar ze besluit vooral: ‘Ik moest zien te voorkomen dat ze nog groter werden.’ Ze steekt haar kop dieper in het zand: dat is nu eenmaal makkelijker dan zich afvragen waar die scheurtjes vandaan komen of waarom ze überhaupt zijn ontstaan.
Daarmee is Twee uur een variatie op een bekend thema, maar het is een mooi thema en de variaties zijn knap vormgegeven.
Alba Arikha: Twee uur. Uit het Engels vertaald door Lette Vos. Oevers; 232 pagina’s; € 22,50.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant