Ratko Mladic was verantwoordelijk voor de ergste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. De voormalig generaal zat een levenslange gevangenisstraf uit in Den Haag. Daar overleed hij, melden Servische media donderdag.
Als ‘een bonk van een man’ met ‘een hoofd als een rode biet’, zo beschreef The Guardian Ratko Mladic. Zijn uiterlijk maakte hem in veel Servische ogen een echte Servische vent. De Nederlandse militairen in Srebrenica hadden in 1995 tegen zo’n rouwdouwer geen verweer: ze gaven hem 8.372 moslimmannen mee, die Mladic’ soldaten vervolgens een voor een zouden doodschieten.
Mladic zelf overleed 21 jaar later, op 84-jarige leeftijd, in het gevangenisziekenhuis in Den Haag. Hij zat hier een levenslange gevangenisstraf uit voor zijn hoofdrol in de ergste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Rechters van het Joegoslaviëtribunaal hadden in 2017 en 2021 geoordeeld dat ex-generaal Mladic zich in Srebrenica schuldig had gemaakt aan genocide.
Mladic was een product van Joegoslavië, maar veel meer nog van Servië. Zijn vader vocht als partizaan tegen de Duitsers en kwam om in 1945. Zelf klom Mladic op in het leger, eerst het Joegoslavische, waar hij het tot kolonel schopte. Toen Joegoslavië in 1992 in een reeks bloedige burgeroorlogen uit elkaar viel, werd hij bevelhebber van het nieuwe leger van de afgesplitste Bosnisch-Servische Republika Srpska.
Dat jaar maakte Mladic meteen duidelijk wat voor een militair hij was. Hij sloot alle toegangswegen tot de stad Sarajevo af en begon daarmee een beleg dat vier jaar zou duren. Vier jaar lang zouden dagelijks een regen van driehonderd granaten vanaf de omringende bergen op de stad neerkomen en sluipschutters zouden al die tijd van bovenaf schieten op iedereen die zich beneden liet zien. In Sarajevo kwamen duizenden burgers om het leven.
Alles wat hij wilde was moslims een lesje leren. Hij noemde ze ‘Turken’ en wilde ze straffen voor alles wat hen zo’n honderd jaar eerder door het Ottomaanse rijk was aangedaan, een sentiment dat in de jaren negentig sterk werd aangewakkerd door de Servische leider Slobodan Milosevic.
In 1995 rukte hij op naar Srebrenica, een moslimenclave die door de Verenigde Naties als ‘veilig gebied’ was aangewezen en die werd bewaakt door Dutchbat, een contingent van 370 licht gewapende Nederlandse militairen. Veertigduizend moslims hadden hun toevlucht gezocht bij de Nederlanders, in de hoop dat die ze tegen de Bosnische Serviërs zouden beschermen.
Beelden van Mladic staan nog op het netvlies van menige Nederlander gebrand. Hij had de leiding over wat er gebeurde, en niemand, ook de Nederlandse commandant Thom Karremans niet, was opgewassen tegen deze bonkige Serviër. ‘De beul van Bosnië’ kreeg Karremans zelfs zover dat hij, bijna kameraadschappelijk, een glas slivovitsj met hem hief. Hij gaf de Nederlanders geen keus. Met zijn tanks en zijn overwicht dwong hij ze de moslimgezinnen uit elkaar te rukken en alle 8.372 mannen en jongens over te dragen.
Mladic deelde chocola en snoep uit en beloofde de moslimvrouwen dat er niets met hun mannen zou gebeuren. De mannen en jongens werden in bussen geladen en buiten het zicht van de Nederlanders en van de vrouwen doodgeschoten. Hun lichamen werden met bulldozers in ondiepe massagraven weggewerkt en de beenderen zouden later – uit angst voor lopende onderzoeken – met bulldozers weer worden opgegraven en op wisselende locaties opnieuw worden begraven.
Het zou veertien jaar duren voordat Mladic, in 2011, eindelijk werd opgepakt. De eerste jaren had hij nog de volle steun van het Servische leger, dat zelfs een speciale afdeling oprichtte met dertig man die hem het leven zo aangenaam mogelijk moest maken. Hij verbleef in vakantieresorts van het leger waar het hem aan niets ontbrak.
Dat veranderde toen in 2000 zijn belangrijkste beschermer, de Servische leider Slobodan Milosevic, werd afgezet en werd uitgeleverd aan het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag. Vanaf dat moment werd ook Ratko Mladic opgejaagd.
Met in zijn tas een Heckler & Koch-machinegeweer en twee pistolen trok hij van het ene adres naar het andere. Hij kwam nauwelijks meer buiten. Een paar vertrouwelingen brachten hem elke dag zijn krant en zijn eten – elke ochtend warme melk met honing, en verder alleen eten dat vers was, en diezelfde dag gekocht. Jaren woonde hij in de wijk Nieuw Belgrado in Belgrado, een tijdje zelfs enkele deuren verwijderd van de eveneens voortvluchtige Radovan Karadzic. De ex-premier van Srpska deed zich voor als een New Age-goeroe, tot ook hij in Den Haag belandde.
In 2011 werd Mladic opgespoord in een huis van een neef in het noord-Servische dorp Lazarevo. De twee pistolen droeg hij bij zijn arrestatie bij zich, de Heckler & Koch lag onderin een kast, bij de vuile sokken. Hij had altijd gedreigd zich liever dood te vechten dan naar de gevangenis te gaan. Daar zag hij toch maar van af.
Hij werd in 2017 tot levenslang veroordeeld, na een proces dat 530 dagen had geduurd. Zijn haat tegen moslims was er niet minder op geworden. Toen het vonnis was voorgelezen schreeuwde hij dat het ‘allemaal leugens’ waren, en richtte hij zich tot de Srebrenica-nabestaanden in de zaal en dreigde dat hij ‘hun moeders te grazen zou nemen’.
Ratko Mladic is voor veel Serviërs lang een held gebleven. Toen radiostation B92 twee jaar voor zijn arrestatie een peiling liet houden, zei twee derde van de geënquêteerden dat ze nooit Mladic’ verblijfplaats zouden verraden, zelfs als ze daar 1 miljoen euro voor zouden krijgen.
Ook de Servische autoriteiten hadden aanvankelijk weinig zin om hem uit te leveren, tot aanklager Carla del Ponte van het tribunaal dreigde dat het land dan nooit lid van de EU zou mogen worden. Over dat lidmaatschap wordt nog steeds vergaderd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant