Na de schikking van een megarechtszaak voert Meta in de VS wijzigingen door om kinderen te beschermen tegen sociale druk en verslaving. Zo komt er een schermtijdlimiet en een nachtslot en wordt het aantal likes onzichtbaar. Toch zijn experts kritisch.
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
Een ‘monumentale’ overwinning voor de gezondheid van jongeren, zo noemde Brian Schwalb, procureur-generaal van het Amerikaanse District of Columbia, de schikking tussen Meta en tientallen Amerikaanse staten. ‘De veiligheidsmaatregelen die Meta moet doorvoeren, veranderen het gebruik van Instagram en Facebook door jongeren fundamenteel.’
In de rechtszaak stond de vraag centraal of Meta Instagram en Facebook met opzet verslavend heeft ontworpen, en daarmee bij jongeren jarenlang mentale schade aanrichtte. Het was de grootste rechtszaak ooit tussen Meta en Amerikaanse staten. Woensdag kwam die vroegtijdig tot een einde, zonder het oordeel van een jury over die vraag, die momenteel wereldwijd tot steeds meer rechtszaken leidt.
Meta en de aanklagers zijn tot een onderlinge overeenkomst gekomen: Meta betaalt, verspreid over de komende tien jaar, ten minste 16,68 miljard dollar aan de staten en is verplicht een lijst met maatregelen door te voeren die het (wat deze rechtszaak betreft nog steeds ‘vermeende’) verslavende karakter van de sociale media moeten afzwakken.
Zo gaan de apps voor gebruikers van onder de 18 jaar tussen middernacht en 6.00 uur ’s ochtends op slot, en beperkt een ingebouwde tijdslimiet het gebruik van de apps tot maximaal twee uur per dag. Verlenging hiervan is alleen mogelijk met toestemming van ouders. Ook worden pushmeldingen van de apps beperkt onder schooltijd en krijgen jongeren een waarschuwing als ze vijftien, zestig en negentig minuten lang onafgebroken scrollen.
Daar houdt het niet op: Meta gaat het aantal likes en reacties bij berichten onzichtbaar maken en filters blokkeren die het uiterlijk van kinderen op foto’s en video’s ‘opschonen’. Bovendien krijgen jongeren de keuze om een chronologische tijdlijn van berichten voor hun neus te krijgen, in plaats van een stroom berichten samengesteld door een gepersonaliseerd algoritme. Veel van deze stappen stonden bij aanvang van de rechtszaak op de lijst met eisen van de aanklagers.
Toegegeven, de boete is lager uitgevallen dan de 200 miljard dollar waar de staten op hoopten, maar: ‘De focus van deze zaak was het beschermen van kinderen’, aldus procureur-generaal Phil Weiser van Colorado. Het resultaat van deze schikking – de beloofde maatregelen, dus – noemt hij ‘betekenisvol’. ‘Het gaat veel verder dan wat een rechtbank ooit heeft bevolen.’
Maar is de schikking echt ‘monumentaal’? ‘Een mooi begin, maar verre van genoeg’, zegt Helen Vossen, onderzoeker jeugd en media aan de Universiteit Utrecht. Ze volgt de Amerikaanse rechtszaak – die geen directe betekenis heeft voor de apps in Nederland – omdat de maatregelen uit de schikking ook hier opduiken in discussies over de regulering van sociale media.
‘Veel van de maatregelen uit de schikking zijn te vrijblijvend’, zegt ze. Neem de aanpak van de algoritmische tijdlijn – ‘de grote, verslavende boosdoener’, in de woorden van Vossen. Gebruikers kúnnen die zo meteen inwisselen voor een chronologische feed. ‘Onderzoek wijst echter aan dat jongeren liever een algoritmische feed willen – die is gewoon leuker.’ Het algoritme kiest content die gebruikers willen blijven zien, en deinst er daarbij niet voor terug om foto’s en video’s op te dissen die heftige emoties oproepen. ‘Een algoritmische tijdlijn zou voor jongeren eigenlijk überhaupt geen optie moeten zijn’, zegt Vossen.
Vossen noemt het weghalen van likes, beautyfilters en de schermlimieten ‘positief’, maar benadrukt dat deze stappen alleen iets betekenen als Meta erin slaagt om de leeftijden van gebruikers te controleren – op dit moment kunnen jongeren simpelweg zeggen dat ze meerderjarig zijn. Meta belooft in de schikking sterkere leeftijdsverificatie op te tuigen, maar in de praktijk blijft dat lastig: jongeren weten leeftijdscontroles makkelijk te omzeilen, en bedrijven deinzen terug voor ingrijpende verificatiemethoden zoals controles van ID-kaarten of bankgegevens, omdat die een inbreuk zouden doen op de privacy.
En het onderbreken van eindeloos scrollen door waarschuwingen te sturen? ‘We weten dat jongeren daarvan niet onder de indruk zijn’, vertelt Vossen. ‘Het is een functie die wat frictie introduceert, maar niet opweegt tegen de ingebouwde, verslavende elementen van apps.’ In dit geval lost het de eindeloosheid van de apps niet op: ‘Ooit had bijvoorbeeld Facebook een einde – als geen van je vrienden iets nieuws had gepost. Dan kon je écht stoppen met scrollen.’
Ten slotte is het opmerkelijk dat Meta ervoor heeft gekozen deze zaak te schikken. Voor wie had gehoopt op een veroordeling lijkt dat teleurstellend: ‘Meta komt er nu vanaf zonder te hoeven toegeven echt ‘fout’ te zitten’, zegt Bart Custers, hoogleraar recht en datawetenschap aan de Universiteit Leiden.
Door te schikken, heeft Meta volgens Custers kunnen voorkomen dat er meer bewijs, argumentatie en uiteindelijk jurisprudentie zou verschijnen over de verslavende aard van sociale media. In het geval van een schuldbekentenis door Meta hadden toekomstige aanklagers, onder wie privépersonen, daarnaar kunnen grijpen om laagdrempeliger eigen processen te starten tegen de techgigant.
Maar aan de andere kant geeft Meta door te schikken aan niet het vertrouwen te hebben deze zaak te kunnen winnen, zegt Custers. ‘Er is steeds meer bewijs dat sociale media verslavend zijn, en dat bedrijven ze opzettelijk op deze manier hebben ontworpen’, aldus de hoogleraar. ‘Dat Meta bereid is geweest om maatregelen door te voeren en een recordbedrag neer te leggen om te schikken, laat zien dat ook zij doorhebben dat ze kinderen onvoldoende hebben beschermd.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant