Oorlog in Oekraïne In Londen raakt het vastgoed van rijke Russen in verval, door de sancties die de Britse regering aan de oligarchen oplegde vanwege de oorlog in Oekraïne. Intussen kiest Moskou het VK als dé vijand, omdat de VS onder president Trump geen logische tegenstander meer zijn. „Meer proxy-aanvallen zijn heel waarschijnlijk.”
Pand aan Belgrave Square in Londen dat eigendom is van de familie van de Russische miljardair Oleg Deripaska, die sinds 2022 op de Britse sanctielijst staat.
Verf bladdert van de pilaren, de voordeur is provisorisch afgezet met bruine tape. De smoezelige gevel van de villa in het Londense Belgravia, op naam van de Russische oligarch Oleg Deripaska, steekt af tegen de witte muren van de buren. In het souterrain staat een boom met dorre bruine bladeren te verpieteren, bij de buren staan twee keurig onderhouden olijfbomen.
Een paar rijke buurten verderop zijn twee panden van een andere oligarch, David Davidovitsj, in verval. Deze villa’s staan in Kensington, één van de duurste wijken van de Britse hoofdstad. Ze hebben uitzicht op Hyde Park, maar voor de ramen staan schotten om inbraak te ontmoedigen. Aan de achterkant is het glas van de ruiten stukgeslagen. En is dat een flap bloemenbehang die loshangt?
Sinds het Verenigd Koninkrijk sancties heeft opgelegd aan enkele tientallen rijke Russische zakenlui, kort na de Russische inval in Oekraïne in 2022, is het voor hen lastig geworden om hun vastgoed in Londen te onderhouden. Ze mogen niets doen dat de waarde van panden die onder de sancties vallen, laat stijgen.
De vervallen villa’s zijn een metafoor voor de slechte verhoudingen tussen het VK en Rusland. Moskou beschouwt het VK als het „kwaad nummer één in de context van Oekraïne”, zei Andrej Fjodorov in een interview met tv-programma Newsnight, begin deze week. De Rus Fjodorov, voormalig plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken, voorspelde „semi-militaire” aanvallen van „onbekende afkomst” op Brits grondgebied, bijvoorbeeld op dronefabrieken die aan Oekraïne leveren.
Zulke Russische dreigementen druppelen nu al een paar weken binnen, vooral sinds half augustus bekend werd dat Oekraïne Britse drones gebruikt voor aanvallen op het binnenland van Rusland. Onder meer enkele olieraffinaderijen werden getroffen. Het VK „zou hier de gevolgen van ondervinden”, voorspelde een woordvoerder van het Kremlin.
Deze week bezocht de nieuwe premier Andy Burnham voor het eerst Oekraïne, en maakte hij bekend dat het VK gevoelige informatie met Kyiv gaat delen over de Storm Shadows, de Brits-Franse langeafstandsraketten. Omgekeerd geeft Oekraïne het VK als eerste land toegang tot een belangrijke databank over Russische afweersystemen, drones en tanks. Londen staat met dit soort stappen het vredesproces in de weg, reageerde Moskou, en „gooit systematisch olie op het vuur”.
Omheining en portiek van panden aan het Londense Prince of Wales Terrace, in bezit van de Russische oligarch David Davidovitsj.
In de tien jaar dat Andy Pryce de relatie tussen het VK en Rusland volgt, was de Russische vijandigheid „niet eerder zo intens als de afgelopen weken”, zegt hij. Pryce is analist bij het Center for European Policy Analysis (CEPA) en werkte lang als diplomaat voor het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken. Het Kremlin zet de Britten neer „als vijand voor het binnenlandse publiek”, zegt hij, „omdat autoritaire regimes nu eenmaal een vijand nodig hebben om zich tegen af te zetten”.
Sinds de Verenigde Staten en Rusland vorig jaar vredesbesprekingen voerden in Saoedi-Arabië, liggen de VS minder voor de hand als belangrijkste tegenstander van Moskou, ziet Pryce. Ook al mislukten die gesprekken, sindsdien zijn de Russen gestopt met het afschilderen van de VS als dé vijand: „Ook omdat president Trump aan hun kant leek te staan. Dat is nu minder het geval, maar hun strategie is hetzelfde gebleven.”
De afgelopen jaren vonden in het VK al volop hacks en sabotageacties plaats. In 2024 staken zes mannen een magazijn in Londen in brand waar hulpgoederen voor Oekraïne lagen opgeslagen, in opdracht van het Russische Wagner-huurlingenleger. Vorig jaar werden een auto en twee woningen in brand gestoken die op naam stonden van voormalig premier Keir Starmer. Daar zat een Rus achter met banden met het Kremlin. En in juli bleek dat Russische hackers de gegevens van ambtenaren van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken hadden gestolen.
Het is zeer waarschijnlijk dat meer van zulke proxy-aanvallen in het VK zullen volgen, zegt analist Pryce, „waarvan lastig te bewijzen is dat de Russen erachter zitten en dat toch overduidelijk het geval is”. Ondanks alle vijandige retoriek acht hij de kans op directe militaire actie op Brits grondgebied klein. Daarvan zouden de internationale gevolgen te groot zijn, met het VK als belangrijk lid van de NAVO.
In Kensington staat voor de vervallen panden van David Davidovitsj een schutting, waarop een reclame van een projectontwikkelaar betere tijden belooft: „Waar luxe en comfort elkaar ontmoeten.” Alleen is van bouwwerkzaamheden niets te zien. Vlinderstruiken woekeren over de balkons, de traptreden van het portiek liggen vol vogelpoep.
Panden aan het Londense Prince of Wales Terrace, in bezit van de Russische oligarch David Davidovitsj.
Achterzijde van panden aan het Londense Prince of Wales Terrace, in bezit van de Russische oligarch David Davidovitsj.
Is het fenomeen van Moskou-aan-de-Theems, de bijnaam van Londen als witwasbestemming voor rijke Russen, officieel verleden tijd? De Britse regels voor transparantie over eigendom van vastgoed zijn aangescherpt sinds de inval van Oekraïne. Tegelijk is de Londense dienstensector nog altijd aantrekkelijk voor oligarchen. Volgens de Britse tak van anti-corruptieorganisatie Transparency International helpen Londense advocaten, makelaars en dienstverleners „bijna zeker” bij het omzeilen van opgelegde sancties.
Veel zal ook afhangen van een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne, als dat er ooit komt. Pryce: „Als Oekraïne een onfrisse deal krijgt opgedrongen, dan zullen de verhoudingen niet snel normaliseren door een gebrek aan vertrouwen.” Zijn de afspraken iets evenwichtiger, dan zou voorzichtige toenadering weer mogelijk zijn. „Maar terug naar hoe het was, dat zie ik de komende tien jaar niet gebeuren.”
Een standbeeld van Sir Robert Grosvenor op de hoek van Belgrave Square en Grosvenor Crescent in Kensington, Londen.