Sinds zijn verpletterende debuut Less Than Zero (1985) belichaamt Bret Easton Ellis de Amerikaanse obsessie met geld, geweld en beroemdheid. De lieverd die hij eigenlijk is werd even zichtbaar in zijn roman The Shards, maar de serie van Disney+ duwt hem weer kopje onder.
is schrijver en chef van Zondag, het essay- en boekenkatern van de Volkskrant.
Hoe lang was het mogelijk een roman van Bret Easton Ellis als een roman te lezen?
Zijn debuut, Less Than Zero, verscheen begin mei 1985 en begin juni stond er een paginagrote bespreking in The New York Times van haar meest gezaghebbende criticus, Michiko Kakutani. De kop: ‘Young and ugly’.
Het waren niet zozeer de harddrugs, de kinky seks en de dure kleren van Ellis’ steenrijke adolescenten, schreef Kakutani, het was vooral hun glasharde cynisme dat het boek zo verontrustend maakte.
In de rubriek ‘Reputaties’ kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Daarna was het gebeurd. Less Than Zero werd een bestseller en Bret Easton Ellis werd Bret Easton Ellis Copyright: een merk, een imago, een reputatie. Niemand las zijn romans nog onbezonnen. In het Amerika van Reagan, waar politici een godvrezende deugdzaamheid verkondigden, belichaamde Ellis de Amerikaanse obsessie met geld, geweld en beroemdheid. 21 was hij.
En toen kwam American Psycho, in 1991. Journalisten wreven in hun handen: een schandaal nog voor iemand een letter kon lezen. Een roman over een seriemoordenaar op Wall Street. Simon & Schuster zou het uitgeven, maar liet het boek vlak voor publicatie vallen; Ellis mocht z’n voorschot van 300 duizend dollar houden. Een andere uitgeverij pikte het op. Weken voordat de roman verscheen, drukten de kranten al vernietigende recensies af en feministen kwamen in opstand: het boek was misogyn, het verheerlijkte geweld tegen sekswerkers.
Vond Ellis het erg? O ja. Hij voelde zich in die tijd real bad, zei hij in een interview, met een verveelde blik en zo'n Californische tongval, waardoor je nooit weet of iemand dat echt vindt of het zegt om ervan af te zijn.
In ieder geval bleef hij in volgende boeken personages hergebruiken. Hij bleef over moordenaars en terroristen schrijven. Hij hield zijn reputatie, als een sterke hand speelkaarten, dicht tegen de borst.
Op Disney+ is nu de tv-serie The Shards te zien, naar de roman die Ellis in 2023 publiceerde.
Los Angeles in de jaren tachtig. Een middelbare school. Blondie op de radio. De serie heeft de esthetiek van een Ralph Lauren-reclame – ik kreeg de hele tijd zin een navy blazer met gouden knopen te kopen.
De personages zijn quarterback, homecoming queen, student body president – die hele Amerikaanse highschool-aristocratie van populariteit. Deze tieners (gespeeld door twintigers) zijn zonder uitzondering hysterisch knap, sterker nog: intergenerationeel knap. De hoofdrollen zijn weggelegd voor de dochter van Cindy Crawford en de zoon van Richard Gere. Jukbeenderen, wasbordjes, Big Hair, parelwitte tanden van oor tot oor.
En in het midden: Bret Easton Ellis gespeeld door Igby Rigney. Net als de echte Ellis op die leeftijd werkt hij aan een boek. Dat weet je, omdat hij het steeds zegt: ‘Jongens, ik ben moe, ik heb zo hard aan mijn boek gewerkt.’
Dat boek is Less Than Zero. Ellis (de echte) schreef The Shards nadrukkelijk als metafictie. Het is moeilijk het boek anders te lezen dan als een herroeping van zijn reputatie uit die jaren tachtig.
Want waar de personages in Less Than Zero hol waren, vult Ellis ze in The Shards met gevoel. Weg nihilisme. Zijn ‘Bret’ is eenzaam, zit in de kast, wil daaruit komen maar weet niet hoe. Hij idealiseert zijn vrienden, hij is onzeker over zijn status, voelt zich bedreigd door de komst van een knappe nieuwe leerling, Robert. Hij rijdt in dezelfde cabrio als in Less Than Zero, maar nu opeens ziet de lezer een trillend bovenlipje in de achteruitkijkspiegel.
Arme Bret.
Maar stel, je bent een tv-producent, met kijkcijfers on your mind. Wil je dan Arme Bret, sip en onzeker in de kast, of wil je Bret Easton Ellis Copyright, de schrijver wiens werk al decennia in opspraak is?
De tv-serie gaat voor optie twee. Zoals Igby Rigney teenage-Bret speelt, is het eerder Less Than Zero dan The Shards. Hij is niet cynisch of ongevoelig, alleen: de enige gevoelens die zijn overgebleven, zijn jaloezie en ambitie. Zijn voice-over is afstandelijk.
Die voice-over, die vanuit het heden spreekt, zegt te verlangen naar de wereld voordat de trawler toesloeg en alles nog idyllisch en vredig was. Maar het snuiven, het vreemdgaan, liegen & bedriegen van de tieners en hun ouders voelt bepaald niet pastoraal.
Die trawler (‘het sleepnet’) is een seriemoordenaar die het heeft gemunt op mensen van zijn school. Bret verdenkt zijn nieuwe klasgenoot Robert, maar zijn vrienden zijn even te druk met hun eigen besognes om ook nog eens aan doodgemartelde klasgenoten te denken. Toch enigszins te cynisch, zou je denken.
(Die verhaallijn over een seriemoordenaar is taai kauwen, voor wie het werk van Ellis kent: in vrijwel elk boek versmelten de verteller en de moordenaar, waarbij het gaandeweg onduidelijk is wie wat heeft gedaan of simpelweg verzonnen.)
De twist zit ’m in de aftiteling. Geschreven door: Bret Easton Ellis. Hij heeft zelf een script geschreven, en dat voelt toch alsof hij terug in de kast is gekropen. Alsof hij ervan is geschrokken in zijn roman ineens gevoelens als empathie, naastenliefde, onzekerheid, trots te hebben getoond. Hij grijpt zijn kans en ruilt zijn getoonde kwetsbaarheid in voor zijn kogelwerende, koele imago.
Ik pakte The Shards, de roman, er nog eens bij. Op de binnenflap staat een foto uit het yearbook van Bret Easton Ellis, 1982, waarschijnlijk om het autobiografische aspect te benadrukken. 18 moet Ellis zijn geweest. Een ouwelijk gezicht, voor een 18-jarige. Maar een brede, zachte lach. Open blik. Zacht golvend haar. Niet cool, zou je denken. Een gevoelige lieverd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant