Koning Harald V van Noorwegen (1937 – 2026) Meermaals won de Noorse koning Harald de harten van zijn volk, bijvoorbeeld na de aanslagen in 2011 van Anders Breivik en in 2015, toen hij een lans brak voor diversiteit en verdraagzaamheid nadat Syrische vluchtelingen hulp in Europa zochten. Hij moderniseerde het koningshuis én hield zich aan het oude motto ‘Alt for Norge‘.
Een officieel portret uit 2024 van koning Harald van Noorwegen. De oudste regerende vorst van Europa is op 89-jarige leeftijd overleden.
Noorwegen is in rouw. ‘Hareld den femte’ is overleden. Na een kort ziekbed in een ziekenhuis in Oslo is koning Harald van Noorwegen, de oudste regerende monarch van Europa, vrijdagochtend op 89-jarige leeftijd gestorven aan de gevolgen van complicaties door bloedarmoede en een bacteriële infectie. De koning is „vredig gestorven” om 6.35 uur, zo maakt het Noorse koninklijk huis bekend.
Als Harald in 1937 het levenslicht ziet, is hij als eerstgeboren zoon direct tweede in de lijn van troonopvolging, direct na zijn vader, dan nog kroonprins Olav. Zijn twee oudere zussen, prinses Ragnhild (1930-2012) en prinses Astrid (1932), kwamen niet in aanmerking voor de troon volgens de dan geldende regels. Tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting week prinses Märtha van Zweden met haar drie kinderen, Harald en zijn twee zussen, in 1940 uit naar Zweden, en daarna naar de VS. Haralds vader, kroonprins Olav, en grootvader, koning Haakon VII, bleven in Noorwegen.
In de jaren die volgden werd de nadruk gelegd op „het geven van een opvoeding die geworteld was in de hedendaagse samenleving, zo vergelijkbaar mogelijk met die van zijn leeftijdsgenoten”, is te lezen in de biografie over Harald op de website van het Noorse koningshuis. Harald werd militair geschoold in Oslo en studeerde van 1960 tot 1962 sociale wetenschap, geschiedenis en economie in Oxford.
Na de Duitse bezetting en het einde van de Tweede Wereldoorlog keert de Noorse koninklijke familie terug naar Noorwegen. Prins Harald (acht jaar oud) en zijn zussen prinses Ragnhild en prinses Astrid zwaaien naar de Noren.
In 1968 trouwde hij met Sonja Haraldsen (1937), het stel datete toen al negen jaar. Hij moest al die tijd wachten op toestemming van zijn vader en het Noorse parlement. Zijn vader, koning Olav V, vond het maar niets dat Sonja ‘slechts’ een burger was en niet van adel. Toen Harald dreigde afstand te zullen doen van de troon – en dat zou dan het directe einde betekenen van de heerschappij van zijn familie – kwam er toch toestemming. Het huwelijk zette een modernisering van de monarchie in gang.
Het stel, nu al bijna 59 jaar getrouwd, kreeg twee kinderen: Märtha Louise (1971), vernoemd naar zijn moeder die Harald op 17-jarige leeftijd verloor aan kanker, en Haakon Magnus (1973), vernoemd naar meerdere familieleden.
Op 29 augustus 1968 trad toenmalig kroonprins Harald van Noorwegen in het huwelijk met Sonja Haraldsen.
De Noorse koning Harald V en koningin Sonja in september 2022 bij het Koninklijk Deens Theater in Kopenhagen.
Na het overlijden van zijn vader – op 17 januari 1991 – besteeg Harald de troon. Voor het eerst sinds bijna zeshonderd jaar kwam er weer een in Noorwegen geboren koning aan de macht, een breuk met de eerdere Deense en Zweedse invloeden op de Noorse troon.
Harald was de derde koning van het huidige Noorse koningshuis en behoorde tot het Huis van Glücksburg, waarvan ook de Britse en Deense koninklijke families afstammen. In 1905 werd Haralds opa, Haakon VII, ‘gekozen’ per referendum toen de net van de Zweden onafhankelijke Noren was gevraagd of ze een monarchie of een republiek wilden worden. Net als zijn vader en grootvader koos Harald als het motto voor zijn heerschappij ‘Alt for Norge’ – alles voor Noorwegen.
Zijn koningschap kenmerkte zich door openheid en betrokkenheid. Hij wist de brug te verkleinen naar het volk. „Harald heeft een goed oog voor andermans problemen en nodigt mensen uit om erover te praten. Kinderen die misbruikt zijn of drugsverslaafden”, zei journalist en auteur Harald Stanghelle, die koning Harald meermaals interviewde, eerder tegen NRC. De koning was ook altijd open over zijn eigen problemen. Harald was „een menselijke koning”.
Op 22 juli 2011 was Noorwegen het toneel van twee aanslagen: de dan 32-jarige extreemrechtse terrorist Anders Breivik pleegde een bomaanslag in de regeringswijk in Oslo, twee uur later richtte hij een bloedbad aan bij een politiek jeugdkamp op het eiland Utoya. 77 mensen kwamen die dag om. Koning Harald wist tijdens een bezoek aan nabestaanden het gevoel van de natie over te brengen. „Als vader, grootvader en echtgenoot kan ik me uw pijn alleen maar voorstellen.” In een toespraak onderstreepte hij het belang van een „open Noorse democratie en samenleving”.
Een aantal jaren later wist Harald opnieuw de harten van de Noren te raken. Nadat Noorwegen in 2015, net als andere landen in Europa, kampte met de komst van groepen migranten, met name uit het door burgeroorlog getroffen Syrië, brak de koning een lans voor diversiteit en verdraagzaamheid. In een speech benadrukte hij dat Noorwegen gedefinieerd werd door de inwoners: „Noren komen uit Noord-Noorwegen, Centraal-Noorwegen, Zuid-Noorwegen – en alle andere regio’s. Noren zijn geëmigreerd uit Afghanistan, Pakistan en Polen, uit Zweden, Somalië en Syrië. Mijn grootouders kwamen 110 jaar geleden uit Denemarken en Engeland hierheen. Wij zijn het land, wij zijn Noorwegen.”
Tijdens zijn bewind werd het koningshuis gemoderniseerd. Het feit dat Harald toestond dat zijn kinderen trouwden met niet-adellijke mensen werd gezien als een stap die beter paste bij de moderne tijd. Hoewel niet Haralds eerstgeborene, Märtha Louise, troonopvolger is maar haar jongere broer Haakon, geldt de regel dat koninklijke opvolging via de mannelijke lijn verloopt inmiddels niet meer. In 1990 werd de wet aangepast, zodat het oudste nog levende wettelijke kind van de monarch ongeacht sekse de troon erft. Prinses Ingrid Alexandria (2004) is nu na haar vader Haakon tweede in de lijn van troonopvolging.
In 2016 wordt dit officiële staatsportret gemaakt van koning Harald van Noorwegen, kroonprins Haakon Magnus en tweede in de lijn van de troonopvolging, prinses Ingrid Alexandra.
Op haar achttiende verjaardag gaf Harald zijn kleindochter als toekomstige koningin advies. „Wij zijn de hoeders van tradities en waarden, ook al worden we gevormd door de tijd waarin we leven. De toon van de monarchie op elk moment wordt bepaald door wie koning – of koningin – is. […] Ik heb je dit al vaak gezegd, Ingrid, maar een grootvader mag zijn belangrijkste advies keer op keer herhalen: Wees jezelf. En vertrouw erop dat dat altijd genoeg zal zijn.”
Ook de relatie tussen het koninklijk huis en de pers werd persoonlijker en opener. Anders dan in Nederland kan de koning – en andere leden van de koninklijke familie – geciteerd worden door de pers, er geldt geen ministeriële verantwoordelijkheid.
Sport loopt als een rode draad door zijn leven. Tijdens zijn studie in Oxford roeide Harald, en net als zijn vader was hij een groot schaatsfan. Tot op hoge leeftijd was hij regelmatig te vinden op de tribunes van de overdekte schaatsbaan in Hamar.
Maar zijn hart verpandde hij aan zeilen, sinds hij als 2-jarige ermee in aanraking kwam. Hij kwam voor Noorwegen drie keer uit tijdens drie opeenvolgende Olympische Spelen (in 1964 in Tokio,1968 in Mexico-Stad en in 1972 in München). Medailles won hij op wereldkampioenschappen (goud in 1987, zilver in 1992 en brons in 1988). Het kon ook niet anders dan dat Harald de Winterspelen in 1994 opende. Zijn zoon, prins Haakon, stak de vlam aan en prees zijn vader en grootvader als olympiërs.
Het zeilen leverde hem in 2016 de bijnaam ‘Sailor King’ op. Die bijnaam kwam van een Canadees nieuwsblad, nadat de toen 79-jarige Harald met een team had deelgenomen aan de wereldkampioenschappen op Lake Ontario, Toronto – hij werd tweede in die klasse – en ervoor had gekozen de nacht op het zeilschip door te brengen in plaats van in een (chic) hotel. „Voor mij draait het bij zeilen om de competitie. De wind — het weer — het maakt voor de wind niet uit wie je bent”, zei de koning over zijn liefde voor zeilen.
De laatste jaren liggen het Noorse koningshuis en de koninklijke familie flink onder vuur wegens schandalen met de kinderen van de koning. Haralds dochter, prinses Märtha Louise, is een zelfverklaard helderziende. Haar huwelijk met de Noorse auteur Ari Behn, met wie ze drie kinderen kreeg, eindigde in een scheiding.
Over de zelfdoding van Behn tijdens kerst 2019 is Harald altijd open geweest. „Soms is het leven ondraaglijk. Soms wordt het voor sommigen zo donker dat niets helpt. Zelfs niet de liefde van hen die het dichtst bij hen zijn”, zei Harald in zijn nieuwjaarstoespraak. „We weten zo weinig over wat komt. En die onzekerheid maakt ons allemaal kwetsbaar. Het beste wat we kunnen doen is er voor elkaar zijn, elkaar zien en eraan denken elkaar lieve woorden en steun te geven.” In een boek dat in 2020 verscheen, zei de koning hoe trots hij was op zijn dan 16-jarige kleindochter Maud Angelica die sprak op haar vaders uitvaart. „Ik zou zo’n speech niet hebben kunnen geven”, zei Harald, die als 17-jarige zijn moeder verloor.
De relatie die Märtha Louise een aantal jaren later aanknoopt met Derek David Verrett – hij noemt zichzelf sjamaan – leidde tot grote consternatie. En het kwam ook tot een verdere breuk met het koninklijk huis toen de prinses haar koninklijke taken, na overleg met haar ouders, neerlegde.
In een Netflix-documentaire die er over het huwelijk van de twee is gemaakt, beschuldigden de prinses en Verret de koninklijke familie en heel specifiek koning Harald van „onwetendheid over racisme”. De Noren gingen vierkant achter hun koning staan en in de Noorse media werden de uitspraken aangemerkt als „karaktermoord” op Harald.
Vragen over de relatie tussen kroonprinses Mette-Marit (getrouwd met kroonprins Haakon) en de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein weigerde Harald altijd te beantwoorden. Ook over de rechtszaak tegen de zoon van Mette-Marit uit een eerdere relatie, Marius Borg Hoiby, zweeg Harald.
In 2021 brengen koning Willem-Alexander en koning Maxima een staatsbezoek aan Noorwegen. Koning Harald roemt de diepe band tussen de twee koningshuizen.
Tussen het Noorse en Nederlandse koningshuis geldt een innige band. Harald was de peetoom van prins Friso, die in 2013 aan de gevolgen van een skiongeluk overleed. Koning Harald, koningin Sonja en prinses Märtha Louise en kroonprins Haakon waren dan ook bij de herdenkingsbijeenkomst aanwezig.
Tijdens het meest recente staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Maxima aan Noorwegen in 2021 refereerde Harald aan de diepe band tussen beide koningshuizen. Hij sprak zijn bewondering uit over hoe Willem-Alexander zijn rol als monarch vervult. „Het is niet makkelijk om de opvolger te zijn van een geliefde koningin, mijn dierbare vriendin prinses Beatrix. U heeft een werkelijk moderne monarchie gevormd op basis van wie u bent – met warmte en wijsheid, gevoel voor humor en een diepe toewijding aan uw land en uw volk.”
Waar Beatrix afstand deed van de troon, is dat voor Harald nooit een optie geweest. Toen de Deense koningin Margrethe in 2024 aftrad werd Harald opnieuw die vraag gesteld. „Ik blijf bij wat ik altijd heb gezegd, ik heb een eed afgelegd aan de Storting [het Noorse parlement] en die is voor het leven.”