is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Ook ik zat diep in de Dolly-rouw. Het voelde alsof ons een tijdperk uit de vingers glipte. Waarin je met talent, verdiensten én zachtaardigheid de wereld kon veroveren. De talloze eerbetuigingen bevestigden dat alleen maar.
Elk postuum benadrukte dat Parton ‘van iedereen’ was. De bewonderende afscheidsgroet van de Democratic Socialists of America ging rond, met die van Trump ernaast geplakt. Het AD riep Parton uit tot ‘de André van Duin van Amerika’. In populariteitspeilingen torende ze bij leven al boven andere publieke figuren uit.
Maar na de zoveelste vaststelling dat zowel rednecks als dragqueens Parton koesterden, begon er iets te knagen. Is het prijzenswaardig als een 80-jarige beroemdheid in deze wereld geen vijanden heeft gemaakt? Wanneer ook de wreedaards, zelfverrijkers en fascisten met je weglopen, heb je je dan niet een pietsie te veel op de vlakte gehouden?
Toen aardige woorden van Parton over Hillary Clinton in 2016 werden opgevat als aanbeveling, haastte ze zich om te rectificeren: ze steunde geen enkele kandidaat en wist nog niet of ze Clinton of Trump zou stemmen. Nu was dat nog de tijd van ‘geef hem een kans’, maar bij de láátste presidentsverkiezingen zal ze toch hebben beseft wat Trumps terugkeer zou betekenen? Ook voor groepen die in haar een beschermvrouwe zagen. Met haar brede achterban zou haar stem gewicht hebben gehad. Wat had ze, 78 en schathemeltjerijk, nog te verliezen?
Zo begon zich – ik had The Grass Is Blue nog op de repeat staan – een ongemakkelijke gedachte op te dringen: was Dolly Parton een laffe, opportunistische allemansvriend?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ze schiep met Dollywood werkgelegenheid in haar arme geboortestreek, liet 300 miljoen gratis boeken aan kinderen sturen en schonk miljoenen aan getroffenen na natuurrampen. Prachtig. Maar ook goede doelen waar niemand tegen kon zijn.
Parton wordt geroemd als voorvechter van lhbti-rechten. Op het oog controversiëler. Maar wat zong en zei ze precies? In Family uit 1991 zingt ze: Some are preachers, some are gay/ Some are addicts, drunks and strays/ But not a one is turned away/ When it’s family. Alcoholist of homo – hij blijft je broer.
In interviews zei Parton vaak dat het ‘niet aan haar is om te oordelen’. Hieruit kan de in NRC aangehaalde conservatieve Dollywood-bezoeker Lisa Hooper concluderen dat Dolly en zij op één lijn zitten: ‘Vergeef de zondaar, niet de zonde.’ Een paar jaar geleden nam Parton nog een duet op met de homofobe Trump-fan Kid Rock.
Ze steunde Black Lives Matter, kon je de afgelopen dagen lezen. Maar de woorden bleven welwillend en weinig expliciet. Ze ‘begreep dat mensen gezien wilden worden’ en ‘natuurlijk telden zwarte levens’. ‘Do we think our little white asses are the only ones that matter? No.’ Waarmee ze omzeilde dat zwarte levens op dat moment onvoldoende telden.
Haar cofinanciering van het Moderna-vaccin dan, in de coronacrisis? Dat, dacht ik, moet gevoelig hebben gelegen. Het wantrouwen was immers groot. Maar als je Parton hoorde, hielp ze niet bewust een vaccin ontwikkelen. Ze doneerde op aangeven van een goede vriend een miljoen voor onderzoek naar een geneesmiddel voor corona en reageerde verrast toen Moderna daar uitrolde. ‘Iedereen feliciteerde me. Ik vroeg: waarmee?’
Het was op dit punt, net toen ik begon te vrezen dat we op het canvas Parton misschien te veel moois hadden geprojecteerd, dat de slinger weer terug begon te zwaaien.
Want zou het nou? Zou Parton een miljoen hebben geschonken aan een naar haar genoemd fonds en tussentijds nooit iets hebben vernomen? Of hield ze zich hier tactisch van de domme?
Daarbij had ze al vroeg, toen haar carrière nog kwetsbaar was, wel degelijk risico’s genomen. Door nummers te maken tegen de ongelijke behandeling van vrouwen. Radiozenders weigerden in 1970 Down from Dover te draaien, waarin ze het perspectief koos van een verstoten, ongehuwde tienermoeder.
En in moderne oren mag het niet best klinken om homo’s in een rijtje met verslaafden en zwervers te zetten. Maar hardop zeggen dat die allemaal bij je familie horen, was in de countrywereld 35 jaar geleden baanbrekend. Parton was over dit thema nooit fel, wel consequent. Dat ze homo’s in haar omgeving heeft en niet veroordeelt, zei ze al in 1984 tegen Andy Warhol. Ze produceerde een documentaire over de lappendeken vol namen van aidsdoden. Steunde de openstelling van het huwelijk. Maakte een liedje bij een film over een transvrouw.
Hunter Kelly, als journalist gespecialiseerd in lhbti-kwesties, schrijft voor The Hollywood Reporter dat hij moeite had met Partons boodschap dat Kid Rock genade verdiende. Nu hij ‘ziet welke rol Dolly op het wereldtoneel vervulde’, begrijpt hij haar: ‘Ze probeerde bruggen te blijven bouwen, ook wanneer dat rommelig werd.’ Liet bovenal zien ‘hoe je de communicatielijnen kon openhouden’.
Dát kenmerkt Partons manier van verandering teweegbrengen. In de eerste plaats praktisch voorleven. Ze betaalde de medische kosten voor de transitie van een medewerker. Ze was levenslang vakbondslid en sloot voor haar mensen consequent vakbondscontracten af. En waar ze zich uitsprak, deed ze dat met doordacht millimeterwerk.
Voor vooruitgang heb je mensen nodig die vooroplopen, poorten inbeuken en marges oprekken. Je hebt ook hard mensen nodig die grote groepen een beetje laten meebewegen, zonder ze kwijt te raken.
En dat roept de vraag op of zo’n figuur tegenwoordig nog zou kunnen opstaan. Nu iedereen met enig publiek profiel permanent onder druk wordt gezet om onmiddellijk en in elke kwestie kleur te bekennen, zonder een spoortje ambiguïteit.
Er blijft veel over om te missen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant