Met massale drone-aanvallen op distributiecentra van Russische onlineretailers als Wildberries en Ozon probeert Oekraïne de oorlog naar de Russische burger te brengen. Wat merkt die daarvan?
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en de Kaukasus.
De Siberische Anastasia Vasiljeva, een ondernemer in galajurken, weet even niet wat ze moet zeggen, vertelt ze haar volgers op Instagram. In een klap is ze haar hele collectie kwijt. De strakke jurken, vaak met een diep decolleté, lagen opgeslagen in een magazijn van het bedrijf Wildberries. ‘Gisteren was ik ondernemer, vandaag ben ik failliet’, zegt Vasiljeva vanuit Novosibirsk.
In Perm heeft Joelia Nisjanbajeva nog een derde van haar producten over. De rest van haar huidzalfjes, ontharingscrèmes en andere schoonheidsmiddelen zijn verbrand. ‘We zullen er geen doekjes om winden’, zegt ze op Instagram. ‘Het bedrijf maakt momenteel de moeilijkste perioden in de geschiedenis door.’
En in de Kaukasus is na 40 jaar plotseling het einde nabij voor het familiebedrijf van Olga Petrovskaja. In een week gingen tienduizend van haar kledingstukken in Wildberries-magazijnen in rook op, vertelt ze in een video vanuit haar naaiatelier. ‘Ons bedrijf verdwijnt voor onze ogen.’
Oekraïense drone-aanvallen op de magazijnen van Russische webwinkels hebben de oorlog deze zomer dichtbij gebracht voor Russen, net nu ze ook kampen met brandstoftekorten door aanvallen op olieraffinaderijen. Tienduizenden Russische ondernemers, die hun spullen bij webwinkels Wildberries en Ozon opslaan en verkopen, zijn voorraden kwijt.
Sinds 18 juli heeft Oekraïne meer dan twintig magazijnen beschoten van Wildberries, de grootste webwinkel van Rusland. Sommige van de gigantische magazijnen zijn volledig verwoest. Zeker twaalf medewerkers kwamen om. Woensdag brandde er in Tambov weer een magazijn af ter grootte van veertien voetbalvelden.
Deze week opende Oekraïne ook de aanval op Ozon, de voornaamste concurrent van Wildberries. ‘Nu is het de beurt aan Ozon’, aldus het Oekraïense ministerie van Defensie vorige week zaterdag in een verklaring. Sindsdien zijn zeker vijf Ozon-magazijnen in brand gevlogen door inslagen van drones met explosieven.
De motieven van Oekraïne zijn tweeledig. Het Oekraïense leger stelt allereerst dat Wildberries en Ozon de invasie ondersteunen door leveringen aan het Russische leger. Daarnaast zegt het Oekraïense leger de Russische economie te willen verzwakken.
‘We beperken geheel gerechtvaardigd de agressie-mogelijkheden van Rusland’, schreef president Volodymyr Zelensky woensdag op X na nieuwe aanvallen. Die zijn een reactie op de voortdurende Russische aanvallen op civiele doelwitten in Oekraïne. Zelensky wil de steun voor de oorlog onder Russen ondermijnen door die voelbaarder te maken in Rusland zelf. ‘De oorlog moet terugkeren naar waar hij vandaan kwam.’
Wildberries en Ozon zijn doelwitten die alle Russen kennen. Als Russen online shoppen, doen ze dat meestal bij deze twee bedrijven, die samen goed zijn voor 80 procent van de omzet van Russische webwinkels. Een op de vijf roebels die Russen uitgeven aan kleding, schoenen, elektronica en cosmetica, besteden ze via Wildberries en Ozon, berekende The Bell, een Russische economische nieuwssite die gedwongen vanuit het buitenland werkt, net als alle kritische Russische media.
Wildberries is de marktleider. Vorig jaar werd er voor omgerekend 61 miljard euro gehandeld via het platform, ongeveer een derde van het Russische bruto binnenlands product. Het bedrijf wordt vaak vergeleken met Amazon of, in Nederland, met Bol, maar werkt anders. Wildberries is zelf geen verkoper. Het bedrijf is een onlinemarktplaats voor onafhankelijke verkopers en kopers, waarbij Wildberries de logistiek regelt. Ondernemers sturen hun producten op naar Wildberries, dat ze tegen betaling opslaat, inpakt, verstuurt en bij een retourzending weer opslaat.
Ook karakteristiek voor het bedrijf zijn de bijna honderdduizend roze-paarse afhaalpunten door het hele land, met pashokjes waar Russen hun bestelde kleding proberen, voordat ze besluiten of ze die houden of achterlaten.
Naast galajurken en huidzalfjes kunnen Russen bij Wildberries en Ozon terecht voor benodigdheden die van pas komen bij het bezetten van Oekraïne. Wildberries ontkent producten te leveren aan de Russische strijdkrachten. Maar te koop op het platform zijn tienduizenden militaire spullen en dual use-goederen die zowel voor civiel als militair gebruik kunnen dienen. Zo heeft de site aparte afdelingen met namen als ‘wapenaccessoires’, ‘kogelwerende vesten’, ‘nachtkijkers’ en ‘drones’.
Tot de aanvallen op de magazijnen had Wildberries zelfs een speciale sectie genaamd ‘alles voor de SVO’. SVO is de Russische afkorting voor ‘speciale militaire operatie’, de term die het Kremlin gebruikt voor de grootschalige invasie van Oekraïne. Na de Oekraïense aanvallen verwijderde Wildberries de sectie, maar de militaire spullen zijn nog altijd beschikbaar.
Ze vinden gretig aftrek, blijkt uit berichtgeving van de Russische nieuwssite Vjorstka, die hand wist te leggen op interne verkoopgegevens van Wildberries van mei tot augustus. In drie maanden verwerkte Wildberries 29 duizenden bestellingen voor drone-onderdelen, 30 duizend bestellingen voor kogelvrije vesten en 257 duizend bestellingen voor wapenonderdelen.
Ook nieuwssite Meduza ontdekte dat Wildberries en Ozon gebruikt worden voor ondersteuning van militairen aan het front. Groeperingen die geld inzamelen voor het Russische leger zetten de platforms in als toeleveringsketens richting het front, onder meer voor eerstehulpsets, helmen en een breed scala andere spullen waar militairen om vragen, van kettingzagen tot iconen van heiligen.
Maar sinds de Oekraïense aanvallen op de magazijnen is de handel in militaire spullen via Wildberries aanzienlijk afgenomen. In de eerste twee weken van de aanvallen daalde de verkoop van kogelvrije vesten en wapenaccessoires met een kwart, de verkoop van drones met een derde, zo blijkt uit de verkoopgegevens in handen van Vjorstka.
Oekraïne slaagt er met de aanvallen dus in om de aanvoer van spullen naar het front te bemoeilijken, al lijken de hoeveelheden via Wildberries en Ozon klein vergeleken met de spullen die het Russische ministerie van Defensie naar het front stuurt.
Tegelijkertijd richt Oekraïne schade aan in de wankele Russische economie. Wildberries is volgens schattingen van analisten een derde van zijn logistieke capaciteit kwijt. De schade bij de magazijnen wordt geraamd op 2 tot 3 miljard euro – dat staat los van de miljardenschade voor de ondernemers die hun producten in rook zagen opgaan. Ozons verliezen zijn kleiner, maar de aanvallen op dat bedrijf zijn nog maar net begonnen.
De bedrijven ogen machteloos tegen de Oekraïense drones. Het Russische leger wil zijn luchtafweer niet inzetten voor de verdediging van de magazijnen, omdat het die nodig heeft op andere plekken. Wildberries zoekt met spoed naar opslagruimte in buurland Kazachstan om producten vanuit daar te versturen naar klanten.
Maar het vertrouwen in het bedrijf slinkt snel. Duizenden eigenaren van Wildberries-afhaalpunten hebben hun onderneming te koop gezet op Avito, een andere onlinemarktplaats. Russische economen stellen dat het voortbestaan van de twee grootste webwinkels van Rusland onzeker is geworden.
President Vladimir Poetin ziet zich genoodzaakt in te grijpen. Hij zei afgelopen weekeinde dat Oekraïne ‘de doos van Pandora’ heeft geopend met aanvallen op economische doelwitten. Poetin gaf zijn regering de opdracht om te helpen bij het herbouwen van magazijnen. Getroffen ondernemers kregen deze week uitstel van betaling van belastingen en verzekeringen – een maatregel die volgens veel van de ondernemers geenszins opweegt tegen de geleden schade.
Poetin ondertekende ook een decreet dat de regering toestemming geeft om de controle over te nemen over private bedrijven als die zich onvoldoende beschermen tegen drone-aanvallen. Daarmee zet hij de webwinkels, maar ook getroffen olieraffinaderijen, onder druk om zelf te betalen voor luchtverdedigingssystemen.
De opties van het Kremlin zijn beperkt. ‘De regering, die vastbesloten blijft Poetins oorlog te financieren, heeft momenteel geen geld beschikbaar om zelfs een cruciale marktplaats als Wildberries te ondersteunen’, schrijft de economische nieuwssite The Bell. Door de oorlogsuitgaven is het Russische begrotingstekort voor dit jaar al opgelopen tot omgerekend 60 miljard euro. Dat is anderhalf keer hoger dan beraamd.
Economen waarschuwen dat de vernietiging van grote hoeveelheden consumentenproducten tevens de inflatie kan opstuwen. Die ligt volgens officiële overheidsstatistieken al op 6 procent, ondanks een draconisch hoog rentetarief van de Russische centrale bank van 14 procent. Ook de extra kosten die de webwinkels en aangesloten ondernemers nu voor hun rekening krijgen, zullen ze naar verwachting doorberekenen in de prijzen.
De aanvallen verhogen de druk op de Russische economie, die tot verbazing van westerse landen na vierenhalf jaar oorlog nog niet is geknapt, maar wel steeds meer barsten toont. Voor het tweede jaar op rij stagneert de economie, ondanks de kapitalen die het Kremlin het land in pompt via de wapenindustrie. Eerder deze maand werd een Russische topeconoom van een staatsbank ontslagen nadat hij had gewaarschuwd dat Rusland een uitputtingsoorlog tegen Oekraïne niet kan winnen.
Afgezien van de militaire en economische effecten hebben de aanvallen een psychologisch effect in Rusland. De oorlog die door het gros van de bevolking wordt genegeerd, is moeilijker te ontkennen. Anastasia Vasiljeva, de ondernemer in Siberië, die haar galajurken verloor, krijgt op Instagram steunbetuigingen en een tip. ‘Misschien is het tijd je voor politiek te gaan interesseren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant