De overheid heeft excuses aangeboden voor het sinds 2008 opsluiten van tienduizenden jongeren in gesloten inrichtingen. Daar kwamen zij vaak terecht in een repressieve, onveilige leefomgeving. Ook verantwoordelijke organisaties zeiden hiervoor zaterdag ‘sorry’.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
‘Ik bied excuses aan voor de pijn en het leed dat jullie hebben moeten meemaken in de gesloten jeugdzorg en de sporen die dat heeft nagelaten’, zei minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) in Ede ten overstaan van een zaal met circa honderd slachtoffers, nabestaanden en naasten. Ze deed dit mede namens het ministerie van Justitie, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jeugdzorg Nederland.
Sterk stond stil bij het schuldgevoel dat veel jongeren hebben overgehouden aan de gesloten jeugdzorg. ‘Het was en is niet jullie schuld. Niets wat jullie hebben moeten meemaken in de gesloten jeugdzorg kwam door jullie zelf.’ Ook ouders kregen excuses voor het niet bieden van ‘veiligheid en nabijheid’ aan hun kinderen – van wie een aantal niet meer leeft door zelfdoding. ‘Voor sommigen komen deze woorden te laat, omdat zij niet meer leven.’
Sterks woorden leidden bij sommigen hoorbaar voor hevige emoties. In de gesloten jeugdzorg lag volgens haar te veel nadruk op beperken van vrijheid. ‘Wat bedoeld was als bescherming, heeft geleid tot schade.’ Velen kregen te maken met mentaal, fysiek en seksueel geweld, of met langdurige opsluitingen en hardhandig vastpakken. Sommigen werden, zei Sterk, ‘gevisiteerd of verplicht tot anticonceptie’ en velen kregen ‘geen passende behandeling’.
De excuses komen op een moment dat de gesloten jeugdzorg nog altijd bestaat. Het sluiten van deze plekken staat ‘bovenaan’ Sterks prioriteitenlijst, maar voor een grote groep jongeren is het nog niet gelukt hen anders op te vangen. Jongeren in deze instellingen konden via een livestream meekijken.
‘Het lukt niet van de ene op de andere dag’, zei Sterk, ‘maar het uitgangspunt blijft: geen enkele jongere mag meemaken wat jullie hebben meegemaakt. Zolang de gesloten jeugdzorg bestaat, moeten we het beter doen.’ Ze erkent dat jongeren te lang hebben moeten wachten op de excuses. En dat ze dankbaar is dat jongeren zich bleven uitspreken, ook toen ze nog niet werden gehoord.
Na onderzoek van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass werd sinds 2024 in de Tweede Kamer aangedrongen op de excuses. Bhugwandass interviewde voor zijn rapport Eenzaam Gesloten 51 lotgenoten over hun gedwongen opsluiting. In zijn vervolgrapport Eenzaam Gestorven maakte hij dit jaar bekend dat 38 van de geïnterviewden daarna, net als hijzelf, een suïcidepoging deden. Vijf van hen zijn hierdoor overleden.
Bhugwandass zei in deze krant eerder al de excuses niet te zullen aanvaarden, omdat hij ze niet ‘welgemeend en doorleefd’ vindt. Het ministerie benadrukt dat de excuses zijn vormgegeven ‘in zorgvuldig overleg met de doelgroep’. Bhugwandass hekelt ook dat slechts 12 miljoen euro voor ‘herstelactiviteiten’ is uitgetrokken voor de naar schatting 20 duizend slachtoffers.
Slachtoffer Gunou Mahmoud (25) is het met Bhugwandass eens, maar is met haar twee hulphonden Solo en Duo zaterdag toch naar Ede gekomen. Ze spreekt van ‘lege excuses’ zolang er geen serieuze plannen liggen voor financiële genoegdoening.
Mahmoud vertelt hoe ze als 15-jarige met oorlogstrauma’s werd geplaatst in de inmiddels opgeheven Zeer Intensieve Kortdurende Opvang (Zikos) van de gesloten jeugdzorglocatie in Harreveld. Niet omdat werd gedacht dat ze het zwaarste gesloten regime nodig had, maar in afwachting van een plek in een open instelling zonder strenge regels.
‘Ik had in mijn cel alleen een kaal matras’, zegt ze. ‘Kussen, hoes en deken moest ik verdienen. Ook wc-papier kreeg ik alleen bij goed gedrag.’ Om haar te treiteren, werden eieren op Mahmouds hoofd kapot geslagen en soms het water van haar cel afgesloten zodat ze de wc niet kon doorspoelen.
Medewerkers zeiden tegen haar dat het haar eigen schuld was dat ze in de gesloten inrichting zat, ze er nooit meer uit zou komen en maar beter zelfmoord kon plegen. ‘Ik kon alleen maar huilen.’
Een aanwezige moeder van een jeugdzorgslachtoffer, Malanca Schut (53), vindt de excuses ‘niet loos’, al heeft ze er genoeg op aan te merken. ‘Er zit een boos, verzuurd stuk in mij’, zegt ze, ‘maar dat pad wil ik niet meer op, dat helpt mij niet.’
Twee keer het woord ‘sorry’ horen raakte haar het meest. ‘De rest van de tekst van de minister geloof ik wel, daar hebben honderden mensen aan meegeschreven’, zegt ze. ‘Maar het woord sorry is een heel menselijke manier van excuses maken. Dat was fijn om te horen.’
Schut kampt met schuldgevoelens. Ze stuurde er zelf op aan dat haar toen 16-jarige zoon in een gesloten inrichting werd opgenomen. ‘Als hij niet van straat was gehaald, had hij het niet overleefd.’
Ze had naar een andere oplossing gezocht als ze had geweten dat hij ‘dagenlang tot wel 22 uur in een cel opgesloten zou worden en twee jaar lang zware mishandeling te verduren zou krijgen’, zegt ze met tranen in haar ogen. ‘En dan mocht ik niet langskomen.’
Zaterdag heeft Schut zelf weer excuses gemaakt aan haar zoon. ‘Ik denk dat ook de instanties hun sorry moeten blijven herhalen, in elk contact dat ze met deze jongeren hebben de komende tijd.’
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. Of chat op www.113.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant