In Servië wordt verdeeld gereageerd op de dood van Ratko Mladic. Experts vrezen een ‘nationalistische dodenverering’. Vanuit de politieke top klinken loftuitingen voor de oorlogsmisdadiger, iets wat nabestaanden van zijn slachtoffers pijn doet.
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant. Ze woont in Rome
De burgemeester van Belgrado laat er geen misverstand over bestaan. Voor hem is Ratko Mladic een ‘Servische held’. ‘Rust in vrede, generaal’, schreef de partijgenoot van president Aleksandar Vucic bij een oude zwart-witfoto van een saluerende Mladic. ‘Moge u voor eeuwig verheerlijkt en geprezen worden.’
Het bericht illustreert hoe een deel van de Serviërs denkt over de man die zich volgens rechters van het Joegoslavië-tribunaal schuldig heeft gemaakt aan genocide. Voor hen is Mladic niet ‘de slager van Bosnië’, maar een legerleider die zijn land verdedigde. Op verschillende plekken gingen mensen de straat op.
Het steekt dat de daden van Mladic nog altijd worden ontkend door veel Bosnische Serviërs, zei Munira Subasic, een van de Moeders van Srebrenica, tegen persbureau AP: ‘Wij dragen de pijn na 31 jaar nog steeds in onze ziel, maar moeten aanhoren hoe Ratko Mladić een held was voor de Serviërs.’
President Vucic houdt zich vooralsnog op de vlakte, maar dat hij niet al te kritisch terugkijkt op de daden van de voormalig generaal is geen geheim. In 2007, toen Mladic zich schuilhield voor het Joegoslavië-tribunaal, bood Vucic hem een ‘safe house’ aan in het parlement. Hij was op dat moment lid van een extreemrechtse oppositiepartij, die hij een jaar later verliet om de nationalistische Servische Progressieve Partij te beginnen, waar hij nog altijd deel van uitmaakt.
De afgelopen weken zou de president zich volgens Servische media hebben ingespannen om Mladic de mogelijkheid te geven in zijn thuisland te sterven. ‘Ik begrijp niet waarom iemand zijn laatste dagen niet buiten een cel zou mogen doorbrengen. Maar het verbaast me niet’, zei Vucic eerder. Het verzoek werd niet gehonoreerd.
Wat er zal gebeuren als het lichaam van Mladic Nederland verlaat, is niet duidelijk. Volgens de Servische minister van Justitie verdient Mladic als oud-generaal ‘de hoogste staatseer’, maar zal de wil van zijn familie leidend zijn.
‘Bij zijn begrafenis zullen ongetwijfeld de nodige hoogwaardigheidsbekleders aanwezig zijn, net zoals bij eerdere uitvaarten van veroordeelde oorlogsmisdadigers’, zegt hoofdonderzoeker Marko Milosavljevic van Youth Initiative for Human Rights (YIHR), een jongerennetwerk dat strijdt voor democratie en verzoening op de Balkan na de oorlogen van de jaren negentig.
In het straatbeeld van Belgrado dook de beeltenis van Mladic de laatste jaren steeds vaker op. De ngo verwacht dat de muurschilderingen de komende weken opnieuw zullen verschijnen en dat zijn naam gescandeerd zal worden tijdens sportwedstrijden.
Dat de dood van Mladic zal leiden tot een ‘nationalistische heldenverering’ en ‘opleving van genocide-ontkenning’, voorspelde oud-diplomaat David Scheffer al in mei, toen bekend werd dat de generaal niet lang meer te leven had. De Amerikaan was als eerste ambassadeur voor oorlogsmisdaden een drijvende kracht achter de internationale berechting van oorlogsmisdadigers.
‘President Vucic is al lang een virulente ontkenner van de genocide in Srebrenica en zal die vlam waarschijnlijk opnieuw aanwakkeren’, schreef hij in zijn blog An Ambassador’s Journal.
De regeringspartij grijpt de ontwikkelingen aan om verdeeldheid te zaaien en tegenstanders als de studentenbeweging en de oppositie te kunnen beschuldigen van een gebrek aan patriottisme, zegt Marko Milosavljevic. ‘Dat gebeurt nu al. Het Westen kan niets goed doen. Den Haag wordt er zelfs van beticht schuldig te zijn aan de slechte gezondheid van Mladic.’ Zijn zoon sprak van ‘een stille moord’, omdat artsen de behandeling zouden hebben stopgezet.
Dat Vucic zich donderdag stil hield, laat zien dat hij twijfelt over de juiste aanpak, denkt Marko Milanovic, hoogleraar internationaal recht aan de Britse universiteit van Reading. Na aanhoudende protesten beloofde de president onlangs nieuwe verkiezingen uit te schrijven. ‘De dood van Mladic zou zijn campagne op weg kunnen helpen. Maar hij kan het zich tegelijkertijd niet permitteren om zich de woede van de EU op de hals te halen.’
De ‘propagandamachine’ van de regering om het aanzien van Mladic te vergroten, heeft het imago van de voormalig generaal volgens Milanovic opgepoetst. Uit een enquête van YIHR in 2023 blijkt dat meer dan 30 procent van de Servische jongeren denkt dat Mladic niet verantwoordelijk is voor de misdaden waarvoor hij werd veroordeeld.
De hoogleraar vermoedt dat de groep die de omvang van zijn schuld en misdaden weigert te accepteren, een stuk groter is dan de groep die Mladic vereert. De gerechtelijke uitspraken zouden een bedreiging vormen voor hun eigen identiteitsgevoel.
Die dynamiek is ook zichtbaar in andere delen van voormalig Joegoslavië. ‘Serviërs, maar ook Albanezen, Kroaten en Bosniërs geloven alleen dat er misdaden zijn gepleegd als hun eigen groep het slachtoffer was. Ze ontkennen wat hun mensen hebben aangericht bij anderen.’
De Republika Srpska, het Servische deel van Bosnië, prees donderdag zijn rol in de oorlog. In hoofdstad Banja Luka werd een herdenkingsdienst voor Mladic gehouden en in Zvornik gingen mensen de straat op met zijn foto en vlaggen.
Het laat zien hoe verdeeld het voormalige Joegoslavië is. Omdat de macht in handen is van dezelfde ‘politieke elites’ die een hoofdrol speelden tijdens de oorlogen, acht Milanovic de kans op vooruitgang op korte termijn klein. ‘In de meeste landen is nationalisme nog steeds de leidende ideologie. Een confrontatie met het verleden of verzoening met andere naties is niet in hun belang.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant