De Noorse koning Harald is vrijdag op 89-jarige leeftijd overleden. Hij kwakkelde de laatste tijd met zijn gezondheid. Kroonprins Haakon had al een deel van de taken overgenomen. Die erft een koningshuis in crisis.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over justitie en het koninklijk huis.
Voor de zomer figureerde de 89-jarige Noorse koning Harald nog in een bijzonder filmpje voor de nationale voetbalploeg, die voor het eerst in 28 jaar meedeed aan het WK. Hij oogde gepassioneerd en kwetsbaar, terwijl hij de Noren toesprak over de kracht van ‘ saamhorigheid, hard werken en grote dromen’.
Harald lag deze maand geruime tijd in het ziekenhuis in Oslo. Hij werd daar behandeld voor een hemolytische anemie, een aandoening waarbij rode bloedcellen sneller worden afgebroken, wat kan leiden tot bloedarmoede. Koningin Sonja (89) en kroonprins Haakon (53) hadden al enige tijd hun verplichtingen geschrapt.
Haralds gezondheid was al jarenlang broos. Begin februari liep hij een ernstige huidinfectie op tijdens een verblijf op het Spaanse eiland Tenerife. Twee jaar geleden werd Harald onwel in Maleisië. Hij werd geopereerd en kreeg een pacemaker.
Zijn overlijden komt op een moment dat het Noorse koningshuis in zwaar weer verkeert, door Epstein-onthullingen en het proces tegen Marius Borg Høiby (29), de zoon van kroonprinses Mette-Marit (53) en stiefzoon van kroonprins Haakon.
Høiby werd afgelopen juni veroordeeld tot 4 jaar gevangenisstraf voor verkrachting, mishandeling en drugsbezit. De rechter achtte bewezen dat hij in twee gevallen seks had met vrouwen terwijl zij sliepen. Hij filmde dit met zijn telefoon. Het ging om vrouwen met wie hij aanvankelijk vrijwillige seks had gehad. Høiby, die in beroep ging, zit nu met een enkelband op Skaugum, de residentie van Haakon en Mette-Marit in Asker.
Marius is geen lid van het Noorse koningshuis, maar is wel vanaf zijn derde levensjaar mede door Haakon opgevoed. Tegen Harald zei hij ‘opa’. Mette-Marit en Haakon hebben samen twee kinderen: Ingrid Alexandra (22), nu kroonprinses, en prins Sverre Magnus (20). Ingrid Alexandra brak in juni een studie in Australië af vanwege de longziekte van haar moeder. Mette-Marit onderging in juni een longtransplantatie en is sindsdien herstellende.
Haakon heeft een twee jaar oudere zus, prinses Märtha Louise. Ten tijde van haar geboorte gold de regel dat mannen voorrang hadden bij troonopvolging. Die regel is in 1990 afgeschaft. Märtha Louise, een alternatief therapeut, vervult geen officiële verplichtingen, vanwege haar huwelijk met de omstreden alternatieve genezer Durek Verrett.
Naast het proces tegen Marius heeft het Noorse koningshuis te lijden onder onthullingen over de contacten tussen Mette-Marit en de overleden zedendelinquent Jeffrey Epstein.
Uit de eind januari geopenbaarde Epstein-berichten bleek dat Mette-Marit van 2011 tot 2014 een hechte vriendschap onderhield met de Amerikaanse multimiljonair, ook al was hij in 2008 veroordeeld voor het ronselen van een minderjarige voor prostitutie. Mette-Marit bood excuses aan en trok zich, ook vanwege haar ziekte, terug uit het openbare leven.
De kwesties doen de waardering voor de monarchie geen goed, zo bleek uit peilingen. Toch blijft een grote meerderheid van de Noren voorstander van het koningshuis, niet in het minst vanwege de populaire Harald.
Harald V werd geboren op 21 februari 1937. Zijn ouders waren koning Olaf V van Noorwegen en prinses Märtha van Zweden, die tot verdriet van Harald al op 53-jarige leeftijd overleed. De Noorse monarchie is als zelfstandige monarchie betrekkelijk pril, ontstaan nadat in 1905 de unie met Zweden werd verbroken, maar gaat als eerdere unie met Denemarken eeuwen terug.
Harald bracht de oorlogsjaren door in de Verenigde Staten. Hij volgde opleidingen aan de militaire academie van Noorwegen en aan de universiteit van Oxford. Hij trouwde in 1968 met het burgermeisje Sonja Haraldsen, in een periode waarin koninklijke telgen huwelijkspartners uit liefde begonnen te kiezen, in plaats van te trouwen met partners van andere koningshuizen.
Haralds vader hield het huwelijk met Sonja negen jaar lang tegen, zoals prinses Beatrix in Nederland gekant was tegen het voorgenomen huwelijk van haar zus, prinses Margriet, met de burger Pieter van Vollenhoven. Een burger aan het hof baarde in die jaren nog opzien, ook in het egalitaire Noorwegen. De officiële site van het Noorse koningshuis is er open over: ‘Velen voorspelden de val van de monarchie ten gevolge van zo’n huwelijk.’ Uiteindelijk waren ze bijna zestig jaar getrouwd.
De banden tussen het Noorse koningshuis en de Oranjes zijn nauw. Harald was peetoom van prins Friso (1968-2013), de tweede zoon van Beatrix (88) en prins Claus (1926-2002). Koning Willem-Alexander en koningin Máxima brachten in 2021 een driedaags staatsbezoek aan Noorwegen. Beatrix legde twee staatsbezoeken aan Noorwegen af, in 1986 met Claus en in 2010 alleen. Harald en Sonja waren in 1996 voor een staatsbezoek in Nederland.
De sportieve Harald (‘Ik ben een sportfanaat’) was een verwoed zeiler. Hij deed mee aan vele regatta’s en aan de Olympische Spelen van 1964, 1968 en 1972. Pas in 2022 stopte hij met de sport. Een andere passie was de natuur. Hij ontpopte zich tot een pleitbezorger van mondiale klimaatafspraken en maakte zich zorgen over de gevolgen van klimaatverandering voor de arctische gebieden .
De vaderlijke Harald maakte indruk met een emotionele toespraak in 2011 na de aanslagen door Anders Breivik, waarbij 77 doden vielen: voornamelijk tieners die op een sociaaldemocratisch zomerkamp verbleven. ‘Als vader, grootvader en echtgenoot kan ik me alleen maar beginnen met inbeelden hoe jullie je voelen. Als koning van dit land voel ik met eenieder van jullie mee’, zei Harald met gebroken stem.
Tien jaar na dato sprak hij opnieuw, met een oproep aan het Noorse volk nieuwe generaties te doordringen van de waarde van de democratische rechtsstaat. In 2016 nam hij het in een speech openlijk op voor de lhbti-gemeenschap in zijn land, voor inclusiviteit en religieuze diversiteit. ‘Noren geloven in God, in Allah, in het universum en in helemaal niets.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant