Lichte duizeligheid gaat over het rimpelloze, zeg maar gerust saaie bestaan van de Japanse Natsumi. Maar Mieko Kanai’s weergave daarvan is dat bepaald niet.
is literair recensent en eindredacteur van de Volkskrant.
Op het oog is het een opmerkelijke keuze: het eerste boek van Mieko Kanai (1947) dat we in het Nederlands kunnen lezen, is een bescheiden roman over een Tokiose huisvrouw in de jaren negentig, aanvankelijk gepubliceerd als feuilleton in een Japanse variant van Libelle.
Kanai moet een intellectueel zwaargewicht zijn. Ze publiceerde zo’n dertig boeken in een carrière die decennia omspant en termen als ‘sleutelfiguur’ en ‘cultstatus’ rechtvaardigt (de omslag van de vertaling staat er althans vol mee).
Maar de eerste zin die wij, Nederlands publiek, van haar te lezen krijgen, gaat over keukenkastjes, schoonmaakspullen en de ideale indeling van een driekamerappartement. ‘De reden waarom ze gekozen hadden voor de flat met ruime balkons aan de zuid- en oostkant en een grote woonkeuken op het zuidoosten…’ begint het, om pas vier pagina’s later te eindigen.
Het is een bloedserieuze overpeinzing – kolkend, uitgesponnen en toch beheerst: lezen we hier een satire op het huisvrouwenbestaan? Een feministisch manifest?
Lichte duizeligheid speelt zich af in het hoofd van Natsumi, moeder van twee zoons die haar steeds minder nodig hebben, echtgenote van een man op wie ze nooit verliefd is geweest. Zijn fysieke aanwezigheid doet haar steeds meer walgen: ze kan zich eindeloos opwinden over zijn haren die aan meubels blijven plakken, zijn vuile badwater waarin zij zich nog moet wassen, ‘alsof de contouren van haar eigen lichaam oplosten en via de huid en de poriën van een ander lichaam op een weerzinwekkende manier samensmolten’. Natsumi heeft gekozen voor haar man omdat hij ‘een paar goede karaktereigenschappen’ heeft, en hoopt verder vooral op een rimpelloos leven.
Rimpelloos is het, om niet te zeggen: saai. Huishoudelijk werk, buurvrouwenroddels, boodschappen – repeat. Maar Kanai’s weergave ervan is dat bepaald niet.
Ze maakt de eentonigheid zelf tot haar onderwerp, of liever, het effect daarvan op de menselijke geest. In haar nawoord omschrijft Kanai het als een lichte duizeligheid, of ook wel: waanzin.
Bij de simpelste bezigheden wordt Natsumi erdoor overvallen. Tijdens de afwas, bijvoorbeeld, terwijl ze naar de slierten glinsterend water staart: ‘het water liep uit de kraan, er was niets opmerkelijks aan – nee, het was absoluut niet opmerkelijk, het was geheel vanzelfsprekend – en als ze daar zomaar naar staarde, raakte ze om de een of andere reden in een roes.’ Een prettig, leeg gevoel, vindt ze.
De vorm sluit perfect aan op de inhoud: een stream-of-consciousness-achtige woordenstroom die geen ruimte laat voor diepere reflectie. Kanai onderstreept haar punt met twee opgenomen essays. Op aanraden van een vriendin leest Natsumi, na lang treuzelen, deze stukken (van de auteur zelf) over Kineo Kuwabara, die met zijn foto’s van Tokio een bepaalde duizeligheid opwekt. Ze heeft er – veelzeggend – weinig boodschap aan.
Natsumi vindt zichzelf óók niet bijster interessant, maar heeft niet de drang om iets te veranderen. Voelt zich minderwaardig aan haar werkende vriendinnen, maar zoekt geen baan. Overweegt soms een hobby – jazzdans misschien, of messenslijpen – maar ziet er dan toch weer van af.
Nee, ‘ze bleef, zoals altijd, voortdurend bezig met van alles en nog wat, en voor ze het wist was de tijd alweer voorbijgegaan, opgebroken in losse, onsamenhangende momenten’.
Dit gevoel van ledigheid (of waanzin) is natuurlijk niet voorbehouden aan Tokiose huisvrouwen in de jaren negentig. Iedereen herkent wel íéts in Natsumi: gemiste kansen, verspilde tijd. Maar is haar gevoel van ach-het-is-niet-anders nou treurig, of juist benijdenswaardig? Dat laat Kanai ons zelf bedenken.
Mieko Kanai: Lichte duizeligheid. Uit het Japans vertaald door Maria Smolders. Nijgh & Van Ditmar; 192 pagina’s; € 21,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant