De advocaat van Extinction Rebellion verdedigde het demonstratierecht van de blokkeerboeren. Dat klinkt bijzonder, maar hij doet dat met foute argumenten.
De Volkskrant publiceerde onlangs een betoog van advocaat Willem Jebbink, waarin hij stelt dat boeren die met tractoren de snelweg opgaan, worden beschermd door de Grondwet en de mensenrechtenverdragen. Die conclusie houdt juridisch geen stand.
Onder het stuk staat dat Jebbink advocaat in Amsterdam is. Bij een discussie over wegblokkades is dat onvolledig. Hij treedt structureel op voor Extinction Rebellion, stond A12-blokkeerders bij en procedeerde tegen gebiedsverboden en tegen politieoptreden rond de A10. Die betrokkenheid is relevante context bij zijn duiding.
Over de auteur
Jo Horn is publicist. Hij was onder meer projectleider Reorganisatie Politie, promoveerde op een proefschrift over de politie en was lid van de Tweede Kamer voor de PvdA.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Jebbink beroept zich op het Brennerpas-arrest. Dat arrest gaat over de ruimte die een staat onder uitzonderlijke omstandigheden aan een demonstratie moet laten, en niet over de vraag die hier voorligt, namelijk of de staat mag optreden tegen demonstranten die een snelweg blokkeren of daar rijden met voertuigen die er niet zijn toegelaten.
Die vraag beantwoordt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in de zaak van Kudrevičius en anderen tegen Litouwen. Litouwse boeren protesteerden tegen de landbouwprijzen en sloten met hun voertuigen grote wegen af. Zij werden strafrechtelijk veroordeeld.
De Grote Kamer van het Hof, de zwaarste samenstelling van zeventien rechters die alleen aan zaken van principieel belang te pas komt, oordeelde op 15 oktober 2015 dat artikel 11 EVRM, de vrijheid van vergadering, niet was geschonden. Demonstraties op de openbare weg veroorzaken onvermijdelijk enige verstoring en daarvoor moeten autoriteiten tolerantie opbrengen, aldus het Hof, maar die tolerantie kent grenzen. De boeren blokkeerden bewust en langdurig, met ernstige gevolgen voor anderen die rechtmatig van de weg gebruikmaakten. Het Hof noemde het gedrag laakbaar.
Dat is de kern. Artikel 11 EVRM verschaft geen immuniteit tegen handhaving wanneer demonstranten opzettelijk en ernstig inbreuk maken op de rechten van derden. Emeritus hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert schreef recent in NRC Handelsblad dat demonstreren op de snelweg bij wet verboden is en dat een verbod daarop een rechtmatige beperking van het demonstratierecht vormt.
De maatstaf hangt niet af van wie er demonstreert of waarvoor. Hij hangt af van de manier. Wie een snelweg verspert of daar rijdt met een voertuig dat er niet is toegelaten, komt in aanraking met het strafrecht, ongeacht het doel van de actie. De zogeheten 'blokkeer-Friezen' die in 2017 de A7 blokkeerden om een demonstratie tegen Zwarte Piet tegen te houden, werden op grond van artikel 162 Sr veroordeeld. Klimaatactivisten die de A12 versperden, kregen taakstraffen. Voor boeren met tractoren geldt hetzelfde.
Jebbink vermengt bovendien blokkeren en rijden. Op de A59 blokkeerde niemand. Daar speelde de vraag welke voertuigen op een autosnelweg mogen komen. Artikel 42 RVV 1990 laat daar alleen motorvoertuigen toe waarmee ten minste 60 kilometer per uur mag en kan worden gereden. Ontheffing van die regel is mogelijk op grond van artikel 87 RVV 1990, en die moet je aanvragen bij het bevoegd gezag. Wie zonder ontheffing de autosnelweg oprijdt, overtreedt een verkeersregel, en de Straatsburgse tolerantieleer zegt daarover niets.
Feitelijk niet-optreden schept evenmin een recht. Dat politie en OM een stoet op één dag lieten rijden, verandert de verkeersrechtelijke status van die voertuigen niet. Het is geen ontheffing en geen toezegging voor de volgende keer.
Jebbinks eigen redenering ondergraaft ten slotte zijn stelling. Als de overheid op 14 augustus een harde verplichting had het publiek tegen onveiligheid te beschermen, dan volgt daaruit dat zij die stoet had moeten tegenhouden. De overheid hoeft niet elke demonstratie onmogelijk te maken. Zij moet wel de veiligheid van de overige weggebruikers en de hulpdiensten bewaken. Dat kan betekenen: tegenhouden, begeleiden, van de weg leiden, bekeuren of achteraf vervolgen.
Twee mensen kwamen om bij een botsing in de staart van een file die in de context van deze actie ontstond. De toedracht wordt onderzocht en daarover past terughoudendheid. Maar de overheid kan na dit incident de wet niet blijven negeren. Dat het OM uitgangspunten voor handhaving formuleerde, is het minimum dat mag worden verwacht van een overheid die de demonstratievrijheid en de verkeersveiligheid allebei serieus neemt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant